Gỡ 'điểm nghẽn' cháy nổ từ gốc: Cần sự quyết liệt đa ngành

Khi 67,5% số vụ cháy liên quan đến điện

Những con số được Công an thành phố Hà Nội công bố cuối tháng 9-2026 cho thấy một tín hiệu tích cực nhưng đồng thời đặt ra vấn đề đáng lưu ý.

Trong quý III-2026, toàn thành phố xảy ra 154 vụ cháy, giảm 43 vụ so với quý II-2026 và giảm 77 vụ so với cùng kỳ năm 2025. Tuy nhiên, trong số này có tới 104 vụ được xác định nguyên nhân do sự cố hệ thống, thiết bị điện, chiếm 67,5%.

Số vụ cháy đã giảm nhưng cháy liên quan đến điện vẫn chiếm tỷ trọng rất lớn. Đây cũng là loại nguy cơ hiện hữu ngay trong từng gia đình, khu dân cư, nhà trọ, cửa hàng, cơ sở sản xuất, kinh doanh.

Thực tế, cùng với tốc độ đô thị hóa và nhu cầu sử dụng điện ngày càng tăng, nhiều ngôi nhà được bổ sung liên tục các thiết bị có công suất lớn như điều hòa, bình nóng lạnh, bếp điện, máy sấy, thiết bị sản xuất, hệ thống sạc phương tiện điện...

Trong khi đó, hệ thống dây dẫn, aptomat hoặc khả năng chịu tải của mạng điện tại một số công trình không được cải tạo tương ứng. Việc câu mắc thêm thiết bị, tự ý đấu nối hoặc để dây dẫn xuống cấp càng làm gia tăng nguy cơ chập điện, quá tải và phát sinh cháy.

Hình ảnh cháy nhà dân nghi do chập điện ở Hà Nội. Ảnh: Công an thành phố Hà Nội

Đáng nói, khác với nhiều nguy cơ cháy có thể dễ dàng quan sát, sự cố điện có thể hình thành âm thầm phía sau tường, trần nhà, tủ điện hoặc trong các thiết bị đang sử dụng. Vì vậy, nếu chỉ phát hiện khi có dấu hiệu cháy, khói thì việc phòng ngừa đã chậm một bước.

Đó cũng là lý do Hà Nội đang đặt mục tiêu giảm tối thiểu 10% số vụ cháy, nổ có nguyên nhân do sự cố hệ thống, thiết bị điện mỗi năm. Để đạt được mục tiêu này, vấn đề không chỉ là tăng số cuộc kiểm tra, mà quan trọng hơn là phát hiện và loại trừ nguy cơ trước khi sự cố xảy ra.

Tại hội nghị rà soát ngày 24-9, Thiếu tướng Nguyễn Hồng Ky, Phó Giám đốc Công an thành phố Hà Nội nhấn mạnh yêu cầu từng bước chuyển trọng tâm từ kiểm tra, xử lý vi phạm sang chủ động phòng ngừa, tăng cường giám sát thường xuyên, kịp thời phát hiện, cảnh báo sớm và xử lý nguy cơ mất an toàn.

Như vậy, thay vì đợi xảy ra cháy rồi tìm nguyên nhân, yêu cầu đặt ra là phải nhận diện được nơi nào, hệ thống nào có nguy cơ để can thiệp từ trước.

Từ trách nhiệm từng ngành đến một chuỗi phòng ngừa

Một vụ cháy có thể bắt đầu từ một ổ cắm quá tải, một đường dây xuống cấp hay một thiết bị điện bị chập. Nhưng để ngăn sự cố ấy từ trước lại liên quan đến nhiều khâu quản lý khác nhau. Đây cũng là lý do việc kéo giảm cháy do điện không thể chỉ đặt lên vai lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH.

Trong chuỗi phòng ngừa đang được Hà Nội triển khai, lực lượng Công an thực hiện chức năng quản lý nhà nước về PCCC, nhận diện và cảnh báo nguy cơ; ngành công thương và ngành điện tham gia kiểm tra, hướng dẫn an toàn trong quản lý, sử dụng điện; chính quyền xã, phường nắm địa bàn, rà soát cơ sở, công trình có nguy cơ; ngành khoa học và công nghệ hỗ trợ hạ tầng, giải pháp số. Với những công trình có vi phạm liên quan đất đai, xây dựng, PCCC, trách nhiệm còn liên quan đến cơ quan quản lý xây dựng và chính quyền địa phương.

