Giới trẻ Nhật Bản chi tiêu tằn tiện, dồn tiền đầu tư vì ưu đãi thuế

Nhiều cá nhân trong giới trẻ Nhật Bản đang cố gắng giảm chi tiêu mọi khoản - từ đồ ăn nhanh đến các chuyến du lịch - để dồn tiền vào những tài khoản đầu tư mà chính phủ miễn thuế. Nikkei Asia nhận định, đằng sau xu hướng này là tâm lý sợ bỏ lỡ cơ hội (FOMO) và nỗi bất an về tình hình tài chính tương lai.

Rio Taniguchi, một phụ nữ 27 tuổi, trước đây vẫn đóng tiền vào một gói bảo hiểm giáo dục cho đứa con đầu lòng. Sau khi sinh đứa thứ hai vào năm ngoái, cô bắt đầu tìm hiểu những phương án khác và quyết định để 20.000 yen (khoảng 123 USD) mỗi tháng vào tài khoản NISA (Nippon Individual Savings Account) - sáng kiến trọng điểm của chính phủ Nhật Bản nhằm khuyến khích các hộ gia đình chuyển tiền tiết kiệm sang đầu tư.

“Sau khi nghiên cứu về đầu tư trên mạng xã hội, tôi gặp những bài viết tuyên bố rằng việc mua bảo hiểm tích lũy giáo dục vào thời điểm hiện tại là thiếu khôn ngoan, còn những ai không đầu tư thông qua NISA sẽ bỏ lỡ cơ hội tốt”, Rio phát biểu.

Mặc dù không có ý định giảm khoản tiền dành cho chi phí giáo dục trong tương lai, gia đình cô đang phải thắt chặt chi tiêu vì lạm phát tăng.

“Gia đình tôi thường ăn tại McDonald’s vào mỗi cuối tuần, nhưng giờ chúng tôi chỉ ăn ở nhà. Tôi cũng rất muốn đi du lịch, nhưng tạm thời phải hoãn kế hoạch vì tương lai các con”, người mẹ trẻ nói thêm.

Áp lực lạm phát

Trong hàng thập kỷ qua, các hộ gia đình Nhật Bản gần như không đắn đo khi để tiền trong tài khoản ngân hàng, vì giá cả hầu như không biến động. Tuy nhiên, lạm phát tăng lên trong vài năm qua, cộng với thị trường chứng khoán bật tăng mạnh mẽ, đã khiến chi phí cơ hội của việc nắm giữ tiền mặt ngày càng lớn.

Nhật Bản bắt đầu triển khai NISA vào năm 2014 với mục tiêu thúc đẩy các hộ gia đình chuyển bớt tiền tiết kiệm vào chứng khoán và các tài sản tài chính khác. Tới năm 2024, giới chức cải tổ chương trình, nâng hạn mức đầu tư và mở rộng ưu đãi thuế nhằm khuyến khích đầu tư dài hạn.

NISA có hai hạng mục đầu tư: Một hạng mục chỉ dành cho quỹ tín thác, với hạn mức đầu tư tối đa 1,2 triệu yen mỗi năm. Hạng mục còn lại cho phép đầu tư vào quỹ tín thác, cổ phiếu Nhật Bản và cổ phiếu nước ngoài, với hạn mức tối đa 2,4 triệu yen mỗi năm.

Vào tháng 1/2024, NISA ghi nhận 4,92 triệu tài khoản tham gia. Tới cuối năm 2025, con số này đã tăng 6 lần lên 28,2 triệu, theo Cơ quan Dịch vụ Tài chính Nhật Bản. Tổng giá trị tài sản trong chương trình cũng tăng gấp đôi từ 35.000 tỷ yen vào năm 2023 lên 71.000 tỷ yen năm 2025.

Tuy nhiên, khi số người tham gia tăng dần, một hiện tượng mới cũng xuất hiện, đó là “nghèo vì NISA”. Thuật ngữ này dùng để chỉ những người giảm chi tiêu hàng ngày để tối đa hóa khoản đầu tư.

