Gỡ điểm nghẽn cho các dự án điện hạt nhân
Ngày 24-8, Quốc hội chính thức thông qua Nghị quyết về việc tách Dự án Điện hạt nhân Ninh Thuận thành 3 dự án độc lập. Nghị quyết có hiệu lực thi hành ngay mở ra hành lang pháp lý thông thoáng để từng dự án độc lập triển khai mà không bị phụ thuộc lẫn nhau về mặt tiến độ.
Tách thành 3 dự án độc lập
Theo Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn, chủ trương đầu tư ban đầu của Dự án Điện hạt nhân Ninh Thuận được Quốc hội ban hành tại Nghị quyết số 41/2009/QH12 ngày 25-11-2009 về chủ trương đầu tư Dự án Điện hạt nhân Ninh Thuận. Thời điểm đó, khung pháp lý về đầu tư công chưa hoàn thiện như hiện nay, đặc biệt là sự ra đời muộn hơn của Luật Đầu tư công.
Khu vực thực hiện Dự án Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1 (xã Phước Dinh).
Chính vì ban hành ở giai đoạn trước, Nghị quyết số 41 chưa xác lập đầy đủ các nội dung cấu thành chủ trương đầu tư theo chuẩn mực hiện hành. Văn bản này không quy định khái niệm dự án thành phần, đồng thời cũng chưa gọi tên độc lập cho Dự án điện hạt nhân Ninh Thuận 1, Ninh Thuận 2. Thực tế này đã tạo ra khoảng trống pháp lý. Khi phát sinh yêu cầu điều chỉnh kỹ thuật, tiến độ hay nguồn vốn, các cơ quan quản lý nhà nước và chủ đầu tư gặp khó vì thiếu cơ sở pháp lý để tiến hành các trình tự, thủ tục điều chỉnh chủ trương đầu tư theo quy định của pháp luật hiện hành.
Nhận diện rõ nguy cơ tắc nghẽn dòng vốn và tiến độ, Chính phủ đã chủ động báo cáo cấp có thẩm quyền và nhận được sự nhất trí cao từ Bộ Chính trị về chủ trương tháo gỡ khó khăn. Việc Quốc hội thông qua Nghị quyết tách dự án lần này chính là bước cụ thể hóa tinh thần đó, tạo cột mốc pháp lý quan trọng để giải phóng nguồn lực.
Theo nghị quyết vừa được ban hành, tổng thể Dự án Điện hạt nhân Ninh Thuận trước đây chính thức được tách làm 3 dự án độc lập với quy mô và nhiệm vụ rõ ràng. Theo đó, dự án thứ nhất là Dự án Điện hạt nhân Ninh Thuận 1, gồm: Dự án Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1 và các dự án thành phần khác. Dự án thứ hai là Dự án điện hạt nhân Ninh Thuận 2, gồm: Dự án Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 2 và các dự án thành phần khác. Dự án thứ ba là Dự án Bồi thường, hỗ trợ, tái định cư nhằm thực hiện công tác giải phóng mặt bằng, di dời và ổn định đời sống cho người dân phục vụ chung cho cả hai dự án nhà máy điện hạt nhân.
Nghị quyết cũng quy định rõ, sau khi tách ra, các cơ quan chủ quản và chủ đầu tư được phép tiếp tục khai thác, sử dụng toàn bộ dữ liệu, hồ sơ kỹ thuật, kết quả khảo sát cùng các phần việc đã hoàn thành trước đây. Điều này giúp tiết kiệm tối đa ngân sách, tránh lãng phí thời gian và công sức đã bỏ ra trong giai đoạn chuẩn bị trước.
