Giữ màu xanh ven sông Sài Gòn

Nằm nép mình bên dòng sông Sài Gòn, vùng đất Lái Thiêu từ lâu đã nổi tiếng với những vườn cây ăn trái trĩu quả. Trải qua nhiều thế hệ, cây măng cụt không chỉ mang lại nguồn thu nhập cho người dân mà còn trở thành một phần ký ức, gắn bó với đời sống văn hóa của cư dân nơi đây.

Nghề cha truyền con nối

Trước đây, vùng cây ăn trái Lái Thiêu trải rộng trên 1.000 ha thuộc 6 xã, phường của TP Thuận An, tỉnh Bình Dương (cũ), nay là phường Thuận An, TPHCM. Trong đó, măng cụt là loại cây chủ lực với diện tích hơn 680 ha.

Những vườn măng cụt xanh mát vẫn được người dân gìn giữ giữa quá trình đô thị hóa nhanh chóng.

Đến nay, nhiều nhà vườn vẫn đang gìn giữ những gốc măng cụt có tuổi đời trên dưới 200 năm. Ông Út Dũng, chủ một nhà vườn tại khu phố Phú Hưng, hiện sở hữu gần 1 ha măng cụt do ông bà để lại. Với ông, giữ gìn vườn cây không đơn thuần là giữ kế sinh nhai mà còn là lưu giữ một phần di sản của gia đình.

Theo ông Dũng, măng cụt Lái Thiêu có hương vị riêng khó nơi nào sánh được. Nguồn nước phù sa của sông Sài Gòn cùng điều kiện thổ nhưỡng đặc biệt đã tạo nên vị ngọt thanh, xen chút chua nhẹ, phần cơm trắng, ráo và thơm đặc trưng. "Trái măng cụt ở đây đôi khi nhỏ hơn nơi khác nhưng ăn vào là nhận ra ngay. Cái vị rất riêng, không thể nhầm lẫn được" - ông Dũng chia sẻ.

Nhiều gốc măng cụt tại Thuận An có tuổi đời hàng trăm năm vẫn cho trái đều mỗi mùa

Chị Trần Ngọc Đăng, thành viên HTX Dịch vụ nông nghiệp An Sơn, cho biết mùa vụ năm nay khá thuận lợi. Măng cụt chín sớm hơn và thời gian thu hoạch kéo dài hơn so với năm trước. "Măng cụt năm nay chín từ từ, không dồn một đợt nên nhà vườn dễ thu hoạch, việc tiêu thụ cũng thuận lợi hơn" - chị Đăng nói.

Đầu vụ, măng cụt loại lớn được bán với giá khoảng 120.000 đồng/kg, loại nhỏ khoảng 100.000 đồng/kg. Hiện giá dao động từ 60.000-70.000 đồng/kg tùy loại. Không chỉ tiêu thụ tại các tỉnh phía Nam, măng cụt An Sơn còn được đưa ra nhiều tỉnh, thành phía Bắc thông qua hệ thống siêu thị, cửa hàng trái cây và các đơn hàng biếu tặng.

Người dân Thuận An chăm sóc vườn măng cụt theo kinh nghiệm được truyền qua nhiều thế hệ.

Theo ông Trần Văn Viễn, Giám đốc HTX Dịch vụ nông nghiệp An Sơn, thời tiết năm nay khá thuận lợi khi mưa đến muộn, giúp hạn chế tình trạng rụng trái. "Năng suất bình quân đạt khoảng 3,2 tấn/ha, cao hơn những năm gần đây. Được mùa mà giá cũng cao hơn năm trước nên bà con rất phấn khởi" - ông Viễn cho hay.

Hiện HTX An Sơn có 15 thành viên với tổng diện tích canh tác khoảng 12,5 ha. Các thành viên đều áp dụng quy trình VietGAP, ghi chép nhật ký sản xuất và liên kết tiêu thụ nhằm giữ vững thương hiệu măng cụt An Sơn - Lái Thiêu.

Giữ vườn cây đặc sản trước sức ép hạ tầng

Bên cạnh niềm vui được mùa, nghề trồng măng cụt ở Lái Thiêu đang phải đối mặt với nhiều thách thức từ quá trình đô thị hóa và những biến động về môi trường. Theo chị Trần Ngọc Đăng, gia đình chị cùng nhiều nhà vườn khác đã chấp hành chủ trương bàn giao một phần đất để phục vụ dự án giao thông. Tuy nhiên, ngoài diện tích bị thu hồi, nhiều cây nằm sát khu vực thi công cũng bị ảnh hưởng đáng kể. "Một số cây sinh trưởng yếu dần rồi chết, hoặc không còn khả năng cho trái nữa" - chị Đăng nói.

Các nhà vườn vẫn kiên trì gìn giữ những gốc măng cụt

Điều đáng lo ngại là măng cụt không phải loại cây có thể phục hồi nhanh. Một cây phải mất từ 7-10 năm mới cho trái bói và hàng chục năm mới đạt năng suất ổn định. "Nhiều khu vực bị đổ cát dày cả mét, đất nhiễm phèn. Muốn phục hồi điều kiện canh tác như trước có thể mất hàng chục năm" - ông Viễn chia sẻ.

Không chỉ chịu tác động từ các dự án hạ tầng, nhiều nhà vườn còn lo ngại tình trạng quy hoạch kéo dài khiến người dân e dè trong việc đầu tư chăm sóc vườn cây lâu dài. Từ thời kỳ đỉnh cao với hơn 680 ha măng cụt, đến nay toàn vùng Lái Thiêu chỉ còn khoảng 275 ha, tập trung chủ yếu tại khu vực An Sơn và Hưng Định thuộc phường Thuận An.

Mùa măng cụt năm nay được đánh giá thuận lợi khi năng suất và giá bán đều tăng

Ông Nguyễn Thanh Sơn, Chủ tịch UBND phường Thuận An, cho biết địa phương xác định bảo vệ nguồn nước là giải pháp quan trọng nhất để giữ gìn vùng măng cụt đặc sản. Theo ông Sơn, trong 5 năm tới, địa phương dự kiến đầu tư hơn 280 tỉ đồng cho hệ thống thủy lợi nhằm cải thiện chất lượng nguồn nước, điều tiết thủy triều phục vụ sản xuất. Đồng thời, chính quyền cũng đang xây dựng các chính sách hỗ trợ người dân chăm sóc và bảo tồn vườn cây.

Giữa nhịp phát triển mạnh mẽ của đô thị, những vườn măng cụt ven sông Sài Gòn vẫn đang được người dân gìn giữ bằng tất cả tình yêu và sự gắn bó. Giữ được màu xanh ấy không chỉ là bảo tồn một loại cây đặc sản, mà còn là giữ lại ký ức, bản sắc và một phần hồn cốt của vùng đất Lái Thiêu trăm năm tuổi.