Giữ mạch nguồn văn hóa Cadong ở vùng cao Đà Nẵng

Các già làng tái hiện lại nghi thức cúng máng nước.

Nước là nguồn sống của cộng đồng

Không gian ngày hội rộn ràng tiếng trống, tiếng chiêng, những điệu múa, trò chơi dân gian cùng hoạt động chế biến, trình diễn món ăn truyền thống. Trong dòng chảy văn hóa ấy, nghi lễ “Đi tìm nguồn nước và cúng máng nước” được tái hiện, giúp các thế hệ hôm nay tìm về những giá trị được cha ông gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Theo bà Võ Thúy Hằng - Phó Chủ tịch UBND xã Trà My, với người Cadong, nước không chỉ phục vụ sinh hoạt mà còn gắn với sự tồn tại và phát triển của cộng đồng. Từ những mạch nước giữa núi rừng, người dân có nước uống, nước sinh hoạt, phục vụ ruộng nương và duy trì cuộc sống. Vì vậy, nghi lễ cúng máng nước thể hiện cách ứng xử đặc biệt với thiên nhiên, trước hết là lòng biết ơn đối với núi rừng, nguồn nước và đất trời đã ban tặng điều kiện để cộng đồng tồn tại.

Trong đời sống truyền thống, khi tìm được nguồn nước, người dân cùng làm máng, dẫn nước về làng phục vụ sinh hoạt. Nguồn nước không thuộc riêng một gia đình mà là tài sản chung, mọi người cùng sử dụng và có trách nhiệm bảo vệ. Vì thế, nghi lễ không chỉ mang ý nghĩa tâm linh mà còn phản ánh tinh thần đoàn kết, sẻ chia và trách nhiệm với cộng đồng.

Già làng Hồ Văn Giác (70 tuổi, thôn Long Sơn) cho hay: “Lễ cúng máng nước đã có từ lâu đời và được cộng đồng gìn giữ qua nhiều thế hệ. Nghi lễ nhắc nhở mọi người uống nước nhớ nguồn, biết ơn thần sông, thần rừng đã ban cho nguồn nước để cuộc sống, mùa màng được thuận lợi”.

Theo bà Võ Thúy Hằng, việc phục dựng nghi lễ trong khuôn khổ ngày hội không chỉ nhằm tái hiện một phong tục truyền thống mà còn nhắc nhớ một cách sống: trân trọng thiên nhiên, biết ơn người đi trước và có trách nhiệm với cộng đồng.

Sau phần thi ẩm thực, thức ăn được trưng bày để lãnh đạo địa phương, người dân và du khách cùng thưởng thức.

Văn hóa chỉ sống khi được trao truyền

Một trong những ý nghĩa của Ngày hội văn hóa dân tộc Cadong năm 2026 là tạo không gian để các thế hệ gặp gỡ, chia sẻ và trao truyền văn hóa. Tại ngày hội, người lớn tuổi kể lại câu chuyện của cộng đồng, giới thiệu phong tục, tập quán; lớp trẻ trực tiếp quan sát, tham gia và tìm hiểu những giá trị do cha ông để lại. Những em nhỏ cũng có cơ hội tiếp cận văn hóa dân tộc mình một cách trực quan, sinh động.

“Một nền văn hóa chỉ thực sự sống khi văn hóa ấy không nằm yên trong ký ức, mà được hiện diện trong đời sống hôm nay và được thế hệ trẻ tiếp tục đón nhận. Điều này cũng đặt ra yêu cầu đối với công tác bảo tồn văn hóa truyền thống: Không chỉ giữ lại hiện vật hay phục dựng nghi lễ, mà quan trọng hơn là làm cho những giá trị ấy tiếp tục hiện diện trong đời sống cộng đồng”, bà Võ Thúy Hằng chia sẻ.

Bên cạnh nghi lễ “Đi tìm nguồn nước và cúng máng nước”, ngày hội còn có các hoạt động giao lưu trống chiêng, bắn nỏ, trình diễn và chế biến món ăn truyền thống. Qua đó, văn hóa Cadong không chỉ được giới thiệu mà còn được “sống” trong chính không gian cộng đồng. Đây cũng là hướng xã Trà My hướng tới trong bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, gắn văn hóa với đời sống, giáo dục thế hệ trẻ và từng bước kết nối với phát triển du lịch, tạo sinh kế từ những giá trị đặc sắc của địa phương.

Sau phần thi ẩm thực của các thôn, những món ăn truyền thống được các đội thi chăm chút, chế biến và trình bày đẹp mắt tiếp tục được trưng bày để lãnh đạo địa phương, người dân và du khách cùng thưởng thức. Không gian ẩm thực trở thành dịp để mọi người gặp gỡ, chia sẻ và thưởng thức thành quả lao động trong không khí vui tươi, đoàn kết. Qua từng món ăn, cách chế biến và bày biện, những nét văn hóa trong đời sống thường ngày của đồng bào Cadong được giới thiệu tự nhiên, gần gũi đến người dân và du khách.

Ngày hội khép lại, nhưng âm thanh trống chiêng, những câu chuyện về nguồn nước và nghi lễ truyền thống vẫn còn đó. Từ một hoạt động văn hóa, những giá trị về lòng biết ơn thiên nhiên, tình làng nghĩa xóm, tinh thần đoàn kết và trách nhiệm cộng đồng tiếp tục được nhắc nhớ, trao truyền cho các thế hệ mai sau.