Giữ màu xanh qua mùa nắng hạn

Cán bộ kỹ thuật của Trung tâm Khuyến nông Lâm Đồng lắp đặt hệ thống tưới tiết kiệm nước cho người dân xã Cư Jút

Nước cạn, nỗi lo dâng cao

Giữa trưa tháng năm, cái nắng như đổ lửa trùm xuống những rẫy vườn ở xã Cư Jút. Dưới tán lá đã ngả màu vì thiếu nước, ông Nguyễn Văn Hùng kéo từng cuộn ống cách rẫy hàng trăm mét, cố “cứu” vườn cây qua những ngày khô hạn. “Năm nay, nắng nóng kéo dài, nhiệt độ cao bất thường, nếu không xoay xở kịp thì cây dễ suy kiệt lắm”, ông nói, mắt vẫn dõi theo dòng nước mát lạnh chảy ra từng gốc cà phê.

Ông Nguyễn Văn Cứ, một người dân trong xã ngày nào cũng tất bật từ sáng sớm đến tối mịt với vườn sầu riêng hơn 1,5 ha của gia đình. Để chống chọi với nắng nóng, ông Cứ thường xuyên theo dõi biểu hiện của từng khóm lá, độ ẩm đất vườn, đồng thời áp dụng nhiều biện pháp để chăm sóc vườn cây đang nuôi trái non. Ông Cứ chia sẻ: “Sầu riêng rất nhạy cảm với thời tiết, trong điều kiện nền nhiệt tăng cao, tôi lo nhất là cây sầu riêng bị sốc nhiệt". Theo ông Cứ, vì nhiệt độ trong ngày tăng cao nên sáng nào ông cũng tưới đều 1 - 2 giờ mà trái vẫn rụng. Do vậy, năm nay, ông phải theo dõi sát từng giai đoạn, không dám chủ quan.

Không chỉ người trồng sầu riêng, nhiều hộ trồng cà phê, hồ tiêu ở các địa phương trong tỉnh cũng đứng trước nguy cơ cháy lá, khô trái non nếu không bảo đảm độ ẩm ổn định. Do đó, các nhà vườn Lâm Đồng phải căng mình ứng phó với hạn hán khi nền nhiệt tăng cao do nắng nóng kéo dài. Còn một số vùng, ao, hồ xuống thấp, các con suối nhỏ dần cạn nước, còn đất vườn nứt nẻ vì thiếu ẩm... Tất cả đang tạo nên một mùa khô khắc nghiệt như thử sức con người.

Áp lực thiếu nước đặc biệt rõ rệt tại các vùng trồng cây công nghiệp và cây ăn trái chủ lực xa công trình thủy nông. Với hàng chục ngàn ha cà phê, hồ tiêu, sầu riêng, bơ... phụ thuộc vào nguồn nước tưới, chỉ cần chậm một nhịp tưới cũng có thể ảnh hưởng đến cả vụ sản xuất.

Nắng nóng cực đoan khiến người trồng sầu riêng lo lắng vì nguy cơ rụng trái non cao

Thay đổi để thích ứng

Trước thực tế đó, nhiều nông dân đã chủ động thay đổi cách làm để thích ứng với điều kiện thời tiết ngày càng khắc nghiệt. Với hơn 2 ha sầu riêng, gia đình ông Nguyễn Quốc Việt ở xã Đam Rông 2 đã đầu tư hệ thống tưới tiết kiệm nước thay cho phương pháp tưới tràn trước đây. Những lớp vỏ cà phê, rơm rạ được tận dụng để tủ kín quanh gốc, giữ ẩm cho đất. “Chuyển sang tưới nhỏ giọt, lượng nước giảm khoảng 30 - 40% mà cây vẫn đủ ẩm. Tủ gốc thì giúp giữ nước lâu hơn, đất không bị khô nhanh như trước”, ông Việt cho biết.

Cũng như ông Việt, nhiều nông dân trong vùng cũng bắt đầu áp dụng biện pháp tương tự. Một số vườn còn duy trì thảm cỏ tự nhiên để giảm bức xạ nhiệt, tạo độ ẩm cho đất. Trong những ngày nắng đỉnh điểm, người dân tranh thủ tưới vào sáng sớm hoặc chiều muộn để hạn chế thất thoát nước.

Theo đánh giá của ngành chuyên môn, các phương pháp tưới tiết kiệm như nhỏ giọt, phun mưa cục bộ có thể giúp giảm từ 30 - 40% lượng nước so với tưới truyền thống, đồng thời nâng cao hiệu quả sử dụng nước trong điều kiện hạn hán.

Để giữ độ ẩm, chống sốc nhiệt cho vườn cây, từ sáng sớm, ông Nguyễn Quốc Việt ở xã Đam Rông 2 phải tưới nước cho vườn sầu riêng

Ngành nông nghiệp vào cuộc

Không chỉ người dân tự xoay xở, ngành nông nghiệp địa phương cũng triển khai nhiều giải pháp giảm tác động hạn hán. Các địa phương đã rà soát diện tích có nguy cơ thiếu nước, chủ động chuyển đổi cơ cấu cây trồng. Riêng vụ đông xuân, hàng trăm ha đất lúa kém hiệu quả được chuyển sang trồng cây ngắn ngày, chịu hạn như: bắp, khoai, bí đỏ nhằm giảm áp lực nước tưới.

Theo ông Trần Quang Duy - Phó Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Sở Nông nghiệp và Môi trường), ngành nông nghiệp tỉnh khuyến cáo người dân sử dụng giống ngắn ngày, bố trí thời vụ linh hoạt và áp dụng đồng bộ các biện pháp kỹ thuật. Đặc biệt, việc duy trì độ ẩm đất ở mức 60 - 70%, tủ gốc bằng vật liệu hữu cơ dày 10 - 20 cm được xem là giải pháp quan trọng giúp cây vượt qua giai đoạn khô hạn.

Với từng loại cây trồng, các hướng dẫn kỹ thuật cũng được cụ thể hóa. Cây cà phê được khuyến cáo tưới theo chu kỳ 15 - 20 ngày/lần, kết hợp tỉa cành, bổ sung dinh dưỡng trung - vi lượng để tăng sức chống chịu. Hồ tiêu duy trì tưới 7 - 10 ngày/lần, giữ ẩm gốc và hạn chế stress nhiệt.

Đối với cây ăn trái, đặc biệt là sầu riêng, việc giữ ẩm ổn định được đặt lên hàng đầu nhằm tránh hiện tượng rụng hoa, rụng trái. Đồng thời, người dân cần tỉa bớt trái, cân đối dinh dưỡng và theo dõi chặt chẽ sâu bệnh phát sinh trong điều kiện nắng nóng.

Cũng theo ông Duy, trong tình trạng thời tiết cực đoan ngày càng gia tăng, việc thay đổi tập quán canh tác là yếu tố then chốt. “Không thể sản xuất theo cách cũ khi điều kiện tự nhiên đã thay đổi. Nông dân cần chuyển sang sử dụng nước tiết kiệm, tăng cường phân hữu cơ, bổ sung vi lượng và áp dụng quản lý dịch hại tổng hợp để nâng cao sức chống chịu của cây trồng”, ông Duy nhấn mạnh.

Lâm Đồng hiện có hơn 97.202 ha cây trồng áp dụng hệ thống tưới tiết kiệm gồm: cà phê, rau, hoa, cây ăn trái. Những mô hình này giúp tiết kiệm từ 30 - 50% lượng nước, giảm chi phí nhân công 20 - 30%, đồng thời, nâng năng suất mùa vụ từ 10 - 25%.