Gỡ điểm nghẽn, tạo động lực để thị trường công nghệ vận hành thực chất

Sáng 13-8, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tần số vô tuyến điện, Luật Viễn thông, Luật Giao dịch điện tử và Luật Chuyển giao công nghệ.

Tham gia góp ý vào dự thảo luật, đại biểu (ĐB) Vũ Hồng Quân (thành viên Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Gia Lai) cho biết: Nghị quyết số 57-NQ/TW xác định phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là con đường phát triển của đất nước, đặt mục tiêu đến năm 2030 năng suất nhân tố tổng hợp đóng góp trên 55% vào tăng trưởng kinh tế, kinh phí nghiên cứu và phát triển đạt 2% GDP.

Đại biểu Vũ Hồng Quân đề nghị gỡ điểm nghẽn, tạo động lực để thị trường công nghệ vận hành thực chất. Ảnh: Đoàn ĐBQH tỉnh Gia Lai

Để đạt được những mục tiêu này, thị trường khoa học và công nghệ trong nước phải thực sự vận hành thật chất, trong đó cần hội đủ 3 yếu tố: bên bán sẵn sàng đưa công nghệ ra giao dịch; bên mua có động lực và năng lực tiếp nhận; đồng thời có cơ quan giữ vai trò điều hành, dẫn dắt thị trường.

Tháo gỡ tâm lý e ngại trách nhiệm cho bên bán công nghệ

ĐB Vũ Hồng Quân bày tỏ thống nhất với quy định tại Điều 4 của dự thảo Luật về việc luật hóa cơ chế bảo đảm thống nhất với Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, đồng thời tiếp tục khẳng định vai trò dẫn dắt phát triển thị trường của Bộ Khoa học và Công nghệ.

Tuy nhiên, theo đại biểu, việc giao vai trò mới chỉ là bước khởi đầu. Muốn vai trò dẫn dắt được thực hiện đầy đủ trên thực tế, hệ thống pháp luật cần có những công cụ phù hợp để tháo gỡ các điểm nghẽn đang cản trở thị trường.

Theo đại biểu, rào cản lớn nhất từ phía cung hiện nay là tâm lý lo ngại trách nhiệm khi định giá kết quả nghiên cứu, nhất là nguy cơ bị quy kết làm thất thoát tài sản nhà nước. Mặc dù pháp luật hiện hành đã có quy định về chấp nhận rủi ro trong hoạt động nghiên cứu, song việc định giá, chuyển nhượng kết quả nghiên cứu vẫn phải tuân thủ đầy đủ các quy định về quản lý, sử dụng tài sản công.

Kinh nghiệm thực tiễn cho thấy có thể tháo gỡ vướng mắc này bằng một nguyên tắc rõ ràng: Trường hợp kết quả nghiên cứu được chuyển nhượng thông qua sàn giao dịch công khai hoặc đấu giá, người quyết định có thể được miễn trừ trách nhiệm về mức giá, với điều kiện đã thực hiện đúng quy trình, công khai, minh bạch và không có động cơ vụ lợi.

Từ thực tế đó, ĐB Quân kiến nghị Chính phủ nghiên cứu, bổ sung nguyên tắc này vào pháp luật về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Đây là cơ chế cần thiết để tạo sự yên tâm cho bên bán, thúc đẩy các kết quả nghiên cứu, sản phẩm khoa học và công nghệ có điều kiện được đưa ra thị trường.

Trao thực quyền dẫn dắt cho Bộ Khoa học và Công nghệ

Ở chiều ngược lại, đại biểu Vũ Hồng Quân cho rằng cần đồng thời tạo động lực và nâng cao năng lực tiếp nhận công nghệ cho bên mua. Theo đó, có 3 công cụ then chốt cần được nghiên cứu, hoàn thiện.

Thứ nhất, ưu đãi thuế đối với thu nhập từ chuyển giao công nghệ trong nước, gắn với điều kiện hợp đồng được đăng ký; cơ chế này vừa tạo động lực giao dịch, vừa cung cấp dữ liệu để Nhà nước đo lường được quy mô thị trường.

Thứ hai, xây dựng cơ chế đặt hàng đổi mới sáng tạo trong hoạt động mua sắm công, để khu vực công trở thành khách hàng đầu tiên của công nghệ trong nước.

Thứ ba, hoàn thiện khung pháp lý về định giá, nhận thế chấp, góp vốn bằng tài sản trí tuệ, giúp doanh nghiệp công nghệ tiếp cận nguồn vốn.

