Gỡ điểm nghẽn giải quyết án hành chính

Việc mở rộng thẩm quyền cho tòa án nhân dân khu vực tạo thuận lợi lớn cho người dân trong tiếp cận công lý, rút ngắn quy trình giải quyết và giảm tải cho cấp tỉnh. Tuy nhiên, sự thay đổi này cũng đặt ra áp lực không nhỏ khi các vụ án hành chính ngày càng tăng về số lượng và tính chất phức tạp.

Trước bối cảnh đó, Ban Pháp chế HĐND tỉnh lần đầu tiên tổ chức đợt giám sát chuyên đề về công tác giải quyết và thi hành án hành chính trên phạm vi toàn tỉnh. Đây là bước đi kịp thời nhằm nhận diện khó khăn, làm rõ trách nhiệm của các cơ quan liên quan, từ đó thúc đẩy nền hành chính minh bạch và thượng tôn pháp luật.

Ban Pháp chế HĐND tỉnh giám sát tại Tòa án và Viện Kiểm sát nhân dân khu vực 8.

Trong hơn hai tháng triển khai chuyên đề (từ 13/4 đến ngày 22/6/2026), hai tổ giám sát của Ban Pháp chế HĐND tỉnh đã trực tiếp làm việc tại 9 tòa án nhân dân khu vực, rà soát hàng trăm hồ sơ, sổ sách nghiệp vụ và đối chiếu toàn diện quy trình tố tụng.

Qua khảo sát, đoàn giám sát ghi nhận công tác giải quyết án cơ bản bảo đảm đúng quy định. Các tòa án nhân dân khu vực sau khi ổn định tổ chức đã nhanh chóng triển khai nhiệm vụ, chú trọng từ khâu tiếp nhận đơn đến thu thập chứng cứ.

Để thích ứng với thẩm quyền mới, ngành Tòa án đã tăng cường đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ xét xử. Theo bà Lê Thu Hà, Chánh án Tòa án nhân dân Khu vực 1, để việc tiếp nhận, xử lý đơn hành chính theo đúng thủ tục, trình tự pháp luật, đơn vị chủ động đề xuất Tòa án nhân dân tỉnh tổ chức tập huấn chuyên sâu về án hành chính cho tòa án các khu vực.

Sau khi được hướng dẫn nghiệp vụ chuyên sâu về trình tự, thủ tục giải quyết đối với từng lĩnh vực cụ thể, đội ngũ thẩm phán, thư ký đã nhận thức và nhận diện rõ các quyết định, hành vi là đối tượng khởi kiện vụ án hành chính, các quy trình tố tụng nhất là thủ tục tiền tố tụng trước khi thụ lý vụ án. Nhờ vậy, các đơn thư đều được xử lý đúng quy định, bảo đảm tối đa quyền lợi của các bên đương sự.

Mặc dù đạt kết quả tích cực, thực tiễn giám sát cũng chỉ ra những tồn tại, hạn chế ảnh hưởng đến tiến độ và chất lượng giải quyết án hành chính mà điểm nghẽn lớn nhất hiện nay nằm ở cơ chế phối hợp giữa các cơ quan hành chính Nhà nước với cơ quan tư pháp. Nhiều vụ án hành chính liên quan đến đất đai, giải phóng mặt bằng đòi hỏi phải thu thập tài liệu từ nhiều cấp quản lý.

Tuy nhiên, việc cung cấp hồ sơ, chứng cứ từ các Sở, ban, ngành và UBND các cấp nhiều thời điểm còn chậm, buộc tòa án phải gia hạn giải quyết vụ án. Công tác lưu trữ, chuyển giao tài liệu ở cấp xã chưa đầy đủ cũng là rào cản lớn.

