'Giữ lửa' các môn thể thao truyền thống

Ra đời từ nhu cầu của cuộc sống thường ngày, các môn TTDT gần gũi và hữu ích đối với đồng bào. Điểm chung của các môn TTDT là cách thức, luật chơi đơn giản, không đặt nặng kết quả, thành tích mà chủ yếu là giải trí, rèn luyện sức khỏe, gắn bó tình đoàn kết trong cộng đồng. Dụng cụ chơi đơn giản, sẵn có trong tự nhiên, phù hợp với điều kiện thực tế của người dân. 

Hiện nay, nhiều trò chơi dân gian và các môn TTDT được người dân bảo tồn nhằm giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc. Một trong số trò chơi thể thao trí tuệ là “lày cỏ” (còn gọi là sai mạ) mang nét văn hóa truyền thống bản sắc riêng của đồng bào Tày, Nùng. Đây là trò chơi dân gian độc đáo đòi hỏi người chơi nhanh nhẹn và biết phán đoán đối thủ. Xã hội ngày càng phát triển, đời sống văn hóa, tinh thần của nhân dân được nâng lên nhưng nét văn hóa độc đáo của trò chơi thể thao trí tuệ này vẫn được bảo tồn và phát huy. Các giải thi đấu lày cỏ được tổ chức nhiều hơn, tạo sự phấn khởi cho người dân, bảo tồn nét văn hóa độc đáo của người Tày, Nùng. Anh Nguyễn Đình Chi, xóm Mạnh Ngọc, phường Nùng Trí Cao, vận động viên tiêu biểu tham gia nhiều giải đấu lày cỏ toàn quốc, cấp tỉnh, khu vực và giành nhiều thành tích cao, chia sẻ: Lày cỏ không phân biệt tuổi tác, giới tính. Có thể được tổ chức giữa một người với một người hoặc lập đội mỗi bên từ 2 người trở lên. Những trận lày cỏ thu hút nhiều người xem, tạo ra cuộc chơi giằng co kéo dài 15 - 20 phút mà bất phân thắng bại.

Không cầu kỳ về trang bị, không kén chọn không gian, trò chơi đẩy gậy chinh phục khán giả bằng sự mộc mạc, tính đối kháng và tinh thần thượng võ. Vượt qua thăng trầm của thời gian, đẩy gậy đang khẳng định sức sống bền bỉ, trở thành môn thể thao mang đậm dấu ấn dân tộc trong đời sống tinh thần của xã hội hiện đại. Hiện đẩy gậy được đưa vào thi đấu chuyên nghiệp trong các cuộc thi thể thao, là một trong những môn thể thao nằm trong hệ thống thi đấu và tổ chức của Đại hội thể dục thể thao toàn quốc hằng năm, đánh dấu một bước ngoặt phát triển cho môn TTDT. Chị Triệu Hồng Hiển, vận động viên xã Nam Tuấn tham gia dự thi môn đẩy gậy tại Đại hội Thể dục thể thao tỉnh năm 2026 chia sẻ: Mỗi trận thi đấu đẩy gậy chia theo hạng cân, thường diễn ra trong 2 - 3 hiệp. Người tham gia phải có sức khỏe tốt, bền bỉ và biết nắm thời cơ. Để giành được chiến thắng cần tới các điều kiện khác như tâm lý, kỹ thuật, kinh nghiệm thi đấu, sự dẻo dai...

Đẩy gậy - môn thể thao mang đậm dấu ấn dân tộc. Ảnh T.V

Đối với đồng bào dân tộc thiểu số, những môn thể thao truyền thống không chỉ là hoạt động thể chất mà còn mang theo câu chuyện của mỗi dân tộc, mỗi bản làng, tạo nên sắc màu riêng biệt cho đời sống văn hóa của người dân vùng cao. Nhiều năm qua, các địa phương trong tỉnh thường xuyên tổ chức các hội thi, giải đấu phong trào, giúp những môn thể thao truyền thống được duy trì, lan tỏa mạnh mẽ. Đặc biệt trong các lễ hội truyền thống đầu xuân, bên cạnh phần nghi lễ linh thiêng, trang trọng, một trong những hoạt động không thể thiếu mang đậm bản sắc văn hóa đó là các trò chơi dân gian và các môn TTDT thu hút đông đảo nhân dân và du khách tham gia.

Trưởng Phòng Văn hóa - Xã hội xã Ca Thành Hoàng Chàn Mình cho biết: Các trò chơi dân gian trong lễ hội thể hiện nét văn hóa đặc trưng của các dân tộc; tạo sân chơi văn hóa, thể thao lành mạnh, góp phần xây dựng nếp sống văn minh trong cộng đồng. Thông qua việc tổ chức thi đấu các trò chơi, môn thể thao truyền thống, phát hiện nhiều nhân tố có năng khiếu để chọn vào đội tuyển của xã tham gia các hội thi thể thao.

Nhiều môn TTDT như: đẩy gậy, bắn nỏ, lày cỏ... được đưa vào thi đấu chính thức tại các giải thể thao thường niên của tỉnh, Đại hội Thể dục Thể thao toàn tỉnh, Ngày hội Văn hóa - Thể thao các dân tộc vùng Đông Bắc, Ngày hội Văn hóa - Thể thao các địa phương... Quy mô, hình thức tổ chức các môn TTDT luôn được bảo đảm tính nguyên bản và có tính kế thừa, phát huy để đáp ứng linh hoạt trong đời sống mới. Các môn thể thao của đồng bào dân tộc thiểu số ngày nay không chỉ đơn thuần là vui chơi mà còn trở thành sản phẩm du lịch hấp dẫn, tạo nhiều hứng khởi cho du khách khám phá, trải nghiệm.

Cùng với các môn thể thao hiện đại, TTDT đang thúc đẩy mạnh mẽ phong trào rèn luyện sức khỏe, nâng cao đời sống tinh thần, lan tỏa bản sắc văn hóa các dân tộc, góp phần thực hiện hiệu quả cuộc vận động “Toàn dân rèn luyện thân thể theo gương Bác Hồ vĩ đại” trên địa bàn tỉnh.