Giáo dục hòa nhập hướng tới sự tham gia thực chất của mỗi trẻ

Để trẻ được tham gia thực chất trong môi trường giáo dục

Ngày 1/10, Học viện Quản lý giáo dục tổ chức Hội thảo khoa học quốc tế với chủ đề “Tiếp cận liên ngành trong quản lý, hỗ trợ và giáo dục trẻ có nhu cầu đặc biệt trong kỷ nguyên mới”.

Phát biểu tại Hội thảo, PGS.TS Nguyễn Thị Thu Hằng - Bí thư Đảng ủy, Giám đốc Học viện Quản lý giáo dục nhìn nhận, Hội thảo diễn ra trong chuỗi hoạt động hướng tới kỷ niệm 50 năm xây dựng và phát triển Học viện Quản lý giáo dục, 20 năm thành lập Khoa Tâm lý - Giáo dục. Đây cũng là dịp để Học viện nhìn lại chặng đường phát triển, đồng thời xác định những hướng nghiên cứu, đào tạo và hợp tác mới.

Theo PGS.TS Nguyễn Thị Thu Hằng, sự phát triển của khoa học thần kinh, tâm lý học, giáo dục học, y học, phục hồi chức năng, công tác xã hội và công nghệ số đang mở ra nhiều khả năng mới trong phát hiện sớm, đánh giá, can thiệp và hỗ trợ trẻ có nhu cầu đặc biệt.

PGS.TS Nguyễn Thị Thu Hằng - Bí thư Đảng ủy, Giám đốc Học viện Quản lý giáo dục phát biểu tại hội thảo.

Giám đốc Học viện Quản lý giáo dục cho rằng, giáo dục hòa nhập đang chuyển từ quan niệm “đưa trẻ vào trường học” sang yêu cầu cao hơn: làm thế nào để mỗi trẻ được tham gia thực chất, cảm thấy mình thuộc về môi trường giáo dục, được học tập và phát triển phù hợp với khả năng.

Trong quá trình này, công nghệ cần phục vụ con người, không thay thế các mối quan hệ; dữ liệu hỗ trợ phán đoán chuyên môn nhưng không thay thế trách nhiệm chuyên môn. Mọi đổi mới cần hướng đến lợi ích, phẩm giá, quyền và sự phát triển tốt nhất của trẻ.

Là cơ sở giáo dục đại học có chức năng đào tạo, bồi dưỡng và nghiên cứu về quản lý giáo dục, PGS.TS Nguyễn Thị Thu Hằng nhấn mạnh, Học viện Quản lý giáo dục xác định việc chuyển hóa kết quả nghiên cứu thành năng lực quản trị, mô hình tổ chức, khuyến nghị chính sách và những thay đổi thực chất trong nhà trường, gia đình, cộng đồng là yêu cầu quan trọng.

Các chuyên gia trong nước và quốc tế tham dự hội thảo.

PGS.TS Nguyễn Thị Thu Hằng kỳ vọng, Hội thảo tạo ra những đối thoại thực chất giữa nghiên cứu và thực hành, giữa quản lý và chuyên môn, giữa nhà trường, gia đình và các cơ sở hỗ trợ; đồng thời mở rộng hợp tác giữa các nhà khoa học Việt Nam với đồng nghiệp quốc tế trong nghiên cứu, đào tạo, bồi dưỡng và chuyển giao các mô hình có giá trị.

Theo lãnh đạo Học viện, giá trị của tiếp cận liên ngành không nằm ở số lượng ngành cùng tham gia, mà ở khả năng kết nối các nguồn lực thành một hệ thống hỗ trợ thống nhất, xoay quanh nhu cầu thực sự của mỗi trẻ. Khi gia đình, nhà trường, y tế, tâm lý học, giáo dục đặc biệt, công tác xã hội, công nghệ và quản lý cùng hướng tới một mục tiêu chung, những nỗ lực riêng lẻ mới có thể tạo thành hệ sinh thái hỗ trợ toàn diện, liên tục và bền vững.

Tiếp cận liên ngành là yêu cầu cần thiết

PGS.TS Hoàng Trung Học - Trưởng Khoa Tâm lý - Giáo dục (Học viện Quản lý giáo dục) và các chuyên gia quốc tế điều hành phiên thảo luận.

