Quảng Ngãi đặt mục tiêu trở thành vùng trồng dược liệu trọng điểm quốc gia

Sâm nuôi cấy mô trong nhà màng của Công ty Cổ phần rượu sâm Ngọc Linh Kon Tum. (Ảnh: Cao Nguyên/ TTXVN)

Quảng Ngãi đặt mục tiêu đến năm 2030 hình thành các vùng trồng dược liệu tập trung, xây dựng chuỗi liên kết từ sản xuất, khai thác, chế biến đến tiêu thụ; từng bước đưa dược liệu trở thành lĩnh vực sản xuất nông nghiệp có giá trị cao, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân và thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội, nhất là tại khu vực miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Theo định hướng, đến năm 2030, diện tích rừng trồng sâm Ngọc Linh đạt khoảng 5.227ha; trong đó trồng mới 2.000ha, tương đương khoảng 20 triệu cây. Các vùng đẳng sâm đạt 900ha, quế 600ha, tỏi Lý Sơn 300ha và nhóm cây dược liệu hằng năm khoảng 1.000ha.

Cùng với mở rộng diện tích, tỉnh sẽ chú trọng xây dựng vùng nguyên liệu ổn định, phù hợp điều kiện sinh thái, gắn với yêu cầu bảo tồn nguồn gen và phát triển bền vững.

Tỉnh phấn đấu hình thành Trung tâm nhân giống dược liệu ứng dụng công nghệ cao, cung cấp các loại giống quý, có giá trị y tế, kinh tế và phù hợp với lợi thế địa phương. Toàn bộ nguồn giống được kiểm soát về nguồn gốc, chất lượng; đồng thời đẩy mạnh nghiên cứu nuôi cấy mô, chọn lọc giống ưu trội, bảo tồn nguồn gene, từng bước chủ động nguồn giống phục vụ sản xuất.

Một trong những nhiệm vụ trọng tâm là phát triển kinh tế tập thể, tạo nền tảng để người dân tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Đến năm 2030, Quảng Ngãi phấn đấu có hơn 55 hợp tác xã tham gia trồng, chế biến và phân phối sản phẩm dược liệu; khuyến khích các hợp tác xã liên kết với doanh nghiệp, hộ sản xuất để hình thành vùng nguyên liệu quy mô, nâng cao chất lượng và khả năng tiêu thụ.

Sản lượng khai thác dược liệu bền vững dự kiến đạt khoảng 33.000 tấn vào năm 2030, gồm khoảng 1.000 tấn từ nguồn tự nhiên như cu ly, huyết đằng, cốt toái bổ, mật nhân, chè dây, chuối rừng và khoảng 32.000 tấn từ diện tích canh tác như đẳng sâm, đương quy, nghệ vàng, sâm Ngọc Linh, sa nhân, ngũ vị tử, gừng gió, quế, tỏi.

Tỉnh cũng định hướng thu hút ít nhất một doanh nghiệp quy mô lớn, có uy tín và tầm cỡ quốc gia đầu tư sản xuất, chế biến dược liệu theo tiêu chuẩn thực hành sản xuất tốt (GMP); hình thành một cụm công nghiệp chuyên chế biến dược liệu. Qua đó, từng bước chuyển từ sản xuất nguyên liệu thô sang chế biến sâu, gia tăng giá trị và sức cạnh tranh của sản phẩm.

Tỉnh cũng đặt ra mục tiêu đến năm 2030, giá trị sản xuất dược liệu đóng góp bình quân khoảng 5% tổng giá trị sản xuất ngành nông nghiệp và khoảng 2% GRDP của tỉnh.

Đặc biệt, Quảng Ngãi hướng tới xây dựng sâm Ngọc Linh trở thành thương hiệu quốc gia, tiếp tục duy trì trong danh sách sản phẩm đạt Thương hiệu quốc gia Việt Nam.

Quế Trà Bồng. (Nguồn: TTXVN)

Cùng với đó, định hướng đến năm 2035, Quảng Ngãi phấn đấu trở thành vùng trồng dược liệu trọng điểm quốc gia; hình thành trung tâm sản xuất dược liệu lớn của cả nước với hệ thống hạ tầng đồng bộ, dịch vụ logistics đáp ứng yêu cầu sản xuất, chế biến và phân phối.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, tỉnh sẽ điều tra, xác định các khu vực có lợi thế phát triển sâm Ngọc Linh, đẳng sâm, quế Trà Bồng và các loài dược liệu quý khác, làm cơ sở tích hợp vào các quy hoạch liên quan, tạo quỹ đất phù hợp để thu hút đầu tư. Các vùng chuyên canh dược liệu đặc hữu, có giá trị kinh tế cao và thị trường tiêu thụ lớn được ưu tiên bố trí nguồn lực phát triển.

