Gìn giữ hồn chữ Nôm Dao

Lớp học chữ Nôm Dao ở bản Huổi Cơ Dạo thu hút nhiều con em người Dao theo học.

Khoảng 4 năm nay, trong ngôi nhà nhỏ của ông Chảo Trần Pú, bản Huổi Cơ Dạo mỗi dịp hè về lại rộn ràng vang tiếng tập đọc từ một lớp học đặc biệt. Lớp học chữ Nôm Dao miễn phí do chính những người Dao bản địa mở dạy cho con em người Dao trong bản và vùng lân cận.

Người đứng lớp chủ đạo là anh Phùng Ông Tàn, một người con của bản Huổi Cơ Dạo. Anh Tàn chia sẻ, cuộc sống phát triển, nhiều người trẻ không còn sử dụng tiếng Dao trong sinh hoạt hàng ngày, người biết chữ viết truyền thống lại càng ít. Nếu không được truyền dạy, chữ Nôm Dao sẽ dần chỉ còn lại trong ký ức người già.

Lớp học không phân biệt lứa tuổi, từ trẻ em đến người lớn đều có thể theo học.

Từ suy nghĩ ấy, năm 2021, lớp học chữ Nôm Dao đầu tiên được mở tại bản Huổi Cơ Dạo. Mỗi khóa học kéo dài khoảng hai tháng hè, học viên đủ mọi lứa tuổi, từ trẻ em đến người cao tuổi, tất cả cùng chung mong muốn học chữ để hiểu hơn về cội nguồn và gìn giữ bản sắc văn hóa của dân tộc mình.

Đều đặn hằng ngày, từ 19 giờ 30 phút đến 21 giờ 30 phút, bà con trong bản quây quần học chữ. Những bàn tay chai sạn vì lao động kiên nhẫn nắn từng nét chữ. Ngôi nhà nhỏ nơi triền núi trở thành không gian lưu giữ “hồn chữ” của người Dao.

Những cuốn sách cổ của người Dao được nghệ nhân Lý Lìn Siểu kỳ công sưu tầm, gìn giữ.

Song song với dạy chữ, lớp học dạy cả dân ca Dao. Những làn điệu dân ca, những câu hát cổ vang lên, góp phần làm sống lại không gian văn hóa truyền thống, giúp chữ viết không tách rời đời sống tinh thần của cộng đồng.

Chị Lý Lai Hoàng, bản Huổi Cơ Dạo chia sẻ: Ban ngày đi làm rất mệt, tối về lại đi học chữ, rất vất vả nhưng ai cũng cố gắng. Trước đây, tôi chỉ biết nói chứ không biết đọc, biết viết tiếng Dao. Nay được học miễn phí chữ Nôm Dao giúp tôi hiểu rõ hơn về cội nguồn, phong tục tập quán của dân tộc mình.

Không riêng người Dao ở Nà Hỳ, nhiều người Dao ở các xã lân cận cũng tìm đến lớp học với mong mỏi được học chữ, hiểu chữ của dân tộc mình. Ở bản Vàng Đán Dạo, nơi có 38 hộ với 185 nhân khẩu là đồng bào Dao, không quản đường xa, nhiều người tranh thủ thời gian sang tận Nà Hỳ học chữ.

Nhiều người trẻ trong bản đến nhà nghệ nhân Lý Lìn Siểu học chữ Nôm Dao.

Anh Chảo Lù Lang, bản Vàng Đán Dạo chia sẻ: Là người Dao nhưng trước đây tôi không biết đọc, biết viết chữ Dao. Khi biết ở Nà Hỳ có lớp dạy chữ Dao miễn phí, tôi tranh thủ thời gian đến học với mong muốn hiểu rõ hơn về nguồn gốc dân tộc, học các lễ nghi truyền thống để sau này có thể tự phục vụ công việc của gia đình. Đến nay, tôi đã có thể đọc và viết được chữ Nôm Dao.

Là người tâm huyết với chữ Nôm Dao, từ nhỏ nghệ nhân ưu tú Lý Lìn Siểu, bản Sín Chải, xã Nà Hỳ đã say mê những cuốn sách cổ được viết tay bằng mực tàu trên giấy dó. Với ông, mỗi trang sách là một kho báu lưu giữ tri thức, tín ngưỡng và lịch sử của người Dao.

Nhiều năm qua, ông Siểu miệt mài sưu tầm, gìn giữ nhiều cuốn sách cổ do cha ông để lại. Từ nguồn tư liệu quý giá ấy, ông đã biên soạn nhiều cuốn sách phục vụ việc dạy học. Nội dung chủ yếu xoay quanh những câu chuyện cổ giáo dục đạo đức, triết lý sống; các bài cúng trong lễ cấp sắc, lễ cầu mùa, lễ cưới, tang ma truyền thống của người Dao. Khi có người đến học, dù chỉ hai, ba học viên, ông vẫn tận tình chỉ bảo.

Những lớp học miễn phí góp phần gìn giữ chữ viết của đồng bào dân tộc Dao.

Ông Lý Lìn Siểu cho hay: Không đơn thuần là phương tiện giao tiếp, chữ Nôm Dao còn là sợi dây gắn kết cộng đồng, lưu giữ phong tục, tri thức bản địa được truyền từ đời này sang đời khác. Bởi vậy, lớp học không chỉ dừng ở việc dạy chữ, mà còn dạy cách làm người. Lớp nhỏ thì học nói năng lễ phép, lớp lớn hơn học lý lẽ, phân biệt đúng, sai, cách ứng xử trong gia đình và cộng đồng.

Giữa dòng chảy hội nhập, khi nhiều giá trị truyền thống có nguy cơ phai nhạt, lớp học chữ Nôm Dao của những thầy giáo không chuyên ở Nà Hỳ vẫn lặng lẽ diễn ra, như ngọn lửa âm ỉ nhưng bền bỉ. Đó là nỗ lực, là khát vọng gìn giữ bản sắc văn hóa truyền thống, thứ tài sản vô giá của đồng bào dân tộc Dao nơi đây.

Thu Hằng