Giữ 'lửa nghề' đúc đồng Trà Đông

Giữa không gian rực lửa của xưởng đúc đồng Trà Đông (xã Thiệu Trung, tỉnh Thanh Hóa), các nghệ nhân tỉ mỉ thực hiện từng công đoạn đúc một chiếc trống đồng lớn bằng phương pháp thủ công truyền thống.

Tiếng lửa nung, dòng đồng nóng chảy đỏ rực và sự phối hợp nhịp nhàng của những người thợ đã tái hiện một quy trình chế tác đòi hỏi nhiều kinh nghiệm, kỹ thuật. Đằng sau mỗi chiếc trống được hoàn thiện không chỉ là sự tinh xảo của nghề đúc đồng mà còn là nỗ lực gìn giữ một di sản văn hóa lâu đời.

Chập lò đúc trống đồng bằng phương pháp thủ công truyền thống

Nhà sử học Dương Trung Quốc và Nghệ nhân ưu tú Đặng Ích Hoàn thực hiện nghi thức lễ chập lò, nhập linh, khai bếp nấu đồng để đúc trống.

Nhà sử học Dương Trung Quốc và Nghệ nhân ưu tú Đặng Ích Hoàn thực hiện nghi thức lễ chập lò, nhập linh, khai bếp nấu đồng để đúc trống.

Tại xưởng đúc đồng của Nghệ nhân ưu tú Đặng Ích Hoàn (thôn Trà Đông, xã Thiệu Trung, tỉnh Thanh Hóa), ngọn lửa lò đúc được nhóm lên, mở đầu quy trình chế tác chiếc trống đồng nặng hơn 300 kg bằng phương pháp thủ công truyền thống.

Sáng 20/11, Hội Di sản Văn hóa và Cổ vật Thanh Hoa cùng các nghệ nhân thôn Trà Đông tổ chức nghi lễ chập lò, nhập linh, khai bếp nấu đồng. Hàng trăm kg đồng nguyên liệu được đưa vào lò nung, tinh luyện trước khi rót vào khuôn trống.

Khi đồng nóng chảy hoàn toàn, các nghệ nhân phối hợp thực hiện công đoạn rót đồng vào khuôn. Đây là khâu quan trọng, đòi hỏi sự chính xác và kinh nghiệm của người thợ để đồng phân bổ đều, bảo đảm chất lượng sản phẩm. Sau khi hoàn thành công đoạn đúc, chiếc trống tiếp tục được xử lý, đánh bóng và hoàn thiện trong những ngày tiếp theo.

Khi lò lửa đạt đến độ thăng hoa cũng là lúc đồng được nung chảy hoàn toàn.

Khi lò lửa đạt đến độ thăng hoa cũng là lúc đồng được nung chảy hoàn toàn.

Chiếc trống đồng này được đúc mô phỏng hoa văn trống đồng Ngọc Lũ theo phương pháp thủ công truyền thống Đông Sơn, có đường kính mặt là 1m, cao 82cm, tượng trưng cho 82 năm ngày thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam. Trên thân trống khắc họa nhiều hình ảnh ý nghĩa như: Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn độc lập tại Quảng trường Ba Đình lịch sử; Cột cờ Lũng Cú; Cây đa Tân Trào…

Nghệ nhân ưu tú Đặng Ích Hoàn (thôn Trà Đông, xã Thiệu Trung) chia sẻ: Đúc trống đồng là một quy trình kỹ thuật phức tạp bao gồm nhiều công đoạn, trong đó mỗi công đoạn lại có các bước, các thao tác kỹ thuật khác nhau từ làm khuôn, pha chế hợp chất, nấu đồng, đúc sản phẩm… Đòi hỏi người thợ phải có kinh nghiệm riêng để bảo đảm hình dáng, hoa văn và chất lượng sản phẩm.

Hàng trăm kg đồng nguyên liệu đã chuẩn bị sẵn sàng cho quy trình đúc trống.

