Giữ hương vị xưa trong nhịp sống hôm nay

Những nguyên liệu từ núi rừng cùng kinh nghiệm được tích lũy qua nhiều thế hệ đã hình thành nên nét đặc trưng trong văn hóa ẩm thực của đồng bào.

Từ bao đời nay, đời sống của đồng bào Thái ở miền núi xứ Thanh gắn bó mật thiết với ruộng nương, sông suối và núi rừng. Chính điều kiện tự nhiên cùng những kinh nghiệm được tích lũy qua nhiều thế hệ đã hình thành nên nét đặc trưng trong văn hóa ẩm thực của đồng bào. Từ hạt nếp trên những thửa ruộng bậc thang, cá suối, rau rừng đến các loại gia vị như hạt dổi, mắc khén, những nguyên liệu bình dị đã được chế biến thành nhiều món ăn mang hương vị riêng của núi rừng vùng cao.

Trong mâm cơm truyền thống của người Thái, xôi nếp nương và cơm lam là những món ăn quen thuộc. Hạt nếp được đồ bằng chõ gỗ, giữ độ dẻo thơm tự nhiên; còn cơm lam được nướng trong ống nứa, mang hương vị đặc trưng của gạo nếp hòa quyện với mùi thơm của tre nứa. Bên cạnh đó là những món cá suối đồ, thịt lợn bản nướng, vịt Cổ Lũng, rau dớn xào, canh uôi... Mỗi món ăn có cách chế biến riêng, thể hiện sự khéo léo và kinh nghiệm của người dân trong việc sử dụng nguồn nguyên liệu sẵn có. Đặc biệt, chẩm chéo với hương thơm nồng của hạt dổi, mắc khén góp phần tạo nên nét đặc trưng khó lẫn của ẩm thực người Thái.

Không chỉ mang hương vị núi rừng, nhiều món ăn còn chứa đựng những giá trị văn hóa và quan niệm về đời sống tinh thần của cộng đồng. Tiêu biểu là xôi ngũ sắc, món ăn thường hiện diện trong các dịp lễ, tết, cưới hỏi, mừng nhà mới. Từ những hạt nếp trắng cùng các loại lá, củ, quả tự nhiên như lá riềng, lá ngom tím, ngom đỏ, nghệ, gấc, người phụ nữ Thái khéo léo tạo nên những phần xôi mang năm sắc màu rực rỡ. Mỗi màu xôi gửi gắm một ý nghĩa riêng, thể hiện những ước vọng về tình yêu, sự đoàn kết, ấm no và hạnh phúc. Bởi vậy, mâm xôi ngũ sắc không chỉ làm phong phú thêm văn hóa ẩm thực mà còn thể hiện lòng thành kính với tổ tiên và những giá trị tinh thần được gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Nếp nương được tạo màu sắc rực rỡ từ các loại lá, củ, quả tự nhiên

Những món ăn truyền thống ấy được lưu truyền không chỉ qua hương vị mà còn bằng chính cách chế biến trong mỗi gia đình, bản làng. Từ việc chọn nguyên liệu, đồ xôi, nướng cơm lam đến sử dụng các loại gia vị, những kinh nghiệm được các bà, các mẹ truyền lại cho con cháu qua sinh hoạt thường ngày. Cứ như thế, cùng với những bữa cơm gia đình, các dịp lễ, tết và sinh hoạt cộng đồng, những tri thức dân gian và nét tinh tế trong văn hóa ẩm thực của người Thái được tiếp nối từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Ngày nay, cùng với sự phát triển của du lịch cộng đồng, ẩm thực truyền thống của đồng bào Thái đang có thêm cơ hội được giới thiệu, lan tỏa. Nhiều cơ sở lưu trú đưa các món ăn bản địa vào thực đơn phục vụ du khách, đồng thời tổ chức những hoạt động trải nghiệm như đồ xôi, nướng cơm lam, tìm hiểu cách sử dụng nguyên liệu và gia vị địa phương. Từ mâm cơm gia đình bên bếp nhà sàn, những hương vị quen thuộc đã trở thành một phần của hành trình khám phá văn hóa của đồng bào Thái ở vùng cao xứ Thanh.