Tuyên Quang: Tăng cường công tác quản lý khai thác cát sỏi trên sông Lô hướng đến mục tiêu phát triển bền vững

Ngày 22/9/2026, Tạp chí điện tử Kinh tế Môi trường đăng bài “Quản lý khai thác cát sỏi trên sông Lô tỉnh Tuyên Quang: Khoanh đúng ranh giới để giữ kỷ cương tài nguyên”, phản ánh một số vấn đề liên quan đến hoạt động khai thác, vận chuyển, tập kết cát, sỏi tại khu vực sông Lô thuộc xã Vĩnh Tuy và xã Bạch Xa.

Ngay sau đó, UBND tỉnh Tuyên Quang đã có văn bản số 7566/UBND-TCD ngày 24/9/2026 yêu cầu UBND các xã Vĩnh Tuy và Bạch Xa khẩn trương kiểm tra, xác minh những nội dung được phản ánh liên quan đến hoạt động khai thác, tập kết, vận chuyển cát, sỏi tại khu vực thôn Bình Long - Tân Long, xã Vĩnh Tuy và khu vực soi Gió, thôn Bến Đền, xã Bạch Xa.

Theo chỉ đạo của UBND tỉnh, việc kiểm tra phải được thực hiện theo địa bàn quản lý; trên cơ sở kết quả xác minh, các địa phương có trách nhiệm giải quyết, xử lý nếu phát hiện vi phạm theo thẩm quyền. UBND hai xã được yêu cầu báo cáo kết quả về UBND tỉnh trước ngày 2/10/2026.

Toàn cảnh hoạt động khai thác cát sỏi tại thôn Bình Long, xã Vĩnh Tuy (Tuyên Quang).

Tại xã Vĩnh Tuy, ngày 23/9/2026, Đảng ủy xã ban hành Công văn số 886-CV/ĐU về tăng cường công tác quản lý hoạt động khai thác cát, sỏi trên sông Lô.

Văn bản yêu cầu UBND xã khẩn trương rà soát, xác minh, kiểm tra thực tế các nội dung được phản ánh; xác định cụ thể vị trí, khu vực, tổ chức, cá nhân có hoạt động khai thác, tập kết, vận chuyển cát, sỏi; đồng thời kiểm tra việc chấp hành các quy định liên quan đến hồ sơ, vị trí, phạm vi, ranh giới, thời gian, công suất và các điều kiện hoạt động.

Đáng chú ý, Đảng ủy xã yêu cầu tăng cường tuần tra, kiểm soát và chủ động phát hiện, ngăn chặn, xử lý các trường hợp vi phạm. Đối với những nội dung vượt thẩm quyền, địa phương phải báo cáo, đề xuất các sở, ngành chuyên môn và UBND tỉnh. Khu vực giáp ranh với xã Bạch Xa cũng được yêu cầu tăng cường phối hợp tuần tra, kiểm soát nhằm phòng ngừa hoạt động khai thác cát trái phép.

Cùng ngày, UBND xã Vĩnh Tuy ban hành Công văn số 2148/UBND-VP, yêu cầu kiểm tra, rà soát và xử lý nghiêm hoạt động khai thác, vận chuyển, tập kết, kinh doanh cát, sỏi trái quy định trên địa bàn.

Theo Công văn 2148, Công an xã Vĩnh Tuy được giao chủ trì, phối hợp với Phòng Kinh tế và Ban quản lý các thôn tổ chức kiểm tra toàn bộ hoạt động khai thác, vận chuyển, tập kết, mua bán, kinh doanh cát, sỏi, tập trung tại khu vực sông Lô và những nơi có dấu hiệu phát sinh hoạt động khoáng sản.

Nội dung kiểm tra bao gồm xác minh tổ chức, cá nhân hoạt động khai thác; vị trí, phương tiện, thiết bị và thời gian hoạt động. Cùng với đó là đối chiếu giấy phép khai thác với vị trí, tọa độ, diện tích, độ sâu, công suất, thời gian và phạm vi thực tế.