Hàng trăm kg đồng nguyên liệu đã chuẩn bị sẵn sàng cho quy trình đúc trống.

Để hoàn thành sản phẩm, những người thợ đã dành gần một tháng chuẩn bị khuôn đúc. Đây là công đoạn đòi hỏi nhiều thời gian và sự tỉ mỉ, bởi từng họa tiết phải được khắc, tạo hình chính xác trên khuôn, bảo đảm hoa văn hiện lên rõ nét sau khi đúc.

Ông Hồ Quang Sơn, Chủ tịch Hội Di sản Văn hóa và Cổ vật Thanh Hoa cho biết: Theo kế hoạch, chiếc trống đồng đúc lần này sẽ được trao tặng cho Đảng bộ và nhân dân tỉnh Tuyên Quang nhân kỷ niệm 82 năm ngày thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam và 195 năm thành lập tỉnh Tuyên Quang. Việc tổ chức đúc và trao tặng trống đồng là sự tri ân sâu sắc đối với vùng đất giàu truyền thống cách mạng Tuyên Quang, góp phần giáo dục truyền thống yêu nước, lan tỏa giá trị văn hóa, lịch sử đến thế hệ trẻ.

Chiếc trống đồng này được đúc mô phỏng hoa văn trống đồng Ngọc Lũ theo phương pháp thủ công truyền thống Đông Sơn, có đường kính mặt là 1m, cao 82cm.

Chiếc trống đồng này được đúc mô phỏng hoa văn trống đồng Ngọc Lũ theo phương pháp thủ công truyền thống Đông Sơn, có đường kính mặt là 1m, cao 82cm.

Gìn giữ, lan tỏa tinh hoa nghề đúc đồng Đông Sơn

Làng nghề đúc đồng Trà Đông từ lâu đã được biết đến là "địa chỉ đỏ về văn hóa", cái nôi gìn giữ tinh hoa đúc trống đồng Đông Sơn và các sản phẩm mỹ nghệ tinh xảo. Dưới bàn tay khéo léo, tài hoa cùng với tư duy sáng tạo và những bí kíp nghề quý giá được trao truyền qua nhiều thế hệ, các nghệ nhân làng nghề đúc đồng Trà Đông đã khôi phục những sản phẩm như: chiêng đồng, tượng đồng, đồ thờ, lư hương, đồ đồng mỹ nghệ… bằng kỹ thuật truyền thống. Những sản phẩm của người thợ đúc đồng Trà Đông đã góp phần làm phong phú nền văn hóa Việt Nam. Trải qua bao thăng trầm, biến cố của thời gian và lịch sử, nghề đúc đồng truyền thống Trà Đông vẫn giữ được những nét độc đáo, đặc trưng mà không nơi nào sánh được.

Ngọn lửa nấu đồng bắt đầu được nhóm lên trước sự chứng kiến của đông đảo công chúng.

Ngọn lửa nấu đồng bắt đầu được nhóm lên trước sự chứng kiến của đông đảo công chúng.

Người thợ Trà Đông đã nghiên cứu, phục dựng và đúc thành công trống đồng theo phương pháp thủ công truyền thống, với nhiều kích cỡ khác nhau. Năm 2000, làng nghề đúc chiếc trống đồng mô phỏng phiên bản và hoa văn trống Ngọc Lũ. Năm 2007, những người thợ tiếp tục hoàn thành chiếc trống có đường kính mặt 1,51m, cao 1,21m. Đến năm 2013, làng nghề đúc chiếc trống đồng phiên bản Ngọc Lũ nặng khoảng 8 tấn, cao 2m, đường kính mặt 2,7m, được giới thiệu là một trong những chiếc trống đồng có kích thước lớn nhất thế giới.

Với những giá trị tiêu biểu đó, ngày 4/9/2018, nghề đúc đồng cổ truyền làng Chè (làng Trà Đông), xã Thiệu Trung, huyện Thiệu Hóa cũ (nay là thôn Trà Đông, xã Thiệu Trung) tỉnh Thanh Hóa được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia theo Quyết định số 3325/QĐ-BVHTT.

