Giáo sư Nhật Bản dành hơn nửa thế kỷ nghiên cứu Việt Nam

Trong bài giảng cuối cùng trước khi kết thúc nhiệm kỳ hiệu trưởng với chủ đề "Con đường nghiên cứu Việt Nam hơn 50 năm" tại lễ tri ân do Đại học Việt - Nhật tổ chức sáng 24/3, GS.TS Furuta Motoo chia sẻ hành trình học thuật kéo dài từ thời sinh viên cho đến khi trở thành một trong những chuyên gia hàng đầu về lịch sử và xã hội Việt Nam.

Suốt hơn 50 năm, các nghiên cứu của ông tập trung vào lịch sử cận - hiện đại Việt Nam, lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam, quan hệ quốc tế, cũng như những biến đổi chính trị, xã hội của đất nước.

GS.TS Furuta Motoo - Hiệu trưởng đầu tiên của Trường Đại học Việt - Nhật.

Cơ duyên đưa ông đến với Việt Nam bắt đầu khi còn là sinh viên tại Đại học Tokyo, vào thời điểm cuộc Chiến tranh Việt Nam đang diễn ra ác liệt.

Ông Furuta Motoo khi đó cảm nhận “cả thế giới dường như đang chuyển động xoay quanh Việt Nam”. Từ suy nghĩ nếu có thể hiểu được Việt Nam thì cũng có thể hiểu rõ hơn thế giới, ông quyết định chọn Việt Nam làm đối tượng nghiên cứu.

Bước ngoặt tiếp theo đến vào năm 1973, khi Nhật Bản và Việt Nam thiết lập quan hệ ngoại giao. Một năm sau, ông bắt đầu học tiếng Việt tại Đại học Ngoại ngữ Tokyo và có chuyến thăm đầu tiên đến Việt Nam vào cuối năm 1974.

Từ đó, Việt Nam trở thành trung tâm trong sự nghiệp nghiên cứu của ông.

Cuối những năm 1970, sau thời gian cư trú dài ngày tại Việt Nam, ông nhận ra hình dung trước đây của bản thân về Việt Nam còn xa rời thực tế. Từ đó, ông chuyển hướng sang cách tiếp cận của ngành khu vực học: nghiên cứu Việt Nam trong bối cảnh lịch sử và thế giới, đồng thời chú ý đến những đặc trưng riêng của xã hội Việt Nam.

Quan điểm này được thể hiện rõ trong công trình nổi tiếng của ông về lịch sử Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu.

Một trong những nhận định nổi bật trong nghiên cứu của giáo sư Furuta Motoo là vai trò của “sức mạnh từ dưới lên” - sự linh hoạt, khả năng thích ứng mạnh mẽ và những sáng kiến từ cơ sở, địa phương góp phần tạo nên sức sống của xã hội Việt Nam.

Trong sự nghiệp học thuật, giáo sư Furuta Motoo còn tham gia nghiên cứu về nạn đói năm 1945. Từ năm 1988 đến 1995, ông cùng các học giả của Viện Sử học Việt Nam khảo sát tại 23 làng từ Quảng Trị trở ra Bắc nhằm tái dựng quy mô thiệt hại của nạn đói.

Công trình này sau đó được đánh giá là một trong những nghiên cứu đáng tin cậy nhất về nạn đói năm 1945 và được trao Giải thưởng Nhà nước về khoa học - công nghệ.

Theo giáo sư Furuta Motoo, việc các học giả Nhật Bản tham gia nghiên cứu sự kiện lịch sử này không chỉ mang ý nghĩa khoa học mà còn góp phần thúc đẩy hiểu biết và xây dựng lòng tin giữa hai quốc gia.

Giáo sư chụp ảnh cùng sinh viên Việt Nam tại một sự kiện giao lưu học thuật.

Không chỉ là nhà nghiên cứu, giáo sư Furuta Motoo còn đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy hợp tác giáo dục giữa Việt Nam và Nhật Bản. Ông là người đặt nền móng cho Trường Đại học Việt – Nhật, dự án hợp tác giáo dục lớn giữa hai nước, trực thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội.

Với nhiều học giả Việt Nam, giáo sư Furuta Motoo như “cầu nối học thuật” giữa hai quốc gia, người dành phần lớn sự nghiệp để nghiên cứu, lý giải và lan tỏa hiểu biết về Việt Nam ra thế giới.

Lệ Thu