Gỡ điểm nghẽn chuyển đổi số từ thể chế, dữ liệu đến AI

Sáng 24/9 tại Hà Nội, Hội Truyền thông số Việt Nam (VDCA) và Tạp chí điện tử VietTimes tổ chức tọa đàm "Gỡ điểm nghẽn chuyển đổi số quốc gia", trong khuôn khổ hưởng ứng chiến dịch "100 ngày đêm gỡ điểm nghẽn chuyển đổi số quốc gia".

Phát biểu khai mạc, ông Nguyễn Minh Hồng, Chủ tịch VDCA, nguyên Thứ trưởng Thông tin và Truyền thông, cho rằng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang được đặt ở vị trí trung tâm trong chiến lược phát triển đất nước.

Ông Nguyễn Minh Hồng, Chủ tịch VDCA, nguyên Thứ trưởng Thông tin và Truyền thông, cho rằng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang được đặt ở vị trí trung tâm trong chiến lược phát triển đất nước.

Theo ông, Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị xác định các lĩnh vực này là động lực để phát triển lực lượng sản xuất hiện đại, nâng năng lực cạnh tranh quốc gia. Vì vậy, yêu cầu hiện nay không chỉ là thúc đẩy chuyển đổi số về quy mô, mà cần nhận diện đúng những rào cản để khơi thông nguồn lực và đưa quá trình này vào thực chất.

Ông Trần Kiên, Trưởng phòng Chính sách số, Cục Chuyển đổi số Quốc gia, Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết: Chuyển đổi số quốc gia đang bước sang giai đoạn mới, không còn dừng ở số hóa thông tin, quy trình hay đưa dịch vụ lên môi trường mạng, mà phải tạo ra giá trị thiết thực cho Chính phủ, nền kinh tế, người dân và doanh nghiệp.

Theo ông Kiên, một trong những điểm nghẽn lớn hiện nay nằm ở dữ liệu khi yêu cầu "đúng, đủ, sạch, sống" và khả năng chia sẻ vẫn còn hạn chế. Nhiều nơi mới chỉ "số hóa cách làm cũ", trong khi các nền tảng còn phân mảnh, trùng lặp, khiến cán bộ phải thao tác trên nhiều hệ thống độc lập, làm tăng chi phí và lãng phí nguồn lực.

Giai đoạn tới, chuyển đổi số cần được đo bằng kết quả thực chất như tỷ lệ sử dụng, thời gian và chi phí được tiết kiệm, năng suất và mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp, thay vì coi việc ban hành văn bản hay xây dựng xong hệ thống là hoàn thành nhiệm vụ. Ông cũng nhấn mạnh yêu cầu thiết kế lại quy trình hành chính dựa trên dữ liệu, thống nhất kiến trúc và nền tảng số dùng chung, đồng thời ứng dụng AI có kiểm soát, có cơ chế kiểm chứng và sử dụng dữ liệu tin cậy.

Ông Trần Kiên, Trưởng phòng Chính sách số, Cục Chuyển đổi số Quốc gia Bộ Khoa học và Công nghệ cho rằng: Chuyển đổi số cần được đo bằng kết quả thực chất như tỷ lệ sử dụng, thời gian và chi phí được tiết kiệm, năng suất và mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp, thay vì coi việc ban hành văn bản hay xây dựng xong hệ thống là hoàn thành nhiệm vụ.

Đại tá Ngô Như Cường, Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội Bộ Công An cho rằng: VNeID đang từng bước chuyển từ một ứng dụng định danh điện tử thành "điểm chạm số" thống nhất giữa người dân, doanh nghiệp với các dịch vụ số. Đến nay, nền tảng đã phát triển 85 tiện ích, ghi nhận hơn 500 triệu lượt truy cập, với khoảng 6 triệu người sử dụng mỗi ngày.

Theo ông, giá trị của VNeID không nằm ở số lượng tiện ích được tích hợp mà ở hiệu quả thực tế người dân, doanh nghiệp nhận được. Dữ liệu dân cư và định danh đã được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực như giao thông, ngân hàng, y tế, thuế và viễn thông. Riêng giá trị kinh tế bước đầu đo lường được từ dữ liệu dân cư và định danh ước khoảng 12.110 tỷ đồng mỗi năm.