Từ góc độ thực hiện chính sách, TS Tạ Ngọc Trí - Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục phổ thông (Bộ GD&ĐT) cho rằng, phát triển mạng lưới cơ sở giáo dục cần gắn với năng lực cung cấp dịch vụ hỗ trợ cho trẻ có nhu cầu giáo dục đặc biệt.

Theo TS Tạ Ngọc Trí, một cơ sở giáo dục cần có nhân lực đủ năng lực đánh giá nhu cầu, điều chỉnh hoạt động dạy học, phối hợp với gia đình và theo dõi sự tiến bộ của trẻ. Vì vậy, đầu tư cơ sở vật chất cần đi cùng đầu tư cho con người, học liệu và cơ chế phối hợp chuyên môn.

Trẻ có nhu cầu giáo dục đặc biệt là nhóm có nhu cầu hỗ trợ đa dạng. Việc hỗ trợ cần xuất phát từ khó khăn, nhu cầu thực tế của từng trẻ; việc áp dụng chế độ, chính sách dành cho người khuyết tật phải đúng đối tượng, điều kiện theo quy định pháp luật. Trên cơ sở đó, nhà trường cần chủ động nhận diện các rào cản trong học tập để tổ chức hỗ trợ phù hợp.

Để chuyển định hướng chính sách thành chất lượng giáo dục, TS Tạ Ngọc Trí lưu ý yêu cầu phát triển nguồn nhân lực theo hướng phối hợp giữa Tâm lý học và Giáo dục học.

Ông nhấn mạnh cần đưa năng lực phối hợp liên ngành vào chuẩn đầu ra; tổ chức đào tạo theo nhiệm vụ thực tế của nghề nghiệp; tăng cường thực hành có hướng dẫn, giám sát chuyên môn; gắn đào tạo ban đầu với bồi dưỡng thường xuyên và nhu cầu địa phương; đồng thời phát triển cơ chế phối hợp và nghiên cứu phục vụ thực thi chính sách.

Hội thảo thu hút đông đảo các chuyên gia, nhà khoa học trong nước và quốc tế.

Theo PGS.TS Hoàng Trung Học - Trưởng Khoa Tâm lý - Giáo dục (Học viện Quản lý giáo dục), sự phát triển của trẻ có rối loạn phát triển chịu tác động đồng thời của nhiều yếu tố, từ sinh học, tâm lý, giáo dục đến gia đình và xã hội. Khó khăn của trẻ cũng có thể biểu hiện ở nhiều lĩnh vực như nhận thức, ngôn ngữ, cảm xúc, hành vi, thích ứng, học tập và quan hệ xã hội.

Do đó, một chuyên ngành, cơ sở hay phương pháp riêng lẻ khó đáp ứng đầy đủ nhu cầu đa dạng của trẻ. Theo PGS.TS Hoàng Trung Học, tiếp cận liên ngành là yêu cầu cần thiết để nâng cao chất lượng quản lý, đánh giá, giáo dục, hỗ trợ và can thiệp.

Cùng với nguồn nhân lực, công nghệ số và trí tuệ nhân tạo được các đại biểu đề cập như một hướng mở rộng khả năng tiếp cận và cá nhân hóa dịch vụ hỗ trợ. Các nghiên cứu về sàng lọc tự kỷ bằng trí tuệ nhân tạo, thực tế ảo, công nghệ hỗ trợ giáo dục hòa nhập và AI tạo sinh cho thấy tiềm năng trong xử lý dữ liệu, hỗ trợ chuyên môn và thiết kế hoạt động phù hợp với từng trẻ.

Tuy nhiên, việc ứng dụng công nghệ cần đặt trong khuôn khổ bảo đảm độ chính xác, bảo mật dữ liệu, quyền riêng tư, công bằng và trách nhiệm giải trình. Công nghệ không thay thế mối quan hệ con người, phán đoán chuyên môn và trách nhiệm nghề nghiệp.

Từ những trao đổi tại Hội thảo, PGS.TS Hoàng Trung Học nhấn mạnh, tiếp cận liên ngành được đặt trong yêu cầu xây dựng một hệ thống hỗ trợ thống nhất, lấy nhu cầu thực tế của mỗi trẻ làm trung tâm. Sự kết nối giữa quản lý, y tế, tâm lý học, giáo dục, công tác xã hội, công nghệ và gia đình sẽ tạo cơ sở để các nguồn lực được phối hợp hiệu quả, hướng tới hệ sinh thái hỗ trợ toàn diện, liên tục và bền vững.