Chia sẻ về áp lực này, Thẩm phán Vũ Mạnh, Tòa án nhân dân khu vực 8 bày tỏ: "Được giao giải quyết 3/8 vụ án hành chính của đơn vị, tôi nhanh chóng thực hiện các biện pháp thu thập tài liệu để bảo vệ quyền lợi người khiếu kiện. Tuy nhiên, đất đai là lĩnh vực nhạy cảm, số lượng văn bản nhiều. Khó khăn nhất là khi tòa án yêu cầu cung cấp tài liệu chứng cứ, các sở, ban, ngành cung cấp còn chậm, dẫn đến phải kéo dài thời gian giải quyết vụ án. Ngoài ra, việc lưu trữ chuyển giao dữ liệu giữa các xã chưa thực sự đầy đủ".

Trong giai đoạn 2024 – 2026, Tòa án nhân tỉnh tiếp nhận 739 đơn, thụ lý 660 đơn; các tòa án nhân dân khu vực tiếp nhận 202 đơn, thụ lý 101 đơn. Đáng chú ý, trong số các vụ việc đã giải quyết, có 56 quyết định hoặc hành vi hành chính bị Tòa án nhân dân tỉnh tuyên hủy, sửa; riêng lĩnh vực đất đai đã chiếm đến 55 vụ cho thấy tính chất phức tạp của các tranh chấp hành chính, đồng thời đặt ra yêu cầu cấp bách về việc nâng cao chất lượng ban hành các quyết định hành chính của cơ quan quản lý Nhà nước.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Thanh Tùng, Chánh án Tòa án nhân dân Khu vực 6 bổ sung thêm, dù thời hạn chuẩn bị xét xử theo luật định là 4 tháng; gia hạn không quá 2 tháng nhưng do khối lượng công việc của chính quyền cấp xã theo mô hình mới rất lớn nên việc giao nộp tài liệu chưa đảm bảo đúng hạn. Điều này đòi hỏi tòa án phải tăng cường phối hợp trực tiếp để nhanh chóng đưa vụ án ra xét xử.

Song song với hoạt động xét xử, công tác kiểm sát việc giải quyết và thi hành án hành chính của Viện Kiểm sát nhân dân cũng cần được tăng cường nhằm kịp thời phát hiện, kiến nghị khắc phục các vi phạm tố tụng.

Để tháo gỡ nút thắt về cơ chế phối hợp, ngành Tư pháp tỉnh đang tích cực phối hợp xây dựng Quy chế phối hợp giữa tòa án với UBND liên quan đến công tác giải quyết án hành chính và dân sự. Thực tế, án dân sự cũng liên quan chặt chẽ đến việc hủy các quyết định cá biệt của cơ quan hành chính. Việc hình thành một quy chế phối hợp rõ ràng sẽ giúp quá trình tố tụng, thu thập hồ sơ tài liệu và tổ chức thi hành các bản án đã có hiệu lực pháp luật được thông suốt, nghiêm minh.

Từ những kết quả ghi nhận tại cơ sở, Ban Pháp chế HĐND tỉnh đã tổng hợp, làm rõ trách nhiệm và đưa ra các kiến nghị mang tính hành động cao đối với các cơ quan chịu sự giám sát. Ông Trần Đăng Sâm, Trưởng Ban Pháp chế HĐND tỉnh nhấn mạnh: "Để khắc phục tồn tại, nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật, Ban Pháp chế đề nghị tòa án nhân dân các cấp cần tập trung nâng cao chất lượng xét xử, đổi mới phương pháp và kỹ năng đối thoại, bố trí những thẩm phán có chuyên môn sâu, giàu kinh nghiệm giải quyết án hành chính ở các tòa khu vực nhằm hạn chế tối đa sai sót”.

Hoạt động giám sát chuyên đề của Ban Pháp chế HĐND tỉnh Bắc Ninh không dừng lại ở việc chỉ ra những tồn tại, mà quan trọng hơn là thúc đẩy trách nhiệm thực thi công vụ của các cơ quan chức năng. Khi những điểm nghẽn được tháo gỡ, năng lực cán bộ được nâng cao và các kiến nghị sau giám sát đi vào thực tiễn, chất lượng giải quyết án hành chính sẽ có chuyển biến rõ rệt. Mỗi bản án hành chính được thi hành nghiêm túc chính là củng cố kỷ cương và bồi đắp niềm tin vững chắc của Nhân dân vào sự nghiêm minh của pháp luật.