Giữ hồn gốm Chăm

Bằng đôi tay khéo léo và kinh nghiệm được trao truyền qua nhiều thế hệ, những nghệ nhân người Chăm ở làng gốm Bàu Trúc (xã Ninh Phước) vẫn ngày ngày tạo hình cho đất, làm nên những sản phẩm gốm truyền thống mang nét độc đáo riêng. Mỗi công đoạn, từ nhào đất, tạo hình đến nung gốm đều chứa đựng tri thức dân gian và dấu ấn văn hóa của cộng đồng.

Năm 2022, nghệ thuật làm gốm của người Chăm được UNESCO ghi danh vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp, khẳng định giá trị đặc sắc của nghề truyền thống và nhắc nhở trách nhiệm bảo tồn, trao truyền di sản cho mai sau. Giữa nhịp sống hiện đại, việc gìn giữ nghề còn mở ra cơ hội phát triển sinh kế cho người dân. Đây cũng là hướng đi thiết thực nhằm bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống theo tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam.

Cổng vào làng gốm Bàu Trúc, nơi lưu giữ nghề làm gốm truyền thống của đồng bào Chăm.

Ngay từ thuở nhỏ, những đứa trẻ dân tộc Chăm đã được làm quen với đất sét, học cách nắn, vuốt từng sản phẩm gốm với sự hướng dẫn của người lớn.

Đất sét sau khi xử lý được phối trộn với cát và nước, nhào kỹ để đạt độ dẻo thích hợp. Đây là công đoạn đầu tiên, đòi hỏi sự tỉ mỉ, bởi chất lượng nguyên liệu quyết định độ bền và hình dáng của sản phẩm gốm.

Sau khi được tạo hình, trang trí và phơi khô, sản phẩm bước vào công đoạn nung. Lửa và nhiệt độ góp phần tạo nên độ cứng, sắc màu đặc trưng của gốm, đòi hỏi người thợ phải có kinh nghiệm theo dõi, điều chỉnh trong suốt quá trình nung.

Không sử dụng bàn xoay, nghệ nhân người Chăm di chuyển quanh khối đất, dùng đôi bàn tay khéo léo vuốt, nắn để tạo hình sản phẩm. Kỹ thuật độc đáo này được gìn giữ qua nhiều thế hệ, trở thành nét riêng của nghề gốm Bàu Trúc.

Sau công đoạn tạo hình, người thợ tiếp tục chỉnh sửa, chạm khắc và trang trí hoa văn. Những họa tiết mang cảm hứng từ đời sống và văn hóa dân tộc Chăm góp phần tạo nên vẻ đẹp riêng cho từng sản phẩm.

Giữa những đổi thay của cuộc sống, hình ảnh người phụ nữ Chăm cần mẫn bên những sản phẩm gốm gợi nhắc về sức sống bền bỉ của làng nghề. Nghề gốm được giữ gìn không chỉ bằng kỹ thuật mà còn bằng tình yêu và niềm tự hào với di sản của cha ông.

Những sản phẩm gốm sau khi hoàn thiện được vận chuyển đến nơi trưng bày, tiêu thụ. Bên cạnh các vật dụng quen thuộc, người thợ làng gốm Bàu Trúc còn sáng tạo nhiều mẫu gốm trang trí, mỹ nghệ, đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của thị trường.

Gốm Bàu Trúc không chỉ hiện diện trong đời sống sinh hoạt mà còn trở thành sản phẩm văn hóa, du lịch đặc trưng. Những hoạt động giới thiệu, trải nghiệm làm gốm giúp du khách hiểu hơn về nghề truyền thống và góp phần mở rộng thị trường tiêu thụ.

Làng gốm Bàu Trúc bình yên giữa nhịp sống đang đổi thay. Trong những mái nhà nơi đây, nghề gốm truyền thống vẫn được gìn giữ, trao truyền và tiếp tục phát triển. Giữ nghề cũng chính là giữ gìn văn hóa dân tộc Chăm cho hôm nay và mai sau.

HÀN DẠ NGUYỆT