Giữ hương vị Tết xưa qua nồi bánh chưng xanh

Khi ba thế hệ cùng ngồi bên mâm lá dong

Với những gia đình nhiều thế hệ, gói bánh chưng không chỉ là chuẩn bị món ăn cho mâm cỗ đầu năm, mà là nghi lễ sum họp. Tại phường Văn Miếu - Quốc Tử Giám, gia đình cụ Đào Kim Oanh ở phố Trần Quý Cáp nhiều năm nay vẫn giữ nếp 27, 28 Tết con cháu tụ họp đông đủ.

Sáng 27 tháng Chạp, căn phòng khách nhà cụ Oanh rộn ràng tiếng cười. Lá dong lau khô xếp xanh mướt, gạo nếp trắng ngần, đỗ xanh vàng óng, thịt ba chỉ ướp đậm đà đặt ngay ngắn bên khuôn gỗ. Cụ Oanh tỉ mỉ hướng dẫn con cháu cách xếp lá, đong gạo, đặt nhân cho vuông vức. Con cháu quây quần trên tấm bạt giữa phòng, người chẻ lạt, người buộc dây, những chiếc bánh dần thành hình.

Giữ hương vị Tết xưa qua nồi bánh chưng xanh. ảnh: DN

Không gian tuy hẹp nhưng ấm lên bởi tiếng nói cười. Hương nếp mới, mùi lá dong, vị tiêu thơm quyện vào nhau trong cái lạnh cuối năm. “Cả năm mỗi người một việc, chỉ dịp này gia đình mới đông đủ. Với tôi, nồi bánh không chỉ để dâng cúng tổ tiên mà còn gắn kết các thế hệ”, cụ Oanh chia sẻ. Chiều xuống, bánh sôi lục bục, khói bếp quyện hương lá dong, ký ức và hiện tại hòa làm một trong ánh lửa hồng.

Không khí ấy cũng hiện diện ở phường Phú Diễn, nơi gia đình bà Nguyễn Thị Hậu nhiều năm vẫn giữ truyền thống nấu bánh chưng để con cháu trở về quây quần mỗi độ xuân sang. Căn nhà nhỏ trong con ngõ rợp bóng cây cứ đến 28 tháng Chạp lại sáng đèn. Sáng sớm, bà Hậu đã tất bật chuẩn bị. Thau lá dong xanh thẫm, từng chiếc lá được lau kỹ, phẳng phiu. Các nguyên liệu truyền thống không thể thiếu là gạo nếp cái hoa vàng, đỗ xanh, thịt ba chỉ thái miếng dày, ướp tiêu, hành tím, nước mắm dậy mùi.

Điều đặc biệt là không chỉ gia đình bà Hậu, mà cả hàng xóm cũng sang góp vui. Nhà bên mang thêm bó lạt, nhà đối diện góp mấy khúc củi khô. Người lớn tuổi ngồi giữa sân, tỉ mỉ chỉ cho con cháu cách gấp lá cho vuông, cách ép tay để bánh chắc mà không vỡ nếp. Thanh niên thì xúm lại nhóm bếp, châm lửa, tiếp nước, tiếng củi cháy lách tách vang lên đều đặn. Đám trẻ con háo hức tập gói những chiếc bánh nhỏ xíu, méo mó nhưng đầy tự hào.

Gia đình bà Hậu quây quần bên nồi bánh chưng. Ảnh: NT

Khoảng sân vốn yên ắng ngày thường của gia đình ông Dương Châm, xã Mỹ Đức bỗng trở nên náo nhiệt trong những ngày qua. Đã thành thông lệ, cứ mỗi dịp 28 Tết, ông Châm lại chờ đợi gia đình con trai từ phố cổ Hà Nội trở về nhà để cùng nhau quây quần gói bánh chưng. Những âm thanh cười nói râm ran, tiếng gọi nhau í ới, tiếng bếp lửa reo vui hòa vào nhau tạo thành một thứ âm thanh rất riêng của gia đình ông, ồn ào mà ấm áp. Khi nồi bánh được đặt lên bếp lớn, lửa hồng bập bùng suốt đêm. Người lớn ngồi canh lửa, kể chuyện Tết xưa; thanh niên pha trà, rót nước. Giữa nhịp sống ngày càng vội vã, nồi bánh chưng xanh của ông Châm và bà con lối xóm như giữ lại một khoảng thời gian chậm rãi. Ở đó, hương vị nếp thơm, đỗ bùi, thịt béo không chỉ gói trong chiếc bánh vuông vức, mà còn gói ghém cả tình thân, tình làng nghĩa xóm.

