Giáo sư – Anh hùng Lao động Hoàng Chương: Tấm gương tận hiến phát triển văn hóa dân tộc

Ngày 6-6, tại Hà Nội, Viện Nghiên cứu bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc, Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam và gia đình tổ chức hội thảo khoa học “Giáo sư – Anh hùng Lao động Hoàng Chương với văn hóa dân tộc”, tưởng niệm một năm ngày mất của Giáo sư Hoàng Chương, Anh hùng Lao động, Công dân Thủ đô ưu tú, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc.

Xây dựng “địa chỉ đỏ” bảo tồn, phát huy văn hóa dân tộc

Quang cảnh hội thảo. Ảnh: Nguyễn Hoa

Phát biểu đề dẫn hội thảo, NSND Lê Tiến Thọ, Viện trưởng Viện Nghiên cứu bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc khẳng định những đóng góp to lớn của Giáo sư Hoàng Chương đối với sự nghiệp bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc. Dấu ấn đặc biệt là việc thành lập Trung tâm Bảo tồn và Phát huy nghệ thuật dân tộc (nay là Viện Nghiên cứu bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc) năm 2000, góp phần triển khai hiệu quả Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII về xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

NSND Lê Tiến Thọ, Viện trưởng Viện Nghiên cứu bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc phát biểu. Ảnh: Hoa Nguyễn

Theo NSND Lê Tiến Thọ, bằng tài năng, bản lĩnh và tâm huyết, Giáo sư Hoàng Chương đã đưa Trung tâm vượt qua nhiều khó khăn trong giai đoạn đất nước đổi mới, hội nhập để trở thành một “địa chỉ đỏ” của hoạt động nghiên cứu, bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc.

Nơi đây đã triển khai nhiều công trình khoa học, đề án văn hóa có giá trị xã hội sâu rộng như dự án “Sân khấu học đường”, chương trình “Đưa văn hóa giao thông vào cộng đồng qua phương tiện truyền thông và các hình thức nghệ thuật”, phục hồi nghệ thuật bài chòi tại Hà Nội, sáng lập Tạp chí Văn hiến Việt Nam, Giải thưởng Đào Tấn...

Trên lĩnh vực nghiên cứu, Giáo sư Hoàng Chương chủ trì và tham gia nhiều hội thảo khoa học về danh nhân văn hóa, anh hùng dân tộc, các loại hình sân khấu truyền thống; đồng thời là tác giả, chủ biên nhiều công trình có giá trị.

Các đại biểu tham dự hội thảo. Ảnh: Hoa Nguyễn

Một dấu ấn nổi bật khác là công tác đối ngoại văn hóa. Dù tuổi cao, ông vẫn trực tiếp cùng các nghệ sĩ đưa nghệ thuật truyền thống Việt Nam đến nhiều quốc gia như Mỹ, Nhật Bản, Trung Quốc, Đức..., góp phần quảng bá bản sắc văn hóa dân tộc với bạn bè quốc tế. Đồng thời, ông tích cực kết nối đội ngũ học giả, nhà nghiên cứu người Việt ở nước ngoài tham gia các hoạt động khoa học, văn hóa của Viện.

Dưới sự lãnh đạo của Giáo sư Hoàng Chương, Viện Nghiên cứu bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc không ngừng mở rộng quy mô hoạt động trên cả nước. Từ một tổ chức ban đầu, đến nay Viện đã có 14 đơn vị thành viên trải dài ba miền Bắc - Trung - Nam, trở thành cầu nối đưa văn hóa dân tộc đi vào đời sống, góp phần xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh trong cộng đồng.

PGS.TS, nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân, Phó Chủ tịch không chuyên trách Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam nhấn mạnh, Giáo sư Hoàng Chương là một trong 6 văn nghệ sĩ cả nước được Đảng, Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới. Ông để lại nhiều công trình nghiên cứu chuyên sâu về nghệ thuật truyền thống như “Dân ca miền Nam Trung bộ”, “Đi tìm vẻ đẹp của sân khấu dân tộc”, “Tống Phước Phổ - cây đại thụ tuồng”, “Nghệ thuật bài chòi, tuồng - báu vật của văn hóa dân tộc”...

