Gỡ điểm nghẽn công nghệ, mở đường cho nông nghiệp Việt bứt phá

Đó là một trong những nội dung mà Anh hùng Lao động Trần Mạnh Báo - Chủ tịch HĐQT Tập đoàn ThaiBinh Seed đã chia sẻ cùng VnBusiness bên lề Diễn đàn “Doanh nhân tiên phong - Chính phủ kiến tạo trong kỷ nguyên mới”, chiều 11/10.  Ông đồng thời khẳng định: Nông nghiệp muốn phát triển bền vững phải lấy khoa học công nghệ làm trụ cột và lấy lợi ích của người nông dân làm thước đo.

Anh hùng Lao động Trần Mạnh Báo - Chủ tịch HĐQT Tập đoàn ThaiBinh Seed.

Thưa ông, mục tiêu tăng trưởng hai con số đặt ra yêu cầu rất lớn đối với nền kinh tế, trong đó có cộng đồng doanh nghiệp. Trong bối cảnh bộ máy quản lý đang được sắp xếp, kiện toàn, ông nhìn nhận đâu là điều kiện quan trọng để doanh nghiệp tận dụng cơ hội và phát triển?

Đúng vậy, đây là một thách thức rất lớn. Tuy nhiên, nó lại nằm trong đúng thời điểm chúng ta đang tổ chức, sắp xếp lại giang sơn, kiện toàn hệ thống. Khi kiện toàn bộ máy, chúng ta đồng thời kiện toàn lại tổ chức và cơ chế vận hành. Chính cơ chế vận hành đó sẽ kiến tạo nên nguồn lực mới, thể hiện đúng tinh thần của một Nhà nước kiến tạo, doanh nghiệp tiên phong.

Các Nghị quyết của Đảng chỉ ra con đường chúng ta sẽ đi, nhưng để đưa Nghị quyết vào cuộc sống, chúng ta phải xây dựng luật, nghị định, thông tư, hướng dẫn và cả các tiêu chuẩn kỹ thuật để vận hành cho toàn hệ thống, cho xã hội và doanh nghiệp thực hiện.

 Thời gian qua, chúng ta đã đạt được nhiều kết quả tích cực trong chuyển đổi số và tổ chức bộ máy. Tuy nhiên, hiệu quả cuối cùng phụ thuộc rất lớn vào khâu thực thi. Cán bộ phải thực sự hỗ trợ người dân, doanh nghiệp giải quyết công việc thuận lợi, thay vì để các quy định trở thành rào cản trong thực tế.

Cải cách thủ tục hành chính đã được thực hiện trong nhiều năm và hiện có thêm lợi thế từ hạ tầng số. Dù vậy, sau khi sắp xếp lại bộ máy, một số vướng mắc trong giai đoạn chuyển tiếp là khó tránh khỏi. Điều quan trọng là phải kịp thời nhận diện, điều chỉnh để bộ máy vận hành thông suốt, tạo môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp phát triển.

Từ thực tế hơn 50 năm gắn bó với hạt giống và đồng ruộng, ông đánh giá gì về những thách thức đối với doanh nghiệp nông nghiệp hiện nay, đặc biệt khi cạnh tranh với các tập đoàn quốc tế?

Khó khăn thì giai đoạn nào cũng có. Nhưng ở giai đoạn mới này, doanh nghiệp phải đối mặt với hàng loạt thách thức xuất hiện đồng thời. Trước hết là yêu cầu về hành lang pháp lý đồng bộ, rõ ràng; tiếp đó là tác động ngày càng lớn của biến đổi khí hậu; áp lực hội nhập và cạnh tranh, cùng yêu cầu chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ cao.

Áp lực lớn nhất là làm sao giữ được "sân nhà". Dù hiện nay chúng ta tự hào đã chủ động được nguồn giống cây trồng chính để đảm bảo an ninh lương thực, nhưng cuộc đua phía trước vẫn rất khốc liệt. Các tập đoàn quốc tế có tiềm lực tài chính, năng lực quản trị và trình độ công nghệ vượt trội. Trong khi đó, khả năng tiếp cận công nghệ mới và chất lượng nguồn nhân lực giữa các doanh nghiệp trong nước vẫn còn hạn chế.

Áp lực lớn nhất với doanh nghiệp nông nghiệp hiện nay làm sao giữ được "sân nhà". Dù chúng ta tự hào đã chủ động được nguồn giống cây trồng chính để đảm bảo an ninh lương thực, nhưng cuộc đua phía trước vẫn rất khốc liệt.

Anh hùng Lao động Trần Mạnh Báo Chủ tịch HĐQT Tập đoàn ThaiBinh Seed.

Tôi lấy ví dụ, trước đây để tạo ra một giống lúa mới, chúng tôi phải mất tới 16 năm với 32 vụ gieo trồng thử nghiệm mới được công nhận. Trong khi đó, ở nước ngoài, nhờ công nghệ hiện đại, họ chỉ mất khoảng 100 ngày. Họ dùng máy móc lai tạo, phân tích ADN và phôi hạt gạo chỉ trong vài chục ngày. Một nửa hạt gạo có phôi được cho nảy mầm, nửa còn lại đem nghiền để phân tích gen xem có kháng sâu bệnh hay không. Mọi công đoạn phân tích diễn ra trong vài phút.