Bên cạnh đó, quy trình lập, thẩm định, phê duyệt chủ trương đầu tư, quyết định đầu tư và tổ chức thi công hai nhà máy điện hạt nhân sẽ tiến hành hoàn toàn độc lập. Căn cứ theo Luật Đầu tư công và Luật Đầu tư hiện hành, thẩm quyền quyết định chủ trương đầu tư các nhà máy điện hạt nhân thuộc về Thủ tướng Chính phủ. Trường hợp trong quá trình triển khai, Dự án Ninh Thuận 1 hoặc Ninh Thuận 2 có nhu cầu đề xuất các cơ chế, chính sách đặc thù vượt thẩm quyền của Chính phủ, chủ trương đầu tư mới cần phải trình Quốc hội xem xét. Sự phân cấp rõ ràng này giúp rút ngắn đáng kể thời gian chờ đợi thủ tục hành chính.
Trao quyền chủ động cho tỉnh Khánh Hòa
Một trong những điểm nhấn đáng chú ý nhất của nghị quyết vừa được thông qua là việc Quốc hội trao quyền chủ động rất lớn cho địa phương đối với hợp phần giải phóng mặt bằng. Cụ thể, Quốc hội giao UBND tỉnh Khánh Hòa đảm nhiệm vai trò cơ quan chủ quản của Dự án Bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. UBND tỉnh Khánh Hòa được trao quyền phê duyệt quyết định đầu tư, quyết định điều chỉnh cũng như phân chia dự án này thành các dự án thành phần theo quy định của pháp luật mà không phải qua thủ tục phê duyệt chủ trương đầu tư phức tạp.
Khu vực thực hiện Dự án Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 2 (xã Vĩnh Hải).
Đặc biệt, nhằm bảo đảm tối đa quyền lợi cho các hộ gia đình nhường đất cho dự án, nghị quyết cho phép UBND tỉnh Khánh Hòa linh hoạt áp dụng các chính sách an sinh. Trong thời gian đợi hoàn thiện hạ tầng khu tái định cư hoặc chờ giao đất ở, địa phương được phép bố trí nhà ở tạm hoặc chi trả tiền hỗ trợ thuê nhà cho người dân có đất bị thu hồi. Mức kinh phí và thời hạn hỗ trợ cụ thể sẽ do UBND tỉnh Khánh Hòa quyết định, bảo đảm sát với thực tế đời sống địa phương và công khai, minh bạch.
Để đẩy nhanh tiến độ thực hiện mặt bằng sạch, các gói thầu tư vấn và phí tư vấn thuộc dự án tái định cư sẽ được áp dụng hình thức chỉ định thầu theo quy trình rút gọn. Nguồn vốn thực hiện được bảo đảm từ nhiều kênh: Ngân sách trung ương, nguồn tăng thu, tiết kiệm chi, dự phòng ngân sách trung ương hằng năm và các nguồn hợp pháp khác. Toàn bộ kế hoạch vốn đã phân bổ hoặc giải ngân trước thời điểm nghị quyết có hiệu lực vẫn tiếp tục được thanh, quyết toán bình thường theo quy định.
Đồng chí Trịnh Minh Hoàng - Phó Chủ tịch UBND tỉnh khẳng định, các dự án điện hạt nhân có vai trò rất quan trọng đối với an ninh năng lượng quốc gia và sự phát triển kinh tế của địa phương. Quốc hội thông qua nghị quyết về việc tách Dự án Điện hạt nhân Ninh Thuận thành 3 dự án độc lập tạo điều kiện thuận lợi cho việc triển khai dự án. Hiện nay, UBND tỉnh đang chỉ đạo các sở, ngành và địa phương tập trung cao độ cho công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, giải phóng mặt bằng dự án. Đồng thời, các sở, ngành tiếp tục phối hợp, hỗ trợ địa phương xử lý những hồ sơ phức tạp; chuẩn bị đầy đủ hồ sơ đối với các trường hợp đang chờ cơ chế, chính sách đặc thù để triển khai ngay khi được ban hành. Tỉnh phấn đấu trước ngày 15-10-2026 hoàn thành 100% công tác giải phóng mặt bằng dự án.