Điều cần thiết là các mắt xích ấy phải kết nối thành một quy trình thống nhất, thay vì mỗi ngành xử lý một phần việc riêng biệt.

Ứng dụng báo cháy 114 thuận tiện cho người dân. Ảnh minh họa

Một bước thử nghiệm đáng chú ý là mini app “Tư vấn an toàn PCCC trong quản lý và sử dụng điện” được Công an thành phố phối hợp Sở Công Thương, Tổng công ty Điện lực thành phố Hà Nội và Sở Khoa học và Công nghệ xây dựng, đưa vào vận hành trên ứng dụng iHanoi.

Chỉ sau khoảng một tháng triển khai, tiện ích đã tiếp nhận gần 500 đề nghị của người dân. Khoảng 98% số đề nghị đã được các lực lượng phối hợp tư vấn, giải quyết; số còn lại tiếp tục được xử lý. Đáng chú ý hơn, số người chủ động đăng ký để được tư vấn, hướng dẫn có xu hướng tăng.

Con số chưa phải lớn so với quy mô dân số Hà Nội, nhưng cách làm mở ra một hướng phòng ngừa khác: Người dân không phải chờ đến khi lực lượng chức năng kiểm tra mới biết hệ thống điện của gia đình, cơ sở có an toàn hay không, mà có thể chủ động đề nghị tư vấn.

Nếu dữ liệu phản ánh từ người dân được kết nối với thông tin của ngành điện, dữ liệu PCCC và kết quả kiểm tra tại địa bàn, việc quản lý nguy cơ cũng có thể tiến thêm một bước, từ xử lý từng trường hợp sang nhận diện những khu vực, loại hình công trình hoặc nhóm thiết bị có mức độ rủi ro cao.

Đây chính là cơ sở để Hà Nội đặt vấn đề ứng dụng công nghệ và AI trong giám sát, dự báo, cảnh báo nguy cơ mất an toàn đối với hệ thống, thiết bị điện trước khi xảy ra sự cố gây cháy, nổ.

Thiếu tướng Nguyễn Hồng Ky cũng đã đề nghị các đơn vị chủ động tham mưu xây dựng kế hoạch triển khai đề án ứng dụng công nghệ, AI để giám sát, dự báo, cảnh báo nguy cơ; đồng thời nghiên cứu kế hoạch kiểm tra an toàn điện, an toàn PCCC trong quản lý, sử dụng điện.

Nhưng công nghệ chỉ phát huy tác dụng khi phía sau cảnh báo là một cơ chế xử lý rõ ràng. Khi một nguy cơ được phát hiện, ai kiểm tra? Ai yêu cầu khắc phục? Trường hợp liên quan đến hệ thống điện do ngành điện quản lý xử lý thế nào? Nếu nguy cơ xuất phát từ việc cải tạo công trình, sử dụng sai công năng hay vi phạm PCCC thì trách nhiệm thuộc cơ quan nào? Và quan trọng nhất, chính quyền cơ sở có theo dõi việc khắc phục đến cùng hay không?

Bởi vậy, “đa ngành” trong phòng ngừa cháy, nổ không nên được hiểu đơn thuần là nhiều cơ quan cùng tham gia. Điều quan trọng hơn là hình thành một chuỗi trách nhiệm, trong đó nguy cơ được phát hiện phải có đơn vị tiếp nhận, kiểm tra, xử lý và giám sát việc khắc phục.

Mục tiêu giảm tối thiểu 10% số vụ cháy, nổ do sự cố hệ thống, thiết bị điện mỗi năm vì thế đòi hỏi sự quyết liệt ngay từ cơ sở. Cùng với việc kiểm tra, xử lý vi phạm, từng hộ gia đình, cơ sở sản xuất, kinh doanh cần được hướng dẫn để tự nhận diện nguy cơ; những bất cập của hệ thống điện phải được phát hiện sớm; dữ liệu giữa các ngành cần được kết nối để phục vụ cảnh báo và quản trị rủi ro.