Giữ lửa nghề sơn mài trăm năm ở Tương Bình Hiệp

Sản nghiệp của cha ông

Khi trời sầm sập mưa, chúng tôi tìm đến địa chỉ làm nghề của nghệ nhân ưu tú Lê Bá Linh. Cứ tưởng khu vực sản xuất sẽ yên ắng trong ngày mưa. Nhưng không, công nhân của Công ty TNHH MTV Sơn mài mỹ nghệ Tư Bốn vẫn sáng đèn, miệt mài các công đoạn chế tác.

Tiếp chúng tôi trong căn phòng khách ấm cúng với rất nhiều sản phẩm mỹ nghệ sơn mài, ông Lê Bá Linh trải lòng về nghề truyền thống trăm năm tuổi. "Cái nghề thịnh suy là lẽ thường, nhưng mình chưa từng nghĩ đến việc bỏ nghề", ông Linh trầm ngâm.

63 tuổi đời, 40 năm tuổi nghề và danh hiệu nghệ nhân ưu tú phần nào là minh chứng cho lời nói. Cùng với tâm nguyện, còn là cách gìn giữ và định hướng phát triển, làm giàu cho nghề. Năm 1991, ông Linh đứng ra thành lập cơ sở sơn mài Tư Bốn. Hơn 15 năm sau, xưởng thành công ty và duy trì sự phát triển ổn định đến nay.

Dù nghề làm sơn mài cũng có lúc thịnh, suy nhưng Nghệ nhân ưu tú Lê Bá Linh chưa bao giờ nghĩ đến việc bỏ nghề cha ông đã trao truyền

Nhắc lại ký ức một thời, ông Linh cho biết, đã có giai đoạn nhà nhà làm sơn mài, người người sống bằng nghề sơn mài. Nghề không chỉ tạo sinh kế mà còn giúp nhiều hộ vươn lên khá giả. Ông cho hay: Sơn mài là hàng thủ công mỹ nghệ, là quà tặng chứa đựng nhiều yếu tố văn hóa. Không giống nhu yếu phẩm, khi kinh tế khó khăn, lượng tiêu thụ của hàng thủ công mỹ nghệ giảm sút nhanh chóng.

Vậy mà qua bao biến động, Công ty TNHH MTV Sơn mài mỹ nghệ Tư Bốn vẫn bám trụ với nghề và đang bảo đảm việc làm, thu nhập cho hơn 20 lao động lớn tuổi.

Đa số người lao động tại công ty của Nghệ nhân ưu tú Lê Bá Linh đã cao tuổi và tay nghề cao

Kỳ vọng vào tương lai

Trước biến động của thị trường, theo ông Linh, các cơ sở sơn mài ngày nay buộc phải thích ứng. Riêng cơ sở của ông đã chuyển hướng sản xuất thêm các mặt hàng lưu niệm, điều chỉnh giá bán để giữ khách, đồng thời đa dạng mẫu mã nhưng vẫn giữ cốt lõi truyền thống. Nhiều khách nước ngoài tìm đến các sản phẩm sơn mài của Công ty Tư Bốn vì từng sản phẩm đều lưu giữ được nét văn hóa riêng, đan xen giữa hoài cổ và hiện đại.

Nhiều công đoạn phải làm thủ công, đòi hỏi tài hoa của nghệ nhân

"Dù có áp dụng máy móc vào sản xuất thì vẫn đảm bảo 60% công đoạn được làm thủ công. Chỉ có những đôi tay tài hoa, sáng tạo của nghệ nhân mới thổi hồn vào sản phẩm", ông Linh nói.

Hiện nay, tại làng nghề sơn mài Tương Bình Hiệp có khoảng 10 công ty, vài chục lò quy mô hộ gia đình còn theo đuổi nghề, với khoảng 1.000 lao động. Làng nghề sơn mài Tương Bình Hiệp đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, cũng đã có Đề án Bảo tồn và phát triển làng nghề sơn mài Tương Bình Hiệp kết hợp du lịch. Những người còn nuôi giữ nghề mong đề án được triển khai kịp thời, hiệu quả để có điều kiện phát triển sản xuất và quảng bá sản phẩm rộng rãi hơn.

Những sản phẩm sơn mài đậm chất văn hóa được chế tác bởi các nghệ nhân của làng nghề Tương Bình Hiệp

Ông Linh cho biết, từng nghĩ đến việc đề xuất nghiên cứu hình thành lễ hội sơn mài, tương tự các lễ hội trái cây, bánh trái, nông sản. Theo ông, nếu được triển khai với nhiều hoạt động phong phú, gắn với không gian du lịch ngày càng mở rộng của TPHCM, lễ hội không chỉ góp phần quảng bá sản phẩm sơn mài của làng nghề đến đông đảo du khách mà còn tạo thêm cơ hội tiêu thụ sản phẩm, giúp các cơ sở duy trì sản xuất, sống được với nghề và tiếp tục gìn giữ, phát huy giá trị văn hóa truyền thống.

CAO SƠN