Giữ lửa văn hóa truyền thống giữa đại ngàn Trường Sơn

Trong tâm thức của nhiều người dân nơi đại ngàn Trường Sơn, làn điệu Tà Oải đã thấm sâu vào máu thịt, trở thành hơi thở và một phần không thể thiếu trong đời sống tinh thần của người Bru-Vân Kiều. Tà Oải không chỉ là tiếng lòng cất lên giữa mênh mông đại ngàn, là lời tâm tình đôi lứa, hay khúc hát mừng lúa mới, mà còn gửi gắm những ước mơ, khát vọng về một cuộc sống ấm no, hòa hợp với thiên nhiên.

Đồng bào các dân tộc thiểu số Quảng Trị với kho tàng văn hóa dân gian vô cùng phong phú và độc đáo - Ảnh: A.T

Chị Hồ Thị Liên, ở thôn A Xóc-Cha Lỳ, xã Hướng Lập, chia sẻ: “Từ nhỏ, tôi đã nghe mẹ, nghe các bà hát Tà Oải rồi, giai điệu ấy thấm vào tâm hồn tôi lúc nào không hay. Lớn lên, mỗi khi đi nương, đi rẫy hay dịp lễ, tết của bản làng, cất lên điệu Tà Oải là thấy mọi mệt mỏi tan biến, lòng mình vui lắm. Giờ đây, chị em trong thôn vẫn thường xuyên quây quần lại để cùng hát, vừa gìn giữ nét văn hóa của tổ tiên, vừa dạy lại cho con cháu. Chỉ mong sao làn điệu Tà Oải của người Vân Kiều mãi được vang vọng giữa núi rừng, không bao giờ bị mai một”.

Trước sự phong phú, giàu bản sắc trong đời sống văn hóa tinh thần của đồng bào các dân tộc thiểu số (DTTS), công tác bảo tồn và phát huy di sản càng có ý nghĩa quan trọng. Với mục đích trang bị kiến thức, kỹ năng và khơi dậy niềm tự hào văn hóa trong cộng đồng, vừa qua, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VH,TT-DL) đã tổ chức lớp tập huấn “Xây dựng mô hình phát triển đời sống văn hóa các DTTS” tại xã Ba Lòng và xã Lao Bảo. Không chỉ dừng lại ở những bài giảng lý thuyết, lớp tập huấn còn góp phần khơi dậy niềm tự hào và ý thức trách nhiệm trong bảo tồn di sản văn hóa của người dân vùng đồng bào DTTS nơi đại ngàn Trường Sơn.

Trong suốt thời gian tập huấn, thông qua 6 chuyên đề, các học viên là những cán bộ cơ sở, nghệ nhân, người có uy tín và các hạt nhân văn hóa tại cộng đồng địa phương đã được trang bị những kiến thức cơ bản về công tác dân tộc; xây dựng đời sống văn hóa; bảo tồn, phát huy di sản văn hóa; công tác gia đình và phòng, chống bạo lực gia đình; phục dựng, thực hành và trao truyền di sản văn hóa phi vật thể.

Lớp tập huấn “Xây dựng mô hình phát triển đời sống văn hóa các dân tộc thiểu số” tại xã Ba Lòng - Ảnh: A.T

Ông Hồ Văn Phương, ở thôn Mai Sơn, xã Ba Lòng, phấn khởi nói: “Bản thân tôi cũng như bà con ở thôn Mai Sơn khi được về đây dự lớp tập huấn rất vui và phấn khởi. Trước đây, mình cũng muốn giữ gìn bản sắc, nét đẹp truyền thống của dân tộc mình nhưng nhiều cái chưa biết làm sao cho đúng, cho hay. Sau lớp tập huấn này, chúng tôi sẽ tích cực tuyên truyền, cùng với bà con trong bản tiếp tục gìn giữ, phát huy những nét văn hóa đẹp này để truyền lại cho con cháu mai sau”.

Đặc biệt, điểm nhấn của đợt tập huấn chính là các hoạt động thực hành, diễn xướng dân gian. Không còn khoảng cách giữa lý thuyết và thực tế, không gian lớp học trở thành thành một “sân khấu mở” mang âm hưởng đời sống văn hóa, tinh thần của đồng bào. Tại đây, học viên cùng các nghệ nhân đã cùng nhau tái hiện sinh động không gian văn hóa đặc trưng của người Bru-Vân Kiều.