Việc rót đồng vào khuôn đòi hỏi sự cẩn thận và kỹ năng của nghệ nhân để đảm bảo đồng đổ vào khuôn một cách đồng nhất và không gây nứt, tránh làm hỏng sản phẩm cuối cùng.

Việc rót đồng vào khuôn đòi hỏi sự cẩn thận và kỹ năng của nghệ nhân để đảm bảo đồng đổ vào khuôn một cách đồng nhất và không gây nứt, tránh làm hỏng sản phẩm cuối cùng.

Ngày nay, Thiệu Trung được biết đến là một điểm du lịch với nhiều trải nghiệm thú vị từ các di tích, lễ hội đến nghề truyền thống, sản phẩm OCOP. Dù phải cạnh tranh với các sản phẩm công nghiệp, những người thợ Trà Đông vẫn kiên trì duy trì kỹ thuật đúc đồng thủ công truyền thống. Các nghệ nhân như Lê Văn Bảy, Lê Văn Dương, Nguyễn Bá Châu, Đặng Ích Hoàn... tiếp tục truyền nghề, tạo ra những sản phẩm mang dấu ấn riêng của làng nghề.

Chứng kiến quy trình đúc trống đồng, nhà sử học Dương Trung Quốc cho biết, ông đã đồng hành với Hội Di sản Văn hóa và Cổ vật Thanh Hoa trong sự kiện đúc 100 chiếc trống đồng nhân Đại lễ 1.000 năm Thăng Long và chương trình “Hành trình trống đồng theo chân Bác”. Theo ông, những hành trình này có ý nghĩa trong việc bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống. Qua bàn tay của những người thợ xứ Thanh, kỹ thuật đúc đồng cổ truyền tiếp tục được gìn giữ và giới thiệu đến công chúng.

Bên cạnh nỗ lực của các nghệ nhân, chính quyền địa phương cũng đang tìm hướng tổ chức lại hoạt động sản xuất, gắn bảo tồn nghề với phát triển du lịch. Bí thư Đảng ủy xã Thiệu Trung Đỗ Thế Bằng cho biết, bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống gắn với phát triển du lịch đang là hướng đi bền vững, tạo lợi ích kép khi vừa giữ gìn bản sắc địa phương vừa mang lại sinh kế cho cộng đồng. Địa phương đã thành lập Hội Nghề đúc đồng cổ truyền Trà Đông và tổ chức Đại hội lần thứ I. Hội được kỳ vọng sẽ trở thành đầu mối liên kết các nghệ nhân, cơ sở sản xuất, góp phần xây dựng thương hiệu và triển khai kế hoạch bảo tồn, phát triển làng nghề gắn với du lịch trong giai đoạn 2026–2030.

Khoảnh khắc chiếc trống đồng được dỡ khuôn luôn mang lại cảm xúc vỡ òa vì thành quả của bao công sức, lửa đỏ và sự tỉ mỉ hiện ra trọn vẹn.

Khoảnh khắc chiếc trống đồng được dỡ khuôn luôn mang lại cảm xúc vỡ òa vì thành quả của bao công sức, lửa đỏ và sự tỉ mỉ hiện ra trọn vẹn.

Theo thống kê của UBND xã Thiệu Trung, hiện toàn xã có 34 hộ duy trì nghề đúc đồng truyền thống, tập trung chủ yếu tại thôn Trà Đông. Hoạt động sản xuất mang lại nguồn thu đáng kể, nhiều hộ có doanh thu khoảng 200 tỷ mỗi năm; qua đó góp phần tạo sinh kế cho người dân và duy trì nghề qua nhiều thế hệ.

Bài và ảnh: Hoa Mai/TTXVN

Nguồn Tin Tức TTXVN: https://baotintuc.vn/giu-lua-nghe-duc-dong-tra-dong-post1404603.html