Một trong những nội dung được nhấn mạnh là việc xác định và cắm mốc ranh giới khu vực khai thác, qua đó phát hiện trường hợp khai thác vượt ranh giới, diện tích, công suất, độ sâu hoặc khai thác ngoài khu vực được cấp phép. Phương tiện, tàu thuyền, máy móc phục vụ bơm hút, vận chuyển cát sỏi cũng phải được kiểm tra về đăng ký, đăng kiểm và điều kiện hoạt động.

Không chỉ tập trung vào hoạt động trên lòng sông, UBND xã yêu cầu kiểm tra cả nguồn gốc khoáng sản trong quá trình vận chuyển, tập kết, mua bán; đồng thời rà soát các bến, bãi, điểm tập kết, trung chuyển cát sỏi và việc sử dụng đất tại những vị trí này.

Các phản ánh liên quan đến hoạt động khai thác gần bờ, nguy cơ sạt lở, thay đổi dòng chảy, ảnh hưởng đến đất sản xuất, công trình giao thông, thủy lợi, nhà ở và tài sản của người dân cũng được đưa vào nội dung kiểm tra.

Phòng Kinh tế xã được giao rà soát toàn bộ tổ chức, cá nhân được cấp phép khai thác cát, sỏi; đối chiếu ranh giới, tọa độ, diện tích được cấp phép với thực tế. Đồng thời, cơ quan này phải kiểm tra việc sử dụng đất tại các khu vực tập kết, bãi chứa, đường vận chuyển và công trình phục vụ khai thác, kinh doanh cát sỏi, qua đó xác định những trường hợp sử dụng đất không đúng mục đích hoặc chưa được cơ quan có thẩm quyền cho phép.

Trong văn bản phúc đáp Tạp chí Kinh tế Môi trường ngày 24/9/2026, UBND xã Vĩnh Tuy cho biết địa phương đã triển khai nhiều văn bản chỉ đạo, kiểm tra công tác quản lý đất đai, khoáng sản và hoạt động khai thác cát, sỏi trên địa bàn.

Đáng chú ý, ngày 9/9/2026, Tổ kiểm tra của xã tiến hành kiểm tra, giám sát hoạt động khai thác cát, sỏi tại lòng sông Lô. Tại thời điểm kiểm tra, lực lượng chức năng phát hiện 5 tàu, thuyền hút cát tự chế đang neo đậu nhưng không phát hiện hoạt động khai thác. Qua kiểm tra, UBND xã cho biết các phương tiện này đều không có đăng ký, đăng kiểm và không xuất trình được hợp đồng theo quy định.

Ngày 15/9/2026, UBND xã Vĩnh Tuy lập biên bản vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai đối với Công ty TNHH Xây dựng và Thương mại Thanh Giang. Theo UBND xã, doanh nghiệp đã sử dụng đất nông nghiệp không phải đất lúa, không phải đất lâm nghiệp sang đất phi nông nghiệp khi chưa được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép.

Diện tích được xác định vi phạm là 0,058 ha tại thửa đất số 11, tờ bản đồ số 55, với hành vi tập kết cát, sỏi không đúng vị trí được cấp phép. Chủ tịch UBND xã Vĩnh Tuy sau đó ban hành Quyết định số 1030/QĐ-XPHC, xử phạt 15 triệu đồng và buộc khôi phục tình trạng ban đầu của thửa đất.

Cũng trong ngày 15/9, Công an xã Vĩnh Tuy lập biên bản vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường thủy nội địa đối với 12 cá nhân do không có Giấy chứng nhận đăng ký phương tiện. Theo văn bản phúc đáp, tổng số tiền xử phạt là 18 triệu đồng.

Tuy nhiên, đối với phản ánh về khả năng phương tiện khai thác hoạt động ngoài phạm vi được cấp phép, UBND xã Vĩnh Tuy cho biết vẫn đang phối hợp với cơ quan chuyên môn để đối chiếu tọa độ, bản đồ, hồ sơ cấp phép với vị trí thực tế.

Địa phương nhấn mạnh việc xác định khai thác ngoài ranh giới không chỉ căn cứ vào quan sát trực quan mà phải dựa trên hệ tọa độ, mốc giới, bản đồ khu vực khai thác, hồ sơ cấp phép và kết quả kiểm tra thực địa. Nếu kết quả xác minh đủ căn cứ xác định có hành vi vi phạm, địa phương sẽ xử lý theo thẩm quyền hoặc lập hồ sơ chuyển cơ quan có thẩm quyền xử lý. 