Quang cảnh phiên thảo luận tại hội trường sáng 13-8. Ảnh: quochoi.vn

ĐB Vũ Hồng Quân cho rằng, cả ba nội dung nêu trên đều liên quan đến pháp luật về thuế, đấu thầu và tín dụng, thuộc thẩm quyền của các cơ quan khác, vượt ra ngoài phạm vi thẩm quyền trực tiếp của Bộ Khoa học và Công nghệ.

Vì vậy, để Bộ Khoa học và Công nghệ thực sự phát huy vai trò dẫn dắt, đại biểu đề nghị bổ sung tại Điều 54 hoặc Điều 55 của dự thảo Luật một cơ chế giao Bộ chủ trì rà soát, xác định các điểm nghẽn về cơ chế, chính sách; đồng thời chủ trì đề xuất các giải pháp thuộc thẩm quyền của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ.

Các bộ, ngành, cơ quan liên quan có trách nhiệm phối hợp, xử lý theo thẩm quyền. Đối với những vấn đề vượt thẩm quyền hoặc còn có ý kiến khác nhau, Bộ Khoa học và Công nghệ tổng hợp, báo cáo Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ xem xét, quyết định hoặc trình Quốc hội theo quy định.

Kết quả rà soát, xử lý các điểm nghẽn cần được thể hiện thành một mục riêng trong báo cáo hằng năm của Chính phủ trước Quốc hội về tình hình thực hiện chính sách khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Qua đó, cơ chế này không chỉ dừng ở quy định trên giấy mà còn tạo cơ sở để Quốc hội theo dõi, giám sát hiệu quả thực thi.

Bên cạnh đó, với các thẩm quyền được luật hóa trong dự thảo, Bộ Khoa học và Công nghệ có thể triển khai ngay chương trình xúc tiến xuất khẩu công nghệ trong những lĩnh vực Việt Nam có thế mạnh như công nghệ nông nghiệp, công nghệ chế biến và các giải pháp số. Đây là hướng đi cần thiết để từng bước cân bằng cán cân công nghệ, vốn đang nghiêng về nhập khẩu, đồng thời nâng cao giá trị của sản phẩm công nghệ Việt Nam.

Nếu được triển khai hiệu quả, đây cũng sẽ là minh chứng thực tiễn đầu tiên cho thấy hiệu quả của cơ chế phân quyền mà Quốc hội xem xét, quyết định tại kỳ họp này.

ĐB Vũ Hồng Quân nhấn mạnh: Để thị trường công nghệ đủ sức hiện thực hóa các mục tiêu của Nghị quyết số 57-NQ/TW, vấn đề không chỉ nằm ở việc xây dựng thêm một sàn giao dịch công nghệ. Quan trọng hơn là phải hình thành một thị trường có bên bán sẵn sàng giao dịch, bên mua đủ động lực và năng lực tiếp nhận, cùng một cơ quan được trao vai trò dẫn dắt và có đầy đủ công cụ để thực hiện vai trò đó.

Phân quyền phát triển thị trường khoa học - công nghệ là phù hợp

Giải trình ý kiến của các đại biểu Quốc hội trong phiên thảo luận tại hội trường, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh, mục tiêu của lần sửa đổi này là luật hóa các chính sách đã chín muồi về đơn giản hóa thủ tục và phân cấp quản lý.

Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng giải trình ý kiến của các đại biểu. Ảnh: quochoi.vn

Về chuyển thẩm quyền phê duyệt chương trình quốc gia phát triển thị trường khoa học - công nghệ từ Thủ tướng Chính phủ sang Bộ Khoa học và Công nghệ trong sửa đổi Luật Chuyển giao công nghệ, Phó Thủ tướng cho biết: Đây là nội dung quan trọng liên quan đến nhiều bộ, ngành.

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng khẳng định việc phân quyền này là phù hợp với chủ trương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, Luật Tổ chức Chính phủ, Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Đồng thời, đảm bảo đúng thẩm quyền quản lý nhà nước theo ngành, lĩnh vực được giao cho Bộ Khoa học và Công nghệ và phát triển thị trường khoa học - công nghệ tại Việt Nam.

“Để đảm bảo tính liên ngành, trong quá trình Bộ Khoa học và Công nghệ xây dựng, thẩm định chương trình cũng đã có sự phối hợp với các bộ, ngành có liên quan và thực hiện cơ chế hội đồng thẩm định”, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nêu rõ.