Giáo dục mở châu Á-Thái Bình Dương 2026 (OpenAP 2026): Thúc đẩy hợp tác, lấy con người làm trung tâm

Với chủ đề “Tương lai mở: Thúc đẩy giáo dục đại học công bằng và bao trùm tại khu vực châu Á-Thái Bình Dương”, hội thảo do Trường đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội phối hợp với Hội Thông tin Khoa học và Công nghệ Việt Nam và Tạp chí Một Thế Giới tổ chức. Ảnh: Hà Tuấn

Tri thức dễ tiếp cận hơn, nhưng cơ hội chưa đồng đều

Mở đầu hội thảo, GS.TS Hoàng Anh Tuấn, Hiệu trưởng Trường đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, nhận định giáo dục đại học đang trải qua một cuộc chuyển đổi sâu sắc. Công nghệ số, AI và những phương thức chia sẻ tri thức mới đang định hình lại cách dạy, cách học, cách nghiên cứu và hợp tác.

GS.TS Hoàng Anh Tuấn, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội phát biểu khai mạc hội thảo. Ảnh: Hà Tuấn

Tuy nhiên, chính trong bối cảnh tri thức chưa bao giờ dễ tiếp cận như hiện nay, khoảng cách giữa người học lại bộc lộ rõ hơn. Không phải sinh viên nào cũng có điều kiện ngang nhau về công nghệ, học liệu chất lượng và cơ hội phát triển kỹ năng.

Từ thực tế ấy, Hiệu trưởng Hoàng Anh Tuấn cho rằng tương lai của giáo dục đại học “không chỉ gắn với số hóa và hiện đại hóa công nghệ”, mà còn phải bảo đảm tính công bằng, bao trùm, thúc đẩy hợp tác và lấy con người làm trung tâm.

Theo ông Tuấn, công nghệ có thể giúp vượt qua nhiều rào cản nhưng không thể tự mang lại sự công bằng. Tài nguyên giáo dục mở góp phần mở rộng cơ hội tiếp cận tri thức. Song để cơ hội ấy thực sự đến được với mọi người học, cần trang bị cho họ đủ kỹ năng và điều kiện để khai thác hiệu quả học liệu, rèn luyện tư duy phản biện và sáng tạo tri thức mới.

Quan điểm này gắn liền với triết lý giáo dục của một cơ sở đào tạo hàng đầu về khoa học xã hội và nhân văn. Nhà trường không xem giáo dục chỉ là truyền đạt kiến thức hay rèn luyện kỹ năng chuyên môn, mà còn là quá trình bồi dưỡng tư duy phản biện, khả năng sáng tạo, trách nhiệm đạo đức, hiểu biết văn hóa và năng lực đóng góp cho xã hội. Đây là những giá trị mà kỷ nguyên AI càng làm nổi bật tầm quan trọng.

Cũng với tinh thần đó, Hiệu trưởng Hoàng Anh Tuấn khẳng định việc đăng cai OpenAP 2026 thể hiện cam kết của nhà trường đối với đổi mới giáo dục, hợp tác học thuật quốc tế và chia sẻ tri thức rộng rãi. Các trường đại học không thể đứng riêng lẻ mà cần trở thành thành viên chủ động của cộng đồng học thuật toàn cầu.

TS. Trần Văn Tùng, Chủ tịch Hội Thông tin Khoa học và Công nghệ Việt Nam, nguyên Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ, đánh giá OpenAP 2026 là diễn đàn có ý nghĩa thiết thực khi khoa học, công nghệ, chuyển đổi số và đặc biệt là AI đang làm thay đổi căn bản phương thức tiếp cận và chia sẻ tri thức.