Ông Dương Châm đang hướng dẫn hai cháu nội cách gói bánh. Ảnh: DN

Và khi những chiếc bánh được vớt ra, ép cho ráo nước, xếp ngay ngắn trên mâm, ai cũng thấy lòng mình nhẹ lại. Tết không chỉ đến từ cành đào, mâm ngũ quả, mà còn đến từ những đêm thức bên bếp lửa, nơi ba thế hệ cùng ngồi sát lại, giữ gìn hương vị Tết xưa qua nồi bánh chưng xanh.

Khi chung cư cùng “giữ lửa” ngày xuân

Không chỉ trong những gia đình ba thế hệ, phong tục gói bánh chưng nay hiện diện sinh động ở các khu chung cư, đô thị. Sắc đỏ câu đối, sắc xanh lá dong và tiếng trẻ nhỏ nô đùa khiến không gian bê tông bỗng mềm lại. Truyền thống không đứng yên trong quá khứ, mà đang được làm mới bằng cách riêng của cộng đồng cư dân.

Từ những khu tập thể cũ đến những tòa nhà cao chọc trời, cứ giáp Tết, sân chung, sảnh lớn hay phòng sinh hoạt cộng đồng lại rộn ràng. Những cư dân vốn chỉ gặp nhau nơi hành lang, thang máy bỗng quây tròn quanh một chiếc bàn dài, chia nhau từng công đoạn. Mỗi bàn tay một việc, tỉ mỉ và nâng niu, để mùa xuân hiện dần trong những nồi bánh chưng.

Ở chung cư Hateco Hoàng Mai (phường Yên Sở), thông lệ ấy đã thành nếp. Hơn 700 hộ dân cùng gói, nấu bánh và ăn bữa cơm tất niên tập thể. Sáng thứ 7 cuối năm, sảnh chung cư rộn rã tiếng cười. Người lớn chỉ cho trẻ cách xếp lá, buộc lạt, thanh niên thay nhau trông nồi bánh đỏ lửa suốt nhiều giờ. Khoảng cách giữa những cánh cửa khép kín như tan ra theo từng tiếng sôi lục bục. Không khí lao động tập thể khiến khoảng cách giữa các gia đình dường như được xóa nhòa. Ông Thân Văn Thiện, Tổ trưởng Tổ dân phố số 17 phường Yên Sở cho biết: “Mỗi khi Tết đến, việc duy trì nấu bánh chưng nhận được sự ủng hộ lớn của mọi người. Những cư dân vốn chỉ gặp nhau thoáng chốc nay có dịp chuyện trò, chia sẻ. Nhiều đứa trẻ sinh ra ở đô thị lần đầu tự tay gói chiếc bánh vuông vức, hiểu thêm về phong tục cha ông. Trong tiếng chuyện trò, những câu chuyện về cái Tết quê xa, về hành trình lập nghiệp cũng như chuyện học hành, con cái.... Qua nhiều năm tổ chức, hoạt động tập thể này đã góp phần gắn kết các hộ dân”.

