Giữ lửa gia đình, thắp sáng tri thức cho đất nước

Tập thể các nhà khoa học nữ nhận Giải thưởng Kovalevskaia 2025

Trao Giải thưởng Kovalevskaia năm 2025

Nhân kỷ niệm 116 năm Ngày Quốc tế Phụ nữ (8.3) và 1986 năm Khởi nghĩa Hai Bà Trưng, hôm nay 6.3, tại Trụ sở Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã chủ trì buổi gặp mặt các nữ lãnh đạo, quản lý các cơ quan Trung ương và trao Giải thưởng Kovalevskaia năm 2025.

Chương trình do Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam phối hợp với Văn phòng Chính phủ và Bộ Nội vụ tổ chức, với sự tham dự của khoảng 220 đại biểu. Trong đó có đại diện lãnh đạo Đảng, Nhà nước; lãnh đạo các Ban, Bộ, ngành Trung ương; Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội; hơn 60 nữ lãnh đạo, quản lý các cơ quan Trung ương; cùng 40 đại diện các tập thể, cá nhân nữ khoa học từng đạt Giải thưởng Kovalevskaia từ năm 1985 đến nay.

Giải thưởng Kovalevskaia là giải thưởng cao quý mang tên nhà nữ toán học Nga lỗi lạc thế kỷ XIX - Sophia Kovalevskaia (1850-1891). Qua 41 năm hoạt động (1985- 2026), giải thưởng đã vinh danh 23 tập thể và 58 cá nhân nữ nhà khoa học có nhiều thành tích xuất sắc, đóng góp các sáng kiến có giá trị khoa học và thực tiễn cao. Đây cũng là minh chứng cho sự nỗ lực bền bỉ trong học tập, nghiên cứu và cống hiến của phụ nữ Việt Nam trong lĩnh vực khoa học.

Từ năm 2022-2026, lễ trao Giải thưởng Kovalevskaia được tổ chức trong khuôn khổ chương trình gặp mặt của lãnh đạo Chính phủ với các phụ nữ tiêu biểu nhân Ngày Quốc tế Phụ nữ 8.3. Sự kiện thể hiện sự quan tâm và ghi nhận của Đảng, Nhà nước đối với những đóng góp quan trọng của phụ nữ Việt Nam, đặc biệt là đội ngũ nữ lãnh đạo, quản lý và các nhà khoa học; đồng thời khẳng định chủ trương thúc đẩy bình đẳng giới, phát huy nguồn nhân lực nữ chất lượng cao trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.

Giải thưởng Kovalevskaia năm 2025 vinh danh 1 tập thể và 1 cá nhân. Tập thể được trao giải là các nhà khoa học nữ với cụm công trình “Ứng dụng xúc tác sinh học nâng cao giá trị nông sản Việt” thuộc Khoa Kỹ thuật Thực phẩm, Trường Hóa và Khoa học sự sống, Đại học Bách khoa Hà Nội. Cá nhân được trao giải là GS.TS Trần Thị Việt Nga, Viện trưởng Viện Công nghệ cao Việt Nhật, giảng viên cao cấp Khoa Kỹ thuật Môi trường, Trường Đại học Xây dựng Hà Nội.

GS.TS Trần Thị Việt Nga

Những công trình khoa học vì cộng đồng

Với cụm công trình “Ứng dụng xúc tác sinh học nâng cao giá trị nông sản Việt”, các nhà khoa học nữ đã nghiên cứu thành công việc ứng dụng xúc tác sinh học (enzyme và vi sinh vật) nhằm phát triển bền vững các sản phẩm thực phẩm có lợi cho sức khỏe từ nguyên liệu trong nước.

Đồng thời, các nghiên cứu cũng tập trung khai thác phụ phẩm của ngành thực phẩm để gia tăng giá trị, hướng tới mô hình sản xuất không phế thải và phát triển kinh tế tuần hoàn. Đây là những công trình khoa học thể hiện trí tuệ, sự bền bỉ và trách nhiệm của các nhà khoa học nữ Việt Nam đối với sức khỏe cộng đồng và sự phát triển bền vững của đất nước.