Tỉnh tăng cường quản lý các dự án sử dụng rừng, đất rừng để trồng dược liệu; bảo tồn nguồn giống bản địa và kiểm soát chặt chẽ hoạt động khai thác dược liệu tự nhiên. Người dân được khuyến khích cải tạo vườn tạp, chuyển đổi diện tích cây trồng kém hiệu quả sang những loại dược liệu phù hợp, có giá trị cao; từng bước dồn đổi đất đai, hình thành vùng sản xuất tập trung.

Tỉnh cũng chú trọng nâng cao chất lượng sản phẩm, phấn đấu có thêm nhiều sản phẩm dược liệu đạt thứ hạng cao trong Chương trình OCOP, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị cấp quốc gia.

Các doanh nghiệp, hợp tác xã được hỗ trợ công bố chất lượng, đăng ký mã số cơ sở, mã vùng trồng, mã vạch, kiểu dáng và tên thương mại; phát triển chỉ dẫn địa lý “Ngọc Linh,” nhất là đối với sản phẩm sâm Ngọc Linh.

Đáng chú ý, mô hình liên kết “6 nhà” (nhà nước, nông dân, nhà khoa học, doanh nghiệp, ngân hàng và nhà phân phối) được xác định là hướng đi quan trọng nhằm tạo sự gắn kết xuyên suốt từ nghiên cứu, sản xuất đến thị trường. Tỉnh tăng cường hợp tác với các viện, trung tâm nghiên cứu; đẩy mạnh xúc tiến đầu tư, mở rộng thị trường, kết nối hệ thống phân phối trong nước và quốc tế.

Trong lĩnh vực phát triển vùng nguyên liệu, Quảng Ngãi định hướng mỗi xã, phường, đặc khu xây dựng ít nhất một mô hình trồng dược liệu phù hợp với điều kiện thực tế. Từ đó lựa chọn, nhân rộng những mô hình hiệu quả. Các nguồn lực từ chương trình mục tiêu quốc gia và các nguồn vốn hợp pháp khác được lồng ghép để hỗ trợ người dân vùng sâu, vùng xa, biên giới và vùng đồng bào dân tộc thiểu số phát triển sinh kế từ cây dược liệu.

Tỉnh dự kiến nghiên cứu ban hành các chính sách đặc thù phù hợp thực tiễn nhằm hỗ trợ vùng nguyên liệu, liên kết sản xuất-tiêu thụ, khuyến khích chế biến sâu, nghiên cứu khoa học, bảo tồn và phát triển nguồn gene; đồng thời, đa dạng hóa nguồn vốn để đầu tư giao thông, khu sản xuất, khu công nghiệp, cụm công nghiệp, kho bãi và các công trình thiết yếu phục vụ ngành dược liệu.

Công nghệ số được xác định là một trong những giải pháp tạo bước chuyển về phương thức sản xuất. Internet vạn vật (IoT) sẽ được nghiên cứu ứng dụng để giám sát đất, độ ẩm, dinh dưỡng và vi khí hậu tại vùng trồng; trí tuệ nhân tạo kết hợp dữ liệu lớn phục vụ dự báo sinh trưởng, sâu bệnh, năng suất.

Bản đồ số vùng nguyên liệu gắn với mã vùng trồng, chỉ dẫn địa lý cùng QR code, blockchain sẽ từng bước được triển khai, giúp quản lý toàn bộ quá trình từ nguồn giống, chăm sóc, thu hái, chế biến đến phân phối, qua đó nâng cao khả năng truy xuất nguồn gốc và niềm tin của người tiêu dùng.

Đối với các sản phẩm chủ lực như sâm Ngọc Linh, quế Trà Bồng và các loài dược liệu quý, tỉnh tiếp tục nghiên cứu hoàn thiện quy trình nhân giống, canh tác, chăm sóc, thu hoạch và chế biến theo các tiêu chuẩn tiên tiến như: Thực hành tốt nuôi trồng và thu hái theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế thế giới (GACP-WHO), bộ tiêu chuẩn thực hành sản xuất tốt do Tổ chức Y tế Thế giới ban hành (GMP-WHO). Ngoài ra, nghiên cứu xây dựng tiêu chuẩn ISO trong sản xuất, chế biến nhằm tăng cường kiểm soát chất lượng.

Với định hướng phát triển đồng bộ từ bảo tồn nguồn gen, xây dựng vùng nguyên liệu, ứng dụng công nghệ đến chế biến sâu và mở rộng thị trường, Quảng Ngãi kỳ vọng phát huy tốt lợi thế về nguồn dược liệu quý, đặc biệt là sâm Ngọc Linh và quế Trà Bồng.

Qua đó, tỉnh hình thành ngành dược liệu có giá trị gia tăng cao, tạo thêm sinh kế bền vững cho người dân và góp phần đưa các sản phẩm đặc trưng của tỉnh vươn vào chuỗi giá trị trong nước và quốc tế./.