Các hộ dân Chung cư Hateco Hoàng Mai (phường Yên Sở) cùng gói, nấu bánh và ăn bữa cơm tất niên tập thể. ảnh: NH

Tại tòa Chung cư Florence, số 28 Trần Hữu Dực (phường Từ Liêm), khi một thông báo nhỏ được phát đi từ Ban Quản trị - Ban Quản lý tòa nhà, các cư dân đã xem đó là một lời mời ấm cúng nhất, mời cùng nhau gói bánh chưng đón Tết. Và chỉ sau ít hôm, tại khu sân vườn tầng 25A, phòng sinh hoạt cộng đồng rồi cả khoảng sân vườn tầng 1 đã trở thành không gian của lá dong, nếp mới và tiếng cười. Mỗi căn hộ đăng ký 2 hay 4 chiếc bánh, đó không chỉ là con số mà là cái cớ để các gia đình bước ra khỏi cánh cửa riêng tư, gặp nhau trong một vòng tròn ấm áp hơn. Danh sách những khoản đóng góp nhỏ bé với 50.000 đồng một chiếc bánh lập tức được lấp đầy và lặng lẽ gom lại thành một nồi bánh chưng. Giữa nhịp sống đô thị, nơi mỗi người vội vã đi về trong thang máy kín, sự kiện ấy như mở ra một khoảng trời khác: nơi cư dân không còn là những cái tên trên danh sách, mà là hàng xóm thực sự.

Phụ nữ , trẻ em chăm chỉ gói bánh tại Chung cư Florence, số 28 Trần Hữu Dực

Chiều xuống, trên tầng 25A lộng gió, lá dong được xếp thành chồng xanh thẫm. Ở dưới sân vườn tầng 1, ánh đèn vàng hắt xuống những nồi bánh đang sôi. Những câu chuyện tưởng chừng xa lạ dần trở nên thân quen, không còn ranh giới giữa tầng 5 hay tầng 20, giữa gia đình mới chuyển về hay cư dân lâu năm. Tất cả cùng ngồi quanh một nồi bánh chưng xanh. Chị Lê Thị Thu Lan, cư dân sống tại Chung cư Florence cho biết, nhiều trẻ em sinh ra và lớn lên ở đô thị lần đầu được tận tay gói bánh chưng, hiểu thêm về phong tục Tết của cha ông. Điều đáng quý là hoạt động không chỉ mang ý nghĩa vui xuân mà còn góp phần gìn giữ nét đẹp văn hóa truyền thống trong đời sống hiện đại.

Người già, thanh niên chịu trách nhiệm tiếp nước. Ảnh: NH

Trong những ngày qua, khu Chung cư Masteri West Heights (phường Tây Mỗ) thực sự “nóng lên” với nhiều hoạt động đậm sắc xuân. Trong đó, khu vực gói bánh chưng trở thành điểm nhấn ấm áp, nơi tiếng cười vang. Trẻ nhỏ được trực tiếp trải nghiệm xếp lá, đong gạo; người lớn cùng nhau ôn lại phong tục xưa giữa không gian hiện đại. Không chỉ có gói bánh, chuỗi hoạt động truyền thống như viết thư pháp, trang trí câu đối đỏ, trò chơi dân gian… cũng góp phần tạo nên một buổi sum vầy đúng nghĩa nơi “về nhà là có Tết”.

Từ sân gạch của gia đình cụ Oanh, khoảng sân nhỏ nhà bà Hậu, ông Châm đến những tầng cao lộng gió của các khu chung cư, nồi bánh chưng vẫn âm thầm đỏ lửa mỗi độ xuân về. Không gian có thể đổi thay, nhịp sống có thể gấp gáp hơn, nhưng vòng tròn quây quần bên mâm lá dong thì vẫn vẹn nguyên ý nghĩa. Bởi suy cho cùng, điều giữ Tết ở lại không chỉ là chiếc bánh vuông vức, mà là khoảnh khắc con người ngồi sát lại bên nhau. Khi bàn tay truyền cho bàn tay cách xếp lá, buộc lạt; khi câu chuyện xưa được kể giữa đêm canh lửa; khi hàng xóm trở thành người thân, đó là lúc Tết thật sự bắt đầu. Và trong ánh lửa bập bùng của nồi bánh chưng xanh, Hà Nội mỗi cuối tháng Chạp lại tìm thấy nhịp đập quen thuộc của mình: chậm rãi, ấm áp và đầy yêu thương.

Dung- Hoa