Nhiều kết quả nghiên cứu đã được thương mại hóa và chuyển giao thành công cho doanh nghiệp, mang lại giá trị kinh tế - xã hội rõ nét. Tiêu biểu là công nghệ sản xuất sữa gạo giàu protein Ojita với công suất 40 tấn/ngày (tương đương 66 triệu hộp/năm) và đã được xuất khẩu sang Nhật Bản. Ngoài ra còn có các công nghệ sản xuất sữa ngô - sữa gạo nguyên hạt không phát sinh bã thải; tinh bột chậm tiêu hóa (SDS); phở tươi ăn liền năng lượng thấp; phô mai tươi lợi khuẩn từ hạt; các sản phẩm từ nấm thay thế thịt; xúc xích lên men ứng dụng chủng khởi động sinh học cùng hệ sinh thái sản phẩm probiotic, kombucha và sữa chua sấy thăng hoa...

Ở hướng phát triển kinh tế tuần hoàn, tập thể đã tận dụng phụ phẩm thủy sản và nông nghiệp để sản xuất surimi, chitin, nước mắm, bột tôm, các chế phẩm kháng vi sinh vật và chế phẩm giàu canxi từ vỏ trứng, với quy mô xử lý phụ phẩm lên tới hàng trăm tấn nguyên liệu mỗi ngày. Nhiều công nghệ đã được bảo hộ bằng sáng chế, công bố quốc tế và triển khai tại các doanh nghiệp lớn trong và ngoài nước, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành chế biến thực phẩm Việt Nam.

Ở hạng mục giải thưởng cá nhân, chuyên gia trong lĩnh vực kỹ thuật xử lý nước và nước thải tại Việt Nam - GS.TS Trần Thị Việt Nga đã có nhiều nghiên cứu gắn chặt với yêu cầu thực tiễn của Việt Nam về bảo vệ môi trường, an ninh năng lượng và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Bà đã tập trung phát triển và làm chủ công nghệ màng, đặc biệt là công nghệ màng kỵ khí AnMBR, tối ưu hóa quá trình sinh học kỵ khí để vừa nâng cao hiệu quả xử lý nước thải vừa thu hồi tài nguyên như khí sinh học và các hợp chất hữu cơ có giá trị; đồng thời, nghiên cứu ứng dụng vật liệu tái chế từ phế thải xây dựng làm vật liệu lọc xử lý ô nhiễm và phát triển các giải pháp công nghệ xử lý nước thải phân tán phù hợp cho cả khu vực nông thôn và đô thị.

Trong hoạt động nghiên cứu khoa học, GS.TS Trần Thị Việt Nga đã chủ trì 9 đề tài khoa học các cấp (gồm 2 đề tài cấp Nhà nước, 4 đề tài cấp Bộ và 3 đề tài hợp tác quốc tế) và tham gia tổng cộng 20 đề tài khoa học - công nghệ. Hiện bà đang chủ trì một đề tài Nafosted và dự án trọng điểm SATREPS do Chính phủ Nhật Bản tài trợ giai đoạn 2023-2028...

Nhiều công trình của bà đã được chuyển giao vào thực tiễn, như công nghệ AnMBR tại các trang trại chăn nuôi quy mô lớn hay công nghệ SBR cải tiến tại Nhà máy xử lý nước thải Yên Sở, góp phần giảm chi phí và nâng cao hiệu quả xử lý môi trường.

Trong khuôn khổ chương trình, học bổng Kovalevskaia năm 2026 được trao cho 3 nữ sinh lớp chuyên của Trường THPT Chuyên Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội. Kể từ năm 2016, Quỹ Giải thưởng Kovalevskaia đã dành tặng học bổng hằng năm nhằm động viên, khuyến khích các nữ sinh sớm nuôi dưỡng niềm đam mê khoa học. Đến nay, đã có 14 nữ sinh được nhận học bổng từ Quỹ - những hạt giống tri thức tiếp nối truyền thống học tập, sáng tạo và cống hiến của phụ nữ Việt Nam.

NGUYỆT MINH; ảnh: P.LINH