Gìn giữ văn hóa từ mỗi nếp nhà

Phong trào xây dựng gia đình văn hóa góp phần hình thành nếp sống văn minh và xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh.

Nơi gìn giữ những giá trị bền vững

Gia đình từ lâu được coi là tế bào của xã hội, là nơi hình thành nhân cách, nuôi dưỡng đạo đức và truyền trao những giá trị văn hóa từ thế hệ này sang thế hệ khác. Trong bối cảnh đô thị hóa diễn ra mạnh mẽ, nhiều giá trị truyền thống đứng trước nguy cơ mai một khi nhịp sống công nghiệp, áp lực công việc và sự phát triển của công nghệ khiến thời gian dành cho gia đình ngày càng ít đi.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy vẫn có rất nhiều gia đình văn hóa tiêu biểu đang bền bỉ gìn giữ nếp nhà bằng những việc làm giản dị nhưng thiết thực. Đó là những bữa cơm đủ đầy các thành viên, sự quan tâm giữa các thế hệ, cách ứng xử tôn trọng, yêu thương và trách nhiệm trong mỗi mái ấm.

Phong trào xây dựng gia đình văn hóa nhiều năm qua không chỉ dừng lại ở việc bình xét danh hiệu, mà đã trở thành động lực để nhiều gia đình xây dựng môi trường sống văn minh, đoàn kết và nhân ái. Từ mỗi gia đình, những giá trị tích cực tiếp tục lan tỏa ra cộng đồng, góp phần hình thành nếp sống văn minh ở khu dân cư.

Đặc biệt tại Hà Nội – nơi hội tụ giữa truyền thống và hiện đại, nhiều gia đình vẫn duy trì những nét đẹp trong giáo dục con cháu, kính trên nhường dưới, ứng xử có văn hóa và tích cực tham gia các hoạt động cộng đồng. Đây chính là nền tảng quan trọng để xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh.

Chị Nguyễn Thị Ngọc Linh, xã Ứng Thiên, Hà Nội - một trong 126 “Gia đình văn hóa” tiêu biểu Thủ đô năm 2026 chia sẻ: “Người trẻ tiếp cận công nghệ rất nhanh, còn ông bà, cha mẹ vẫn quen với những giá trị truyền thống nên đôi khi cách nghĩ và cách sống có sự khác biệt. Bản thân gia đình tôi làm nghề truyền thống và kinh doanh nên áp lực công việc cũng rất lớn, nhiều khi ai cũng bận rộn. Vì vậy, chúng tôi luôn cố gắng giữ những bữa cơm chung, dành thời gian trò chuyện và lắng nghe nhau mỗi ngày. Khi có vấn đề, mọi người cùng ngồi lại trao đổi thay vì trách móc. Theo tôi, công nghệ chỉ thực sự có ích khi giúp các thành viên kết nối nhiều hơn, nền nếp gia đình vẫn phải được gìn giữ bằng sự yêu thương, tôn trọng và chia sẻ giữa các thế hệ”.

Giữ gìn truyền thống gia đình đa thế hệ giữa lòng đô thị là một thử thách lớn, nhưng giá trị nhận lại là vô giá. Đó là hình ảnh đứa trẻ được lớn lên trong vòng tay yêu thương của ông bà, được tắm mát trong những câu chuyện đạo đức xưa cũ, là hình ảnh cha mẹ già không cô đơn khi xế bóng vì luôn có con cháu quây quần.

Theo ông Bùi Xuân Nhưng, Bí thư Chi bộ kiêm tổ dân phố 9, Vạn Phúc, Hà Nội - một trong 126 “Gia đình văn hóa” tiêu biểu Thủ đô năm 2026, một gia đình văn hóa thì đầu tiên phải là gia đình học tập. Cái thứ hai là mọi người, mọi thành viên trong gia đình sống hòa thuận rồi, vấn đề sinh hoạt văn hóa văn nghệ trong gia đình cũng là một nội dung quan trọng giúp mọi người gắn kết. “Truyền thống gia đình ở đây là truyền thống hiếu học, truyền thống là noi theo các cái tấm gương tốt, làm những việc tốt chứ không đơn giản là theo nghề cha truyền con nối hay là thừa kế sự kiệp kinh doanh, lĩnh vực nghề nghiệp”, ông Nhưng nói rõ.