Bà Hồ Thị Linh, ở thôn Mai Sơn, xã Ba Lòng, chia sẻ: “Từ ngàn đời nay, đồng bào Bru-Vân Kiều có nhiều làn điệu dân ca. Những năm qua, tôi cứ sợ rằng, mai này già đi, lớp trẻ không còn ai nhớ đến các bài hát của tổ tiên nữa. May mắn có lớp tập huấn này, được cùng các nghệ nhân cất lại tiếng hát, truyền lại từng lời cho con cháu, tôi thấy vui lắm. Mong sao chính quyền tiếp tục mở thêm nhiều lớp như thế này để văn hóa của dân tộc mình không bao giờ bị mai một”.

Ông Phan Thanh Liệu, Phó Chủ tịch UBND xã Ba Lòng cho biết thêm: “Đây là hoạt động vô cùng ý nghĩa và thiết thực đối với người dân xã Ba Lòng. Thông qua lớp tập huấn, bà con được nâng cao nhận thức về việc gìn giữ, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc mình. Chúng tôi tin tưởng rằng, việc “Xây dựng mô hình phát triển đời sống văn hóa” sẽ là động lực quan trọng, không chỉ góp phần nâng cao đời sống tinh thần, thắt chặt đoàn kết cộng đồng, mà còn tạo tiền đề để Ba Lòng khai thác hiệu quả các tiềm năng văn hóa, kết hợp phát triển du lịch, nâng cao mức sống của người dân trong thời gian tới”.

Bảo tồn văn hóa truyền thống góp phần gieo niềm tự hào cho thế hệ mai sau - Ảnh: A.T

Từ bao đời nay, đời sống tinh thần của người Vân Kiều, Pa Kô gắn bó mật thiết với thiên nhiên đại ngàn, với một kho tàng văn hóa dân gian phong phú và độc đáo thông qua các phong tục, nghi lễ truyền thống mang đậm tính cộng đồng. Bảo tồn di sản văn hóa các DTTS chưa bao giờ là câu chuyện dễ dàng trước những biến động của cuộc sống hiện đại. Tuy nhiên, khi chính quyền đóng vai trò tiếp sức và cộng đồng địa phương giữ vai trò chủ thể, ngọn lửa văn hóa chắc chắn sẽ tiếp tục được thắp sáng để mỗi học viên, mỗi nghệ nhân mang theo sứ mệnh, trở thành những “hạt nhân” tiếp tục lan tỏa, phục dựng và trao truyền cho thế hệ trẻ.

Ông Trần Quốc Hội, Phó Trưởng phòng Quản lý Văn hóa, Sở VH,TT-DL cho biết: “Việc Sở VH,TT-DL tổ chức lớp tập huấn lần này nhằm cụ thể hóa các mục tiêu của chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế-xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi. Thông qua hoạt động này, chúng tôi mong muốn trang bị cho đội ngũ cán bộ cơ sở cũng như người dân những kiến thức, kỹ năng thiết thực trong việc nhận diện, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống.

Từ đó, từng bước xây dựng các mô hình phát triển đời sống văn hóa cơ sở phù hợp với thực tiễn địa phương, vừa góp phần nâng cao mức hưởng thụ văn hóa của Nhân dân, vừa tạo tiền đề gắn kết bảo tồn văn hóa với phát triển du lịch cộng đồng, thúc đẩy kinh tế-xã hội tại các địa bàn miền núi phát triển bền vững”.

Bảo tồn văn hóa không chỉ là trách nhiệm gìn giữ di sản của cha ông, mà còn là cách gieo niềm tự hào cho thế hệ mai sau. Để mỗi người con miền sơn cước, dù đi đâu, làm gì, vẫn luôn tìm thấy điểm tựa tinh thần vững chắc từ chính cội nguồn dân tộc. Hành trình ấy sẽ chỉ thực sự bền vững khi mỗi người dân-những chủ thể văn hóa-luôn ý thức nâng niu và gìn giữ di sản, để mạch nguồn ngàn đời tiếp tục cuộn chảy, nuôi dưỡng tâm hồn cho các thế hệ mai sau.