Giúp người trẻ tỉnh táo và bản lĩnh trên không gian mạng

Lồng ghép giáo dục về mạng xã hội tại Trường THPT Chuyên Khoa học Huế. 

Nhiều cạm bẫy

Một vụ bạo hành được đưa lên mạng xã hội, thu hút hàng trăm phản ứng bức xúc, nhưng cuối cùng được xác định là tin bịa đặt để câu view. Gần đây, trên mạng xã hội cũng xuất hiện thông tin một trường THCS trên địa bàn TP. Huế thu 5 triệu đồng đối với học sinh trái tuyến, sau đó cơ quan chức năng xác định đây là thông tin sai sự thật.

Dưới góc nhìn chuyên môn, PGS.TS Nguyễn Thanh Hùng, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm, Đại học Huế, nguyên Trưởng khoa Tâm lý Giáo dục cho rằng: Những người cố tình phát tán thông tin sai lệch thường khai thác rất tốt tâm lý của giới trẻ. Họ tạo ra những câu chuyện chạm vào lòng trắc ẩn, sự tò mò hay tâm lý phẫn nộ của tuổi trẻ. Trong khi đó, thuật toán của mạng xã hội lại có xu hướng ưu tiên những thông tin gây sốc. Nhiều bạn trẻ muốn lên tiếng bảo vệ lẽ phải nhưng có thể chia sẻ vội vàng khi bị cảm xúc chi phối.

TS Nguyễn Văn Hùng, Phó Hiệu trưởng Trường THPT Chuyên Khoa học Huế nhấn mạnh, lứa tuổi học sinh, tâm sinh lý vẫn đang trong quá trình hoàn thiện, trong khi những thông tin kích động lại được ngụy trang ngày càng tinh vi. Thêm vào đó là áp lực chạy theo “hot trend” khiến nhiều bạn sợ bị tụt hậu, từ đó dễ bị lôi kéo bởi các thông tin trái chiều chưa được kiểm chứng. “Tiếp xúc thường xuyên với thông tin tiêu cực có thể khiến người trẻ căng thẳng, lo âu, dễ phản ứng theo cảm xúc và nhìn nhận sự việc phiến diện. Lâu dần, điều này còn ảnh hưởng đến khả năng đánh giá và kiểm chứng thông tin”, PGS.TS Nguyễn Thanh Hùng nhận định.

Biết dừng lại trước khi nhấn nút chia sẻ

Dù không thể kiểm soát hết người tạo ra thông tin độc hại, nhưng mỗi người có quyền quyết định mình có tiếp tục lan truyền thông tin đó hay không. Để làm được điều này, người trẻ cần trang bị cho mình tư duy phản biện và kỹ năng kiểm chứng thông tin từ nhiều nguồn; đồng thời biết quản lý cảm xúc và hành vi của mình trên không gian mạng.

Nhiều bạn trẻ cũng đã biết cách tạo “khoảng lùi” cần thiết cho bản thân trước những luồng tin chưa được kiểm chứng. Chia sẻ về góc nhìn của mình, em Phan Thị Uyên Phương (lớp 12, Trường THPT Chuyên Khoa học Huế) cho rằng: “Mỗi lượt tương tác, chia sẻ tưởng chừng đơn giản nhưng tác động trực tiếp đến môi trường mạng xã hội. Do đó, chúng em phải có trách nhiệm với hành vi của mình, chủ động chọn lọc thông tin, ưu tiên tiếp nhận và chia sẻ thông tin từ các trang chính thống, tuyệt đối không tiếp tay lan truyền những thông tin sai sự thật”.

Không chỉ trông chờ vào sự tự giác của người trẻ, phụ huynh cần lắng nghe, cùng con phân tích đúng sai thay vì chỉ cấm đoán hoặc áp đặt cách sử dụng mạng xã hội. Nhà trường cần tăng cường trang bị kỹ năng số, kỹ năng nhận diện và kiểm chứng thông tin; các cơ quan chức năng cần lên tiếng kịp thời trước những nội dung sai sự thật đang lan truyền để người dân có căn cứ đối chiếu.

Không gian mạng có thể là ảo, nhưng hệ lụy từ những thông tin sai lệch lại là thật. Bản lĩnh của mỗi người trên không gian mạng không chỉ là biết nói lên quan điểm của mình, mà còn là biết cách dừng lại trước khi nhấn nút “chia sẻ”. Với sự tỉnh táo, trách nhiệm và khả năng kiểm chứng thông tin, Gen Z có thể tự bảo vệ mình, đồng thời góp phần tạo dựng một môi trường mạng an toàn và lành mạnh hơn.