Những bàn tay thêu sắc đỏ

Tuổi ngoài 60, bà Triệu Thị Coi vẫn miệt mài với từng đường kim, mũi chỉ. Trong khi nhiều người đã có thể thong thả nghỉ ngơi, bà vẫn gắn bó với nghề truyền thống, kiên trì gìn giữ những kỹ thuật đan thêu được trao truyền qua nhiều thế hệ. Bà cũng là Tổ trưởng Tổ đan thêu truyền thống dân tộc Dao đỏ Kéo Nàng, nơi tập hợp những phụ nữ có cùng niềm yêu thích và tay nghề để cùng nhau gìn giữ nghề truyền thống.

Bà Triệu Thị Coi (giữa) hướng dẫn kỹ thuật đan thêu.

Với những người đã gắn bó lâu năm với nghề, để làm nên một tấm thổ cẩm đẹp, trước hết phải có sự kiên nhẫn. Từng đường kim phải đều tay, mũi thêu phải ngay ngắn, hoa văn phải được tính toán cẩn thận để khi ghép lại tạo thành một tổng thể hài hòa.

“Muốn thêu được tấm thổ cẩm đẹp thì người làm phải thật kiên trì, cẩn thận ngay từ những mũi chỉ đầu tiên. Không thể vội vàng được, bởi chỉ cần một đường thêu lệch là hoa văn có thể mất đi sự cân đối. Quan trọng nhất là phải giữ được cách thêu, cách tạo hoa văn truyền thống, bởi đó là cái riêng của trang phục Dao đỏ”, bà Coi chia sẻ.

Đôi bàn tay của người phụ nữ vì thế trở thành “người kể chuyện” đặc biệt. Không có những nét vẽ cầu kỳ trên giấy, họ đưa từng mũi kim lên xuống trên mặt vải, để những hoa văn dần hiện ra. Những sợi chỉ nhỏ bé qua bàn tay khéo léo đã trở thành đường nét, họa tiết, rồi kết nối thành những bộ trang phục mang vẻ đẹp riêng của người Dao đỏ.

Nhìn những người phụ nữ Dao đỏ ngồi bên nhau, có thể cảm nhận rõ sự khéo léo ẩn trong từng cử động. Kim đi, chỉ luồn qua mặt vải; đôi tay khi nhanh, khi chậm nhưng luôn chính xác. Mỗi mũi thêu là một lần người phụ nữ gửi vào đó sự chăm chút của mình.

Cứ thế, từ những mảnh vải mộc mạc, những họa tiết dần hiện lên, tạo nên những bộ trang phục không chỉ đẹp về hình thức mà còn mang theo dấu ấn văn hóa của cộng đồng.

Tổ đan thêu truyền thống dân tộc Dao đỏ Kéo Nàng hiện có 12 thành viên. Các thành viên cùng nhau sinh hoạt, trao đổi kinh nghiệm, truyền dạy kỹ năng đan thêu cho thế hệ trẻ, đồng thời tham gia quảng bá, giới thiệu sản phẩm truyền thống tại địa phương.

Trong những buổi sinh hoạt của tổ, việc truyền nghề không chỉ đơn giản là hướng dẫn cách cầm kim, luồn chỉ. Người đi trước chỉ cho người trẻ cách nhận biết từng loại hoa văn, cách sắp xếp họa tiết, cách giữ cho đường thêu đều và đẹp. Người học phải quan sát, thực hành nhiều lần rồi dần tự hoàn thiện đôi tay của mình.

Các thành viên của Tổ đan thêu truyền thống dân tộc Dao đỏ cùng nhau thêu thùa.

“Các bà, các mẹ biết nghề thì mình phải học và giữ lấy. Những người lớn tuổi có nhiều kinh nghiệm nên khi truyền dạy thường chỉ từng chút một, từ cách chọn chỉ, bắt đầu đường thêu đến cách tạo hoa văn. Chúng tôi muốn học thật chắc để sau này có thể tiếp tục hướng dẫn cho những người trẻ hơn, để nghề thêu của dân tộc Dao đỏ không bị mai một”, em Triệu Thị Lâm, thành viên Tổ đan thêu, chia sẻ.

Để có được những hoa văn hài hòa, những đường thêu đều đặn, người phụ nữ phải dành cho công việc ấy sự tập trung và lòng kiên nhẫn. Bởi vậy, mỗi bộ trang phục không chỉ đẹp bởi màu sắc, hoa văn mà còn đẹp bởi câu chuyện về những bàn tay đã làm nên nó. Một mũi kim hôm nay vì thế không chỉ tạo nên một đường hoa văn trên tấm vải mà còn nối dài một mạch văn hóa.

Từ những bàn tay đã quen với kim chỉ, nghề truyền thống vì thế vẫn có một sức sống riêng. Những người phụ nữ Dao đỏ ở Kéo Nàng đang âm thầm làm một công việc tưởng nhỏ mà ý nghĩa lớn: giữ lại vẻ đẹp của trang phục truyền thống, giữ lại kỹ năng của nghề thủ công và giữ lại những giá trị văn hóa được trao truyền qua thời gian.

Có lẽ, điều đẹp nhất của nghề thêu không chỉ nằm ở những hoa văn sau khi hoàn thành. Điều đẹp nhất còn nằm trong chính khoảnh khắc người phụ nữ cúi xuống bên tấm vải, đôi tay nhẹ nhàng đưa kim, kéo chỉ; từng đường nét hiện ra chậm rãi dưới bàn tay cần mẫn.

Và cứ thế, bằng những đôi bàn tay khéo léo, phụ nữ Dao đỏ đang thêu nên sắc màu của dân tộc mình - từng mũi chỉ một, lặng lẽ mà bền bỉ, giản dị mà đầy sức sống.