Theo UBND xã Vĩnh Tuy, khu vực khai thác được phản ánh có diện tích 8,02 ha. Địa phương cho biết đã công khai thông tin khu vực khai thác theo quy định; đồng thời cho Công ty TNHH Xây dựng và Thương mại Thanh Giang thuê 4.853,4 m² đất tại thôn Bình Long để sử dụng làm mặt bằng công nghiệp phục vụ dự án khai thác cát, sỏi.

Tuy nhiên, UBND xã cũng xác định việc quản lý không chỉ dừng ở khu vực được cấp phép khai thác. Trong thời gian tới, địa phương sẽ tiếp tục rà soát hồ sơ đất đai, mục đích sử dụng đất, nguồn gốc và tình trạng pháp lý của từng vị trí sử dụng làm bãi tập kết, đường vận chuyển và công trình phục vụ hoạt động khai thác.

Đây cũng là một trong những nội dung được Công văn 2148 yêu cầu kiểm tra, nhằm xác định rõ từng trường hợp đúng quy định, còn tồn tại cần khắc phục, có dấu hiệu vi phạm hoặc thuộc thẩm quyền xử lý của cấp trên.

UBND xã Vĩnh Tuy yêu cầu quá trình kiểm tra phải bảo đảm khách quan, đúng đối tượng, đúng phạm vi, thẩm quyền, trình tự và thủ tục pháp luật; không kiểm tra hình thức, bỏ sót đối tượng hoặc để hoạt động khai thác trái phép tiếp diễn.

Đối với trường hợp có vi phạm, việc xử lý phải căn cứ tính chất, mức độ, hậu quả, khối lượng khoáng sản, giá trị tang vật, phương tiện và các tình tiết liên quan; đồng thời áp dụng đầy đủ biện pháp khắc phục hậu quả theo quy định.

Một vấn đề được đặt ra trong các văn bản chỉ đạo là hoạt động khai thác tại khu vực giáp ranh giữa Vĩnh Tuy và Bạch Xa. Đảng ủy xã Vĩnh Tuy yêu cầu UBND xã phối hợp với xã Bạch Xa tăng cường tuần tra, kiểm soát chung để phòng ngừa hoạt động khai thác cát trái phép tại khu vực giáp ranh.

Về phía UBND xã, địa phương cho biết sẽ tiếp tục phối hợp với cơ quan chuyên môn cấp tỉnh, xã Bạch Xa và các đơn vị liên quan để kiểm tra, xác định ranh giới, tọa độ, hiện trạng khai thác, hoạt động tập kết, tình trạng pháp lý của phương tiện cũng như hồ sơ đất đai, môi trường. Đây là những nội dung cần được làm rõ bằng kiểm tra thực địa và hồ sơ chuyên môn, thay vì chỉ dựa trên thông tin ban đầu.

Việc UBND tỉnh Tuyên Quang yêu cầu hai địa phương kiểm tra, xác minh và báo cáo kết quả trước ngày 2/10/2026 đang mở ra bước tiếp theo trong quá trình làm rõ các nội dung được phản ánh. Kết quả kiểm tra sẽ là cơ sở để xác định cụ thể trường hợp nào hoạt động đúng quy định, trường hợp nào còn tồn tại cần khắc phục và trường hợp nào có vi phạm để xử lý theo thẩm quyền.

Nhìn nhận từ vụ việc này, yêu cầu đặt ra đối với công tác quản lý cát, sỏi trên sông Lô không chỉ là kiểm soát hoạt động khai thác tại lòng sông, mà còn phải quản lý đồng bộ từ ranh giới mỏ, phương tiện, nguồn gốc khoáng sản đến bến bãi, đất đai, môi trường và khu vực giáp ranh. Việc kiểm tra thường xuyên, xác minh bằng hồ sơ và thiết bị kỹ thuật, đồng thời xử lý đúng thẩm quyền sẽ là cơ sở để hạn chế nguy cơ vi phạm kéo dài, tái diễn.