Hay trong việc thử nghiệm, họ sử dụng công nghệ quét cảm biến từ xa trên máy tính để chẩn đoán dịch bệnh cho cả vùng đồng ruộng; còn chúng ta vẫn phải làm theo phương pháp truyền thống, đó là ra đồng theo dõi, đo đếm từng giai đoạn sinh trưởng từ gieo đến thu hoạch, tốn rất nhiều nhân lực và thời gian.

Nếu không nhanh chóng tiếp cận, làm chủ và ứng dụng công nghệ, doanh nghiệp giống cây trồng Việt Nam sẽ khó thu hẹp khoảng cách với các đối thủ quốc tế, ngay cả khi có lợi thế về kinh nghiệm sản xuất và thị trường nội địa.

Vậy theo ông, doanh nghiệp cần ưu tiên những giải pháp nào để thu hẹp khoảng cách công nghệ, đồng thời cần cơ chế hỗ trợ gì từ Nhà nước?

Muốn đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số đến năm 2030 và hướng tới năm 2045, chúng ta không thể chỉ nhìn vào kết quả từng quý hay giải quyết câu chuyện trong ngày một ngày hai, mà cần có chiến lược dài hạn, trong đó tập trung vào ba trọng tâm.

Ông Trần Mạnh Báo mong muốn, Nhà nước tiếp tục hoàn thiện chính sách theo hướng hỗ trợ thực chất hơn về hạ tầng, công nghệ và đào tạo nhân lực.

Thứ nhất, đầu tư đào tạo nguồn nhân lực. Muốn vận hành thiết bị hiện đại, ứng dụng chuyển đổi số hay phát triển các hệ thống công nghệ mới, người lao động phải được đào tạo bài bản. Với những lĩnh vực chuyên sâu, cần tính đến việc đưa nhân lực đi đào tạo ở nước ngoài để tiếp thu kiến thức và kinh nghiệm tiên tiến.

Thứ hai, đẩy mạnh tiếp thu, chuyển giao và ứng dụng công nghệ. Doanh nghiệp phải chủ động cập nhật tiến bộ kỹ thuật, đổi mới phương thức nghiên cứu, sản xuất và quản trị. Đây là điều kiện để nâng năng suất, rút ngắn thời gian nghiên cứu và cải thiện chất lượng sản phẩm.

Thứ ba, phát triển cơ sở vật chất và hạ tầng nghiên cứu khoa học. Hiện nay, các viện nghiên cứu thuộc doanh nghiệp tư nhân còn hạn chế về quy mô và nguồn lực, trong khi doanh nghiệp phải tự trang trải nhiều khoản chi phí vận hành, điện nước và đầu tư hạ tầng. Nếu thiếu cơ chế hỗ trợ phù hợp, việc đầu tư dài hạn cho nghiên cứu sẽ gặp nhiều khó khăn.

Tôi từng tham quan các mô hình ở nước ngoài, khi doanh nghiệp tư nhân đầu tư xây dựng nhà máy chế biến nông sản, Nhà nước sẵn sàng hỗ trợ toàn bộ trang thiết bị hiện đại bên trong. Doanh nghiệp chỉ cần lo phần vỏ nhà xưởng. Đó là sự đồng hành rất thiết thực, giúp doanh nghiệp giảm gánh nặng đầu tư ban đầu và tập trung nguồn lực vào hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Chúng tôi mong muốn Nhà nước tiếp tục hoàn thiện chính sách theo hướng hỗ trợ thực chất hơn về hạ tầng, công nghệ và đào tạo nhân lực. Khi có cơ chế phù hợp, doanh nghiệp tư nhân sẽ có thêm động lực đầu tư cho nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Theo ông, cần làm gì để những chính sách này thực sự đi vào cuộc sống và tạo chuyển biến rõ nét cho ngành nông nghiệp?

Điều quan trọng là phải bảo đảm sự đồng bộ giữa chủ trương, chính sách và tổ chức thực hiện. Chính sách cần được cụ thể hóa bằng các quy định rõ ràng, có hướng dẫn thuận lợi để doanh nghiệp tiếp cận và triển khai, đồng thời hạn chế những vướng mắc phát sinh trong quá trình thực thi.

Bên cạnh đó, cần xác định đầu tư cho khoa học công nghệ, nhân lực và hạ tầng nghiên cứu là quá trình dài hạn. Doanh nghiệp không thể tạo ra bước đột phá nếu chỉ có nỗ lực riêng lẻ mà thiếu môi trường thuận lợi và sự đồng hành của Nhà nước.

Khi thể chế vận hành thông suốt, nguồn lực được đầu tư đúng trọng tâm và doanh nghiệp có điều kiện đổi mới công nghệ, nông nghiệp Việt Nam sẽ có thêm cơ hội nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị sản phẩm. Đây cũng là nền tảng để ngành nông nghiệp phát triển bền vững, tăng sức cạnh tranh trong quá trình hội nhập quốc tế.

Xin trân trọng cảm ơn ông!

Hồng Hương thực hiện