Giỗ Tổ Hùng Vương, 'trục kết nối' bền vững của bản sắc dân tộc

Từ góc nhìn của một nhà nghiên cứu và nhà quản lý giáo dục giàu kinh nghiệm, NGND.TS. Thái Văn Long chia sẻ nhiều nhận định sâu sắc về giá trị lịch sử - văn hóa của tín ngưỡng thờ Hùng Vương, ý nghĩa của ngày Giỗ Tổ trong việc củng cố bản sắc dân tộc, cũng như vai trò của giáo dục trong việc lan tỏa truyền thống, bồi đắp lòng yêu nước cho thế hệ trẻ trong bối cảnh hội nhập.

NGND.TS. Thái Văn Long, nguyên Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Cà Mau, hiện là Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử tỉnh Cà Mau.

- Thưa ông, dưới góc độ nghiên cứu lịch sử, ông đánh giá như thế nào về giá trị của tín ngưỡng thờ Hùng Vương đối với bản sắc dân tộc Việt Nam?

NGND.TS.Thái Văn Long: Tín ngưỡng thờ Hùng Vương trước hết phản ánh sâu sắc đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, thể hiện sự tri ân đối với các bậc tiền nhân dựng nước. Dù mang yếu tố huyền sử, hình tượng các Vua Hùng đã tạo nên một “ký ức tập thể” bền vững, giúp người Việt nhận diện chung một cội nguồn, từ đó củng cố tinh thần đoàn kết trong suốt tiến trình lịch sử.

Về phương diện văn hóa, đây là biểu hiện tiêu biểu của hệ giá trị truyền thống, đặc biệt là lòng biết ơn tổ tiên và ý thức cộng đồng. Việc được UNESCO ghi danh năm 2012 càng khẳng định giá trị nổi bật của tín ngưỡng này trong kho tàng văn hóa nhân loại.

Ngày Giỗ Tổ Hùng Vương (mùng 10/3 âm lịch) không chỉ là dịp tưởng niệm mà còn là thời điểm hội tụ, lan tỏa tinh thần dân tộc, góp phần nuôi dưỡng niềm tự hào và gắn kết cộng đồng. Có thể nói, tín ngưỡng thờ Hùng Vương chính là “trục kết nối” giữa quá khứ, hiện tại và tương lai của dân tộc Việt Nam.

Đền thờ Hùng Vương ở ấp Giao Khẩu, xã Tân Lộc, nơi người dân hướng về cội nguồn dân tộc (Trong ảnh ngày Giỗ Tổ Hùng Vương 2025). Ảnh THANH MINH

- Trong bối cảnh hội nhập hiện nay, Giỗ Tổ Hùng Vương có vai trò như thế nào trong việc củng cố tinh thần đoàn kết và giáo dục thế hệ trẻ?

NGND.TS.Thái Văn Long: Giỗ Tổ Hùng Vương không chỉ là dịp tưởng niệm mà còn là biểu tượng thiêng liêng của ý thức “cùng chung cội nguồn” của người Việt trong và ngoài nước. Trong bối cảnh toàn cầu hóa, ngày lễ này góp phần nuôi dưỡng tinh thần đại đoàn kết, tạo sự đồng thuận xã hội và củng cố niềm tin vào các giá trị truyền thống.

Đối với thế hệ trẻ, Giỗ Tổ là một “bài học lịch sử sống động” thông qua các hoạt động lễ hội, dâng hương và giáo dục. Tuy nhiên, nếu chỉ dừng ở nghi lễ hình thức thì hiệu quả sẽ hạn chế. Vì vậy, cần đổi mới nội dung và phương pháp, như tích hợp giáo dục di sản, ứng dụng công nghệ số, tổ chức các hoạt động trải nghiệm, kể chuyện lịch sử hấp dẫn để thu hút học sinh.

Việc UNESCO ghi danh tín ngưỡng thờ Hùng Vương cũng mở ra cơ hội quảng bá văn hóa Việt Nam ra thế giới. Có thể khẳng định, Giỗ Tổ là một giá trị quan trọng góp phần củng cố khối đại đoàn kết và giáo dục lòng yêu nước trong thời đại mới.

- Theo ông, ngành giáo dục, đặc biệt ở địa phương như Cà Mau, cần làm gì để đưa giá trị của Giỗ Tổ Hùng Vương đến gần hơn với học sinh?

NGND.TS.Thái Văn Long: Để việc giáo dục đạt hiệu quả thực chất, cần chuyển từ cách làm hình thức sang mô hình học tập trải nghiệm. Trước hết, nên tích hợp nội dung về Hùng Vương theo hướng liên môn trong các môn học như Lịch sử, Ngữ văn, Giáo dục công dân, Mỹ thuật, Âm nhạc, đồng thời liên hệ với lịch sử hình thành vùng đất Cà Mau để tạo sự gần gũi.

Bên cạnh đó, cần đẩy mạnh các hoạt động trải nghiệm như “ngày hội về nguồn”, dự án tìm hiểu tín ngưỡng, chăm sóc di tích, nghĩa trang… giúp học sinh vừa “hiểu” vừa “cảm” được giá trị truyền thống. Ứng dụng công nghệ số như video, podcast, thực tế ảo cũng là giải pháp hữu hiệu để tăng sức hấp dẫn.

Sự phối hợp giữa nhà trường, gia đình và cộng đồng giữ vai trò rất quan trọng. Đồng thời, cần bồi dưỡng đội ngũ giáo viên về giáo dục di sản và phương pháp truyền cảm hứng. Quan trọng hơn, phải gắn giá trị truyền thống với trách nhiệm hiện tại, để học sinh thấy rõ ý nghĩa của việc học tập, rèn luyện trong xây dựng quê hương.

- Xin trân trọng cảm ơn ông!