Giữ gìn hồn Then trong đời sống hiện đại

Hát Then từ lâu đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống tinh thần của đồng bào Tày, Nùng. Những câu Then mộc mạc, sâu lắng gắn với lao động sản xuất, tình yêu quê hương đất nước và khát vọng về cuộc sống tốt đẹp. Qua nhiều thế hệ, nghệ thuật Then được lưu giữ và trao truyền như một báu vật văn hóa của cộng đồng.

Năm 2019, thực hành Then của người Tày, Nùng, Thái ở Việt Nam được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, đặt ra trách nhiệm bảo tồn và phát huy giá trị di sản trong đời sống đương đại.

Những năm gần đây, tỉnh đặc biệt quan tâm công tác bảo tồn nghệ thuật Then. Các chương trình biểu diễn Then thường xuyên được tổ chức tại các sự kiện chính trị, văn hóa, du lịch. Từ các lễ hội truyền thống, Tuần Văn hóa - Du lịch đến các sự kiện xúc tiến quảng bá hình ảnh địa phương, tiếng đàn tính và lời Then hiện diện như dấu ấn đặc trưng của vùng đất non nước Cao Bằng.

Tại Phố đi bộ Kim Đồng, vào các tối cuối tuần, những tiết mục hát Then, đàn tính trở thành món ăn tinh thần quen thuộc đối với người dân và du khách. Không gian mở, gần gũi giúp nghệ thuật dân gian đến gần hơn với công chúng, nhất là thế hệ trẻ.

Chị Nguyễn Thị Lan, du khách đến từ Đà Nẵng, cho biết: Tôi từng nghe về Then qua các phương tiện truyền thông nhưng đây là lần đầu tiên được thưởng thức trực tiếp. Giai điệu rất đặc biệt, vừa nhẹ nhàng vừa sâu lắng. Tôi cảm nhận được nét đẹp văn hóa riêng có của Cao Bằng qua từng lời hát. Đây là trải nghiệm rất đáng nhớ đối với du khách như chúng tôi.

Không chỉ đưa Then đến với công chúng thông qua các hoạt động biểu diễn, nhiều đơn vị, tổ chức chú trọng công tác truyền dạy nhằm tạo nguồn kế cận cho di sản. Các lớp truyền dạy Then - tính được duy trì thường xuyên, thu hút người dân tham gia, từ học sinh, sinh viên đến người cao tuổi.

Người cao tuổi và thế hệ trẻ tham gia sinh hoạt, biểu diễn hát Then, thể hiện sự tiếp nối và lan tỏa giá trị di sản trong đời sống hiện đại.

Phường Tân Giang là một trong những đơn vị tiêu biểu với việc thành lập câu lạc bộ hát Then - đàn tính, duy trì sinh hoạt định kỳ và tổ chức các hoạt động trải nghiệm dành cho học sinh, thanh thiếu nhi. Thông qua các buổi giao lưu, thực hành hát Then, tìm hiểu về đàn tính và trang phục truyền thống, các em có cơ hội tiếp cận với di sản ngay từ sớm.

Em Hoàng Mỹ Linh, phường Tân Giang, chia sẻ: Lúc đầu em thấy hát Then hơi khó vì lời hát bằng tiếng Tày. Được các cô, các bác hướng dẫn, em dần yêu thích và tự tin hơn khi biểu diễn. Em rất vui khi được giới thiệu văn hóa của quê hương mình với mọi người.

Theo các nghệ nhân, khó khăn lớn nhất hiện nay là sự cạnh tranh của nhiều loại hình giải trí hiện đại. Chỉ cần điện thoại thông minh, người trẻ dễ dàng tiếp cận hàng nghìn bài hát thuộc nhiều thể loại khác nhau. Trong khi đó, nghệ thuật Then đòi hỏi thời gian tìm hiểu, học tập và cảm nhận mới có thể thấu hiểu hết giá trị.

Việc đổi mới hình thức quảng bá, đưa Then đến gần hơn với đời sống đương đại càng trở nên cần thiết. Nhiều nghệ nhân chủ động đưa các tiết mục lên mạng xã hội, tham gia các chương trình giao lưu, biểu diễn Then tại các điểm du lịch nhằm mở rộng đối tượng tiếp cận.

Nghệ sĩ Ưu tú Hoàng Kim Tuế, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Bảo tồn dân ca các dân tộc tỉnh cho biết: Then là di sản quý báu cha ông để lại. Muốn bảo tồn hiệu quả không thể chỉ dừng lại ở việc lưu giữ mà phải làm cho Then sống trong đời sống cộng đồng. Chúng tôi chú trọng công tác truyền dạy, đặc biệt hướng tới thanh thiếu nhi. Khi các em hiểu, yêu và tự hào về văn hóa dân tộc thì di sản mới được trao truyền bền vững.

Từ những sân khấu lớn đến không gian mở tại Phố đi bộ Kim Đồng, từ lớp học miễn phí đến các câu lạc bộ cơ sở, nghệ thuật Then đang từng bước được bảo tồn và lan tỏa bằng nhiều cách làm thiết thực.

Để di sản sống bền vững trong đời sống đương đại, bên cạnh nỗ lực của các cấp, ngành, nghệ nhân và những người tâm huyết cần sự chung tay của cả cộng đồng. Khi mỗi người dân, nhất là thế hệ trẻ, thêm yêu và trân trọng di sản của cha ông, hát Then - đàn tính Then tiếp tục ngân vang, mang theo hồn cốt văn hóa của quê hương Cao Bằng.