“Nghèo vì NISA” đã trở thành chủ đề nóng trên chính trường Nhật Bản. Tại cuộc họp ủy ban quốc hội vào giữa tháng 3, Bộ trưởng Bộ Tài chính Nhật Bản Satsuki Katayama thừa nhận: “Điều này thực sự gây bất ngờ. Chúng tôi chưa bao giờ có ý định khuyến khích mọi người tiết kiệm nhiều hơn chỉ để đầu tư vào NISA”.

Misa Tei, nhà nghiên cứu cấp cao tại Viện Nghiên cứu Cuộc sống Dai-ichi, bình luận: “Lạm phát đã ăn sâu hơn vào nền kinh tế so với thời điểm cải tổ NISA hai năm trước. Chắc chắn nhiều người lo rằng nếu giá cả tiếp tục tăng thì cuộc sống sẽ càng trở nên khó khăn. Tôi ngờ rằng số người cảm giác họ đang ‘nghèo vì NISA’ đã tăng lên trong hai năm qua”.

Đà tăng mạnh của thị trường chứng khoán cũng là một động lực khác thúc đẩy nhiều người trong giới trẻ Nhật Bản đầu tư. Chỉ số Nikkei 225 vừa lập đỉnh lịch sử hơn 72.000 điểm vào tháng trước, sau khi tăng gần gấp đôi trong một năm qua nhờ cơn sốt AI và chip bán dẫn.

“Khác với thế hệ cha mẹ, giới trẻ Nhật Bản có xu hướng tin rằng giá trị các khoản đầu tư của họ sẽ tăng lên trong dài hạn”, bà Misa Tei lập luận.

Tư duy thay đổi

Với một quốc gia vốn chuộng tích lũy tiền mặt và e ngại rủi ro tài chính, sự trỗi dậy của NISA phản ánh sự thay đổi lớn trong tư duy.

Một bộ phận giới trẻ Nhật Bản tin rằng rủi ro lớn hơn giờ đây không phải là việc đầu tư, mà là việc không đầu tư. Niềm tin của họ vẫn chưa đối mặt thử thách của một thị trường giá xuống kéo dài.

Nhiều nhà đầu tư trẻ chỉ mới gia nhập thị trường sau khi chương trình NISA được cải tổ năm 2024, đúng vào thời điểm giá cổ phiếu tăng mạnh.

Các khảo sát cho thấy nỗi lo về tài chính lúc tuổi gia và FOMO là động lực chính thúc đẩy người trẻ đầu tư chứng khoán.

Một cuộc thăm dò dư luận do Văn phòng Nội các Nhật Bản thực hiện vào tháng 11/2023 cho thấy 24,7% số người tham gia khảo sát trong độ tuổi từ 18 đến 29 dự định sẽ chủ yếu dựa vào tiền tiết kiệm và các tài sản khác thay vì lương hưu. Tỷ lệ này ở nhóm từ 50 đến 59 tuổi là 9,6%.

Anh Seiya Nakamura, một nhân viên 24 tuổi ở tỉnh Aichi, kể rằng trong giờ nghỉ trưa, các đồng nghiệp thường bàn tán về việc chế độ lương hưu công có thể giảm trong tương lai và việc họ đã bắt đầu đầu tư qua NISA để chuẩn bị cho viễn cảnh ấy.

"Tôi vốn đã quan tâm đến chuyện đầu tư, và mỗi khi lướt Instagram, tôi lại thấy tràn ngập các nội dung liên quan. Cộng thêm nỗi lo về tương lai tài chính cùng cảm giác từ mạng xã hội rằng ai nấy đều đã đầu tư, tôi nhận thấy mình cũng phải bắt đầu”, Seiya Nakamura nói.

Nhà nghiên cứu Misa Tei nhận định: “Trên mạng xã hội, mọi người thường đăng những nội dung kiểu như 'Tôi đã đầu tư một khoản tiền lớn ngay từ đầu năm' hay 'Danh mục đầu tư của tôi đã tăng trưởng chừng này sau khi mua cổ phiếu'.

Việc nhìn thấy những bài đăng đó có thể khiến người khác cảm thấy họ cũng cần phải hành động nhiều hơn, từ đó nảy sinh tâm lý sợ bỏ lỡ cơ hội.