Tuy nhiên, quá trình đưa VNeID trở thành nền tảng số quốc gia vẫn đối mặt bốn điểm nghẽn lớn. Thứ nhất là thể chế, khi hành lang pháp lý về định danh, xác thực điện tử, giá trị pháp lý của danh tính số và chia sẻ dữ liệu cần tiếp tục được hoàn thiện đồng bộ. Thứ hai là liên thông dữ liệu, do vẫn tồn tại nhiều hệ thống, nhiều chuẩn kết nối, dữ liệu phân tán và chất lượng dữ liệu giữa các cơ sở chưa đồng đều.

Điểm nghẽn thứ ba là việc phát huy vai trò của công dân số. Chuyển đổi số chỉ tạo ra giá trị khi người dân không dừng ở việc "có tài khoản" mà phải sử dụng thường xuyên, chủ động kiểm soát dữ liệu và thực sự được hưởng lợi từ quá trình số hóa. Điểm nghẽn còn lại là khả năng sử dụng định danh điện tử xuyên biên giới, trong bối cảnh nhu cầu đi lại, học tập, lao động, đầu tư và giao dịch số quốc tế ngày càng tăng.

Đại tá Ngô Như Cường, Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội Bộ Công An cho rằng: VNeID đang từng bước chuyển từ một ứng dụng định danh điện tử thành "điểm chạm số" thống nhất giữa người dân, doanh nghiệp với các dịch vụ số.

Để giải quyết các vấn đề này, đại diện C06 cho biết sẽ tập trung vào bốn hướng: hoàn thiện hành lang pháp lý về định danh và xác thực điện tử; phát triển VNeID thành nền tảng số quốc gia và điểm truy cập thống nhất tới các dịch vụ số thiết yếu; thúc đẩy người dân tham gia thực chất vào hệ sinh thái công dân số; đồng thời từng bước kết nối VNeID với các hệ thống định danh điện tử quốc tế.

"Mục tiêu của giai đoạn tới không phải chỉ là bổ sung thêm nhiều tiện ích trên VNeID, mà là đưa VNeID trở thành hạ tầng định danh và tương tác số tin cậy của quốc gia", đại diện C06 nhấn mạnh.

Phát biểu bế mạc, ông Nguyễn Bá Kiên, Tổng Biên tập Tạp chí điện tử VietTimes, cho rằng các ý kiến tại tọa đàm đã nhận diện tương đối rõ những điểm nghẽn. Tuy nhiên, vấn đề quan trọng hơn là cách tháo gỡ và cơ chế để hạn chế những nút thắt mới xuất hiện trong quá trình triển khai.

Hội Truyền thông số Việt Nam và Tạp chí điện tử VietTimes nhấn mạnh: Đây cũng là hoạt động có ý nghĩa thiết thực hướng tới Lễ trao Giải thưởng Chuyển đổi số Việt Nam năm 2026. Qua 9 mùa tổ chức, giải thưởng không chỉ là nơi tôn vinh các cơ quan, doanh nghiệp và cá nhân tiên phong, mà còn góp phần lan tỏa những mô hình thành công, những sáng kiến hiệu quả, tạo động lực thúc đẩy chuyển đổi số trên phạm vi toàn quốc.

"Vấn đề quan trọng là gỡ các điểm nghẽn này như thế nào? Và quan trọng hơn, từ các nhận diện này, Chính phủ và hệ thống chính quyền các cấp không để phát sinh thêm các điểm nghẽn mới", ông Kiên nói.

Theo Ban tổ chức, các ý kiến và kiến nghị tại tọa đàm sẽ được tổng hợp thành báo cáo khuyến nghị chính sách gửi cơ quan chức năng, phục vụ quá trình triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW.

Tọa đàm cũng là hoạt động hướng tới Lễ trao Giải thưởng Chuyển đổi số Việt Nam - VDA lần thứ 9, dự kiến diễn ra vào trung tuần tháng 10/2026.