Giữ nghề truyền thống ở vùng lòng hồ

Bà con nhân dân bản Đông Hậu, xã Quỳnh Nhai làm đệm.

Về Quỳnh Nhai những ngày này, bước vào những nếp nhà sàn, hình ảnh các bà, các chị ngồi bên khung cửi, thoăn thoắt xếp từng thớ bông, may từng đường chỉ đã trở nên quen thuộc. Từ những sợi bông mộc mạc, qua đôi tay khéo léo của phụ nữ Thái đã trở thành những tấm vải thổ cẩm sắc màu và được sử dụng để sáng tạo ra những sản phẩm hữu dụng hoặc quà tặng du lịch độc đáo.

Tại xưởng may gia đình chị Lò Thị Tuyến, tiểu khu 3, những chồng đệm ngồi, đệm nằm đủ màu sắc được xếp ngay ngắn. Chị Tuyến chia sẻ: Trước đây, đệm bông gạo hay vải thổ cẩm chủ yếu để phục vụ sinh hoạt gia đình hoặc làm của hồi môn cho con gái về nhà chồng. Nhưng vài năm trở lại đây, nhận thấy nhiều người có nhu cầu sử dụng các sản phẩm từ thổ cẩm Thái, tôi đã cùng với 3 chị em trong bản sản xuất theo đơn đặt hàng. Vào những tháng cao điểm, chúng tôi làm ra hơn 400 sản phẩm, mang lại nguồn thu nhập thêm bình quân từ 4 triệu đồng/người/tháng.

Còn ở bản Đông Hậu, nghề làm đệm Thái đã được bà con nơi đây duy trì nhiều năm nay. Cả bản hiện có hơn 40 hộ sản xuất đệm truyền thống làm hàng hóa. Ông Lò Văn Thoát, Trưởng bản, cho biết: Các sản phẩm đã được cải tiến về mẫu mã, màu sắc, kích thước, sử dụng đa dạng chất liệu vải và kết hợp thêm bông công nghiệp, đáp ứng nhu cầu của thị trường, bán tại các chợ phiên trong tỉnh và các địa phương lân cận như Lai Châu, Điện Biên, Lào Cai. Nghề làm đệm mang lại nguồn thu nhập từ 4-8 triệu đồng/người/tháng cho các hộ sản xuất trong bản.

Phụ nữ xã Quỳnh Nhai làm đệm ngồi.

Lấy cảm hứng từ nghệ thuật vẽ sáp ong độc đáo của đồng bào Mông, chị Điêu Thị Nhất, tiểu khu 2, đã sáng tạo nên mẫu khăn choàng mang đậm bản sắc văn hóa độc đáo và giành giải nhất cuộc thi Quà tặng du lịch Sơn La năm 2026. Sự kết hợp khéo léo giữa chất liệu vải đay bản địa, kỹ thuật dệt thủ công và hoa văn sáp ong truyền thống cùng với tư duy thẩm mỹ hiện đại đã biến chiếc khăn thành món quà tặng đặc sắc. Chia sẻ về tác phẩm, chị Nhất cho biết: Ý tưởng làm nên chiếc khăn bắt nguồn từ tình yêu với thổ cẩm vẽ sáp ong của đồng bào Mông. Tôi mong muốn đưa câu chuyện về văn hóa vùng cao lên sản phẩm lưu niệm để tạo dấu ấn với khách du lịch và để du khách khi rời Sơn La vẫn luôn nhớ về mảnh đất, văn hóa, con người nơi đây.

Bên cạnh những sản phẩm quen thuộc như vải, chăn, gối, khăn, quần áo, nhiều sản phẩm mới được sáng tạo như túi xách, ba lô, ví, giày dép, thú nhồi bông và đồ trang trí nhà cửa. Những sản phẩm này vừa giữ được kỹ thuật dệt thủ công, hoa văn và màu sắc truyền thống, vừa đáp ứng nhu cầu sử dụng của khách hàng hiện đại.

Khăn choàng từ thổ cẩm dân tộc.

Hiện nay, xã Quỳnh Nhai có hơn 120 hộ sản xuất, kinh doanh đồ thổ cẩm, tập trung chủ yếu ở bản Đông Hậu, bản Chiềng Khoang, bản He... Ông Nguyễn Ngọc Tú, Chủ tịch xã Quỳnh Nhai, cho biết: Thời gian tới, địa phương sẽ tập trung hỗ trợ các nhóm, gia đình sản xuất đồ thổ cẩm liên kết thành lập hợp tác xã. Tiếp tục rà soát, lựa chọn các sản phẩm tiêu biểu để hướng dẫn bà con làm hồ sơ OCOP. Bên cạnh đó, địa phương luôn tạo điều kiện để bà con tiếp cận vốn vay ưu đãi mở rộng quy mô sản xuất; đưa hoạt động trải nghiệm nghề vào các tour du lịch cộng đồng ven lòng hồ thủy điện nhằm tạo kênh tiêu thụ tại chỗ cho sản phẩm.

Sản phẩm lưu niệm bằng thổ cẩm dân tộc.

Từ những vật dụng gắn liền với nếp sống sinh hoạt hằng ngày, các sản phẩm thủ công nay đã trở thành hàng hóa giao thương mang lại giá trị kinh tế. Hướng đi này đã tạo thêm nhiều việc làm, giúp các hộ gia đình nâng cao thu nhập, đồng thời góp phần duy trì bền vững nghề truyền thống của địa phương.