PGS.TS, nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân, Phó Chủ tịch không chuyên trách Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam phát biểu. Ảnh: Hoa Nguyễn

Theo PGS.TS Đỗ Hồng Quân, bên cạnh vai trò nhà nghiên cứu, Giáo sư Hoàng Chương còn là một nhà tổ chức, nhà quản lý xuất sắc. Chính tình yêu và niềm tin mãnh liệt vào sức sống của văn hóa dân tộc đã giúp ông quy tụ được đông đảo trí thức, văn nghệ sĩ, doanh nhân và các nhà lãnh đạo cùng chung tay cho sự nghiệp bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống.

Tận hiến cho sự nghiệp văn hóa dân tộc

Tại hội thảo, nhiều ý kiến đã khắc họa chân dung một nhà văn hóa lớn luôn dành trọn cuộc đời cho sân khấu truyền thống và văn hóa dân tộc.

NSND Trịnh Thúy Mùi, Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam, Chủ tịch Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam tham luận. Ảnh: Thụy Du

NSND Trịnh Thúy Mùi, Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam, Chủ tịch Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam xúc động chia sẻ, với gần 80 năm gắn bó cùng sân khấu, từ một nhạc công tự học trở thành nhà khoa học hàng đầu, Giáo sư Hoàng Chương là “một cánh chim đại bàng trên bầu trời sân khấu Việt Nam”.

Theo NSND Trịnh Thúy Mùi, Giáo sư Hoàng Chương là một trí tuệ uyên bác, một người mang tình yêu sâu nặng với sân khấu truyền thống và là chiến binh kiên cường trong hành trình bảo vệ những giá trị chân chính của nghệ thuật dân tộc. Giới sân khấu Việt Nam luôn tự hào về Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới của ngành sân khấu, đồng thời xem đó là tấm gương để tiếp tục vun đắp nền sân khấu tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc trong giai đoạn phát triển mới.

Chia sẻ tại hội thảo, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Ngô Đông Hải nhắc lại nhiều kỷ niệm sâu sắc với Giáo sư Hoàng Chương và khẳng định, điều đặc biệt ở Giáo sư là tinh thần quyết liệt đưa văn hóa ra khỏi phạm vi nghiên cứu, bảo tồn đơn thuần để thực sự sống trong cộng đồng.

Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Ngô Đông Hải phát biểu. Ảnh: Hoa Nguyễn

Đồng chí Ngô Đông Hải cho biết, chính sự tâm huyết và kiên trì của Giáo sư Hoàng Chương đã tác động đến nhiều cán bộ văn hóa cơ sở, nhiều địa phương và cả những người từng thờ ơ với văn hóa truyền thống. Từ chỗ chưa hiểu, chưa quan tâm, nhiều người đã trở thành những người tích cực gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa của cộng đồng.

Đồng chí Ngô Đông Hải cũng khẳng định, Giáo sư Hoàng Chương sẵn sàng nhận mọi nhiệm vụ liên quan đến bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc, từ đào tạo cán bộ trẻ, tư vấn các dự án văn hóa, khảo sát phục hồi di sản vật thể và phi vật thể đến đóng góp ý tưởng cho các chương trình phát triển văn hóa ở nhiều địa phương.

Các tham luận tại hội thảo đều thống nhất đánh giá, đóng góp nổi bật của Giáo sư Hoàng Chương là thay đổi tư duy bảo tồn văn hóa theo hướng gắn di sản với đời sống đương đại. Từ những giá trị lưu giữ trong bảo tàng, thư viện, ông đã tìm cách đưa văn hóa truyền thống trở lại với cộng đồng thông qua các chương trình thực hành, biểu diễn và giáo dục.

Ông cũng là người tích cực kết nối nghệ nhân với công chúng, kết nối văn hóa Việt Nam với thế giới, tạo nên những cây cầu văn hóa bền vững giữa quá khứ và hiện tại, giữa truyền thống và hội nhập.

Nhiều đại biểu cho rằng di sản lớn nhất mà Giáo sư Hoàng Chương để lại không chỉ nằm ở những công trình nghiên cứu, những dự án văn hóa hay những phần thưởng cao quý. Đó còn là bài học về lòng yêu nước thông qua tình yêu văn hóa dân tộc; là tinh thần dấn thân, tận tụy và niềm tin bền bỉ vào sức mạnh của bản sắc Việt Nam.

Một năm sau ngày ông đi xa, những giá trị mà Giáo sư – Anh hùng Lao động Hoàng Chương gây dựng vẫn tiếp tục lan tỏa, trở thành bài học, kinh nghiệm và nguồn cảm hứng để thế hệ hôm nay tiếp tục công tác bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc trong thời kỳ mới.