Gìn giữ bản sắc

Cán bộ Bảo tàng tỉnh kiểm kê trang phục truyền thống dân tộc Dao tại xã Nhất Hòa

Lạng Sơn là địa phương có bề dày lịch sử, văn hóa với sự cộng cư của nhiều dân tộc, trải qua quá trình hình thành và phát triển, mỗi cộng đồng dân tộc đã sáng tạo, gìn giữ nhiều loại hình DSVH phi vật thể đặc sắc, từ các làn điệu dân ca, dân vũ, lễ hội truyền thống...

Ngày 13/3/2026, Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch (VHTT&DL) ban hành Kế hoạch số 37 về kiểm kê DSVH phi vật thể. Theo đó, việc kiểm kê được triển khai đồng bộ tại 65/65 xã, phường với số lượng dự kiến từ 350 - 400 DSVH phi vật thể, thuộc nhiều loại hình như: nghệ thuật trình diễn dân gian, lễ hội truyền thống, tập quán xã hội và tín ngưỡng, tri thức dân gian, nghề thủ công truyền thống… của dân tộc Nùng, Tày, Dao, Kinh, Mông, Hoa, Sán Chay và một số dân tộc khác.

Ông Lưu Bá Mạc, Phó Giám đốc Sở VHTT&DL tỉnh cho biết: DSVH phi vật thể là một bộ phận quan trọng tạo nên bản sắc văn hóa của mỗi dân tộc, mỗi cộng đồng dân cư. Tuy nhiên, nhiều loại hình di sản hiện nay đang đứng trước nguy cơ mai một do tác động của quá trình đô thị hóa, hội nhập và sự thay đổi trong đời sống xã hội. Đợt kiểm kê lần này được triển khai trên phạm vi toàn tỉnh với mục tiêu nhận diện đầy đủ các loại hình DSVH phi vật thể trong cộng đồng. Thông qua kiểm kê, chúng tôi sẽ xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ công tác quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di sản, đồng thời tham mưu UBND tỉnh phê duyệt, công bố danh mục kiểm kê DSVH phi vật thể trên địa bàn tỉnh.

Để hoạt động này đạt hiệu quả, công tác tuyên truyền đã được các địa phương tích cực triển khai. Bà Lâm Thị Vèn, Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Tân Văn cho biết: Xã đã đẩy mạnh tuyên truyền, vận động để người dân hiểu rõ ý nghĩa của việc bảo tồn, phát huy DSVH phi vật thể, tạo sự đồng thuận và hưởng ứng tích cực trong quá trình kiểm kê. Qua đợt kiểm kê ghi nhận nhiều loại hình di sản đặc sắc như hát then, sli, lượn, múa sư tử, múa chầu; các nghề thủ công truyền thống; bài thuốc dân gian, nghi lễ của thầy mo, thầy then... Nghệ nhân, người cao tuổi và những người am hiểu văn hóa đã nhiệt tình cung cấp tư liệu, chia sẻ kinh nghiệm, góp phần bảo đảm tính đầy đủ, chính xác của kết quả kiểm kê. Đây không chỉ là dịp nâng cao ý thức gìn giữ bản sắc văn hóa trong cộng đồng mà còn tạo cơ sở dữ liệu quan trọng để xã xây dựng các giải pháp bảo tồn, phát huy giá trị di sản gắn với phát triển kinh tế - xã hội địa phương.

Là thành viên tổ kiểm kê, đội ngũ cán bộ Sở VHTT&DL và Bảo tàng tỉnh trực tiếp tham gia khảo sát thực địa, gặp gỡ nghệ nhân, chủ thể văn hóa và cộng đồng dân cư để thu thập thông tin, ghi chép và lập phiếu kiểm kê đối với từng loại hình di sản văn hóa phi vật thể. Đồng thời, tiến hành ghi âm, ghi hình, chụp ảnh, sưu tầm tư liệu liên quan đến từng loại hình di sản.

Bà Vy Thị Bích Hạnh, Trưởng phòng Hành chính và Nghiệp vụ di tích, Bảo tàng tỉnh, Tổ phó Tổ chuyên viên giúp việc Ban kiểm kê di sản văn hóa phi vật thể tỉnh Lạng Sơn năm 2026 chia sẻ: Chúng tôi trực tiếp đến các thôn, bản, gặp gỡ nghệ nhân, người có uy tín và các chủ thể văn hóa để khảo sát, phỏng vấn, ghi chép thông tin. Quá trình kiểm kê gặp không ít khó khăn do nhiều di sản được lưu giữ ở các thôn, bản vùng sâu, vùng xa, việc đi lại và tiếp cận chủ thể văn hóa mất nhiều thời gian. Bên cạnh đó, một số nghệ nhân tuổi đã cao, việc ghi chép, đối chiếu thông tin đòi hỏi sự kiên trì và cẩn trọng để bảo đảm tính chính xác. Tuy nhiên, chúng tôi nhận được sự phối hợp tích cực từ chính quyền địa phương và cộng đồng dân cư, đây là yếu tố quan trọng giúp công tác khảo sát, thu thập thông tin về di sản được thực hiện hiệu quả.

Với tinh thần khẩn trương và trách nhiệm, tính đến nay, Tổ chuyên viên giúp việc Ban kiểm kê di sản văn hóa phi vật thể tỉnh đã triển khai kiểm kê DSVH phi vật thể tại 22 xã, phường, đạt gần 34% kế hoạch đề ra. Dự kiến đợt kiểm kê sẽ kết thúc vào tháng 9/2026.

Từ sự vào cuộc tích cực của ngành văn hóa, chính quyền địa phương và cộng đồng dân cư, công tác kiểm kê DSVH phi vật thể năm 2026 đang góp phần tạo nền tảng vững chắc cho hành trình bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa đặc sắc của xứ Lạng trong thời kỳ mới.