Lan tỏa giá trị từ những gia đình văn hóa

Trong thời đại số, việc gìn giữ nếp nhà không đồng nghĩa với bảo thủ hay khép kín trước cái mới. Ngược lại, nhiều gia đình đang chủ động thích ứng với sự thay đổi của xã hội, ứng dụng công nghệ trong học tập, lao động và kết nối các thành viên, đồng thời vẫn duy trì những nguyên tắc ứng xử truyền thống.

Một gia đình ba thế hệ cùng nhau làm trà sen ở Tây Hồ (Hà Nội).

Nhiều bậc cha mẹ lựa chọn đồng hành cùng con trên không gian mạng thay vì cấm đoán, dành thời gian trò chuyện, chia sẻ để giúp con hình thành kỹ năng sống, biết chọn lọc thông tin và ứng xử có trách nhiệm trên môi trường số. Chính sự đồng hành ấy giúp công nghệ trở thành công cụ hỗ trợ cuộc sống thay vì làm rạn nứt các mối quan hệ gia đình.

TS Nguyễn Thị Phượng - Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam cho rằng, đình là môi trường văn hóa đầu tiên, là nơi nuôi dưỡng và hình thành nhân cách của mỗi con người. Một gia đình tốt - hạnh phúc sẽ tạo ra những con người biết yêu thương và có trách nhiệm. Nhiều gia đình tốt - hạnh phúc sẽ tạo ra các thế hệ con người Việt Nam mới văn hóa, văn minh, tiến bộ.

Trong giai đoạn hiện nay, việc xây dựng gia đình văn hóa cần được nhìn nhận như một quá trình bền vững, lấy chất lượng cuộc sống và giá trị thực làm thước đo thay vì chỉ dừng ở danh hiệu. Muốn vậy, cần có sự chung tay của chính quyền, các tổ chức đoàn thể và mỗi thành viên trong gia đình để tạo dựng môi trường thuận lợi cho việc gìn giữ và phát huy các giá trị tốt đẹp.

Theo bà Ninh Thị Thu Hương - Cục Trưởng Cục Văn hóa cơ sở, Gia đình và Thư viện, vai trò giáo dục của gia đình nhiều nơi, nhiều lúc bị bỏ quên, “khoán trắng” cho nhà trường và xã hội. Do vậy, cần phải có sự đầu tư mạnh mẽ vào việc thực hiện tốt chức năng giáo dục gia đình, nhằm đảm bảo cho gia đình những nguồn lực cần thiết để làm tốt việc cung cấp kiến thức, kỹ năng cho các thành viên trong gia đình. Cần tăng cường giáo dục và tạo ý thức cho các thế hệ trẻ về giá trị của gia đình; tạo cơ hội cho thế hệ trẻ được tiếp cận và hiểu về những giá trị truyền thống tốt đẹp thông qua giáo dục gia đình, giáo dục trong nhà trường, giáo dục qua các phương tiện thông tin và truyền thông. Các cơ quan chức năng cần nghiên cứu, cập nhật và phát triển các giá trị gia đình Việt Nam, vừa tiếp nối, kế thừa giá trị truyền thống tốt đẹp, vừa tiếp thu hài hòa, chọn lọc những giá trị mới phù hợp với tình hình xã hội đương đại; đồng thời tiếp tục xây dựng các chính sách, quy định pháp luật để bảo vệ và khuyến khích sự phát triển của gia đình Việt Nam.

Nếp nhà đang dịch chuyển cùng nhịp sống của thời đại, nhưng những giá trị cốt lõi về gia phong, sự gắn kết và cách ứng xử văn minh vẫn được gìn giữ, bồi đắp qua từng thế hệ. Mỗi gia đình văn hóa tiêu biểu chính là một "điểm sáng" lan tỏa những giá trị tốt đẹp, góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa Hà Nội và nếp nhà Việt Nam, để không bị hòa tan trước tác động của quá trình đô thị hóa, chuyển đổi số và sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ. Khi mỗi gia đình trở thành một không gian văn hóa đúng nghĩa, xã hội sẽ có thêm nền tảng vững chắc để phát triển bền vững, nhân văn và giàu bản sắc.