TS Trần Văn Tùng, Chủ tịch Hội Thông tin Khoa học và Công nghệ Việt Nam (VASTI), nguyên Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ. Ảnh: Hà Tuấn

Tuy nhiên, TS. Trần Văn Tùng lưu ý rằng song hành với cơ hội là những thách thức về khoảng cách số, bất bình đẳng trong tiếp cận tri thức, chất lượng thông tin, cùng các vấn đề đạo đức, bản quyền và trách nhiệm khi sử dụng công nghệ.

Để xây dựng một hệ sinh thái tri thức mở, cần sự liên kết chặt chẽ giữa trường đại học, viện nghiên cứu, tổ chức thông tin - thư viện, doanh nghiệp và đối tác quốc tế. Cùng với việc tiếp thu thành tựu khoa học của thế giới, Việt Nam cần chủ động đóng góp kết quả nghiên cứu, kinh nghiệm và sáng kiến của mình vào mạng lưới tri thức khu vực và toàn cầu.

Giáo dục là công cụ mạnh mẽ nhất để kiến tạo một xã hội công bằng, nhân văn và thịnh vượng

Ở góc độ hoạch định chính sách, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Huỳnh Thành Đạt, Phó Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương chỉ ra rằng, tốc độ lan tỏa chưa từng có của tri thức và công nghệ đang kéo theo những thách thức phi truyền thống. Đó là khoảng cách giàu nghèo, bất bình đẳng về cơ hội tiếp cận tri thức và nguy cơ gia tăng “đứt gãy số” trong giáo dục. Châu Á-Thái Bình Dương, dù là đầu tàu tăng trưởng kinh tế của thế giới, cũng không nằm ngoài xu thế đó.

PGS. TS. Huỳnh Thành Đạt, Phó Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương phát biểu. Ảnh: Hà Tuấn

“Tương lai mở không đơn thuần là một khẩu hiệu hay xu hướng học thuật. Đó là sự cam kết mang tính chiến lược về một nền giáo dục không rào cản”, Phó Trưởng ban Huỳnh Thành Đạt nhấn mạnh.

Theo ông Đạt, trong nền giáo dục ấy, tài nguyên tri thức được chia sẻ rộng rãi, còn AI và giáo dục số được sử dụng để thu hẹp khoảng cách tiếp cận chứ không làm sâu sắc thêm sự khác biệt.

Một nền giáo dục đại học chỉ thực sự “mở” khi bảo đảm được hai yếu tố. Thứ nhất là công bằng, nghĩa là mọi người, không phân biệt hoàn cảnh kinh tế, giới tính hay địa lý, đều có cơ hội phù hợp để tiếp cận và thành công ở bậc đại học. Thứ hai là bao trùm, nghĩa là xây dựng môi trường học thuật tôn trọng sự đa dạng, nơi không ai bị bỏ lại phía sau.

Phó Trưởng ban Huỳnh Thành Đạt cần phân tích sâu các rào cản về thể chế, tài chính và công nghệ, chia sẻ những mô hình giáo dục mở và học liệu mở hiệu quả, đồng thời đề xuất các khuyến nghị chính sách có giá trị thực tiễn cho Việt Nam và các nước trong khu vực.

“Giáo dục không chỉ là con đường truyền thụ tri thức, mà còn là công cụ mạnh mẽ nhất để kiến tạo một xã hội công bằng, nhân văn và thịnh vượng”, ông Đạt khẳng định.

Các đại biểu tham dự hội thảo

Để những định hướng ấy được cụ thể hóa, bên cạnh các phiên tham luận chuyên môn, hội thảo tổ chức các phiên thảo luận song song xoay quanh sáu nhóm chủ đề: tài nguyên giáo dục mở và phát triển học liệu; sư phạm mở, giảng dạy, học tập và đánh giá; công bằng, hòa nhập và khả năng tiếp cận giáo dục; chính sách, lãnh đạo và đổi mới tổ chức; đổi mới kỹ thuật số và AI có trách nhiệm; học thuật mở và hợp tác quốc tế.

Dưới đây là một số hình ảnh tại Hội thảo: