Gỡ khoảng trống pháp lý cho cơ chế phục hồi doanh nghiệp

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu tại phiên họp

Khẩn trương xử lý khoảng trống về thẩm quyền giải quyết vụ việc phục hồi

Theo hồ sơ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội, nguyên nhân quan trọng nhất dẫn đến việc sửa đổi Nghị quyết số 81 xuất phát từ sự thay đổi của hệ thống pháp luật sau khi Luật Phục hồi, phá sản năm 2025 được ban hành.

Luật mới quy định Tòa án nhân dân khu vực có thẩm quyền giải quyết các vụ việc phục hồi, phá sản trong phạm vi lãnh thổ do Ủy ban Thường vụ Quốc hội quy định. Tuy nhiên, Nghị quyết số 81 hiện hành mới chỉ quy định phạm vi thẩm quyền theo lãnh thổ đối với các vụ việc phá sản mà chưa đề cập đến vụ việc phục hồi.

Sự thiếu vắng quy định này có thể dẫn tới khoảng trống pháp lý trong quá trình áp dụng luật. Khi cơ chế phục hồi doanh nghiệp được đưa vào thực tiễn, các Tòa án sẽ thiếu căn cứ pháp lý để xác định thẩm quyền giải quyết theo lãnh thổ.

Đây cũng là lý do Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành việc sửa đổi khoản 2 Điều 4 của Nghị quyết số 81 theo hướng bổ sung đầy đủ thẩm quyền đối với "vụ việc phục hồi, phá sản", bảo đảm thống nhất với Luật Phục hồi, phá sản năm 2025.

Từ góc độ chính sách, đây là bước điều chỉnh có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Nếu trước đây phá sản thường được nhìn nhận là điểm kết thúc của một doanh nghiệp, thì tư duy pháp lý mới đặt trọng tâm vào việc phục hồi hoạt động sản xuất, kinh doanh trước khi doanh nghiệp rơi vào tình trạng chấm dứt tồn tại.

Cơ chế phục hồi doanh nghiệp vì vậy được xem là một trong những công cụ quan trọng giúp bảo vệ việc làm, duy trì hoạt động sản xuất kinh doanh và hạn chế những tác động lan tỏa tiêu cực đối với nền kinh tế.

Để thực hiện mục tiêu đó, hệ thống tòa án phải được trao thẩm quyền đầy đủ và rõ ràng.

Theo dự thảo nghị quyết, phạm vi thẩm quyền giải quyết các vụ việc phục hồi, phá sản được giao cho ba Tòa án nhân dân khu vực trọng điểm gồm Tòa án nhân dân khu vực 2 - Hà Nội, Tòa án nhân dân khu vực 1 - Đà Nẵng và Tòa án nhân dân khu vực 1 - Thành phố Hồ Chí Minh, với phạm vi phụ trách trên quy mô liên vùng.

Cách thiết kế này cho thấy định hướng tập trung hóa việc giải quyết các vụ việc phục hồi và phá sản vào các đơn vị có điều kiện chuyên môn sâu hơn, thay vì phân tán trên diện rộng.

Theo đánh giá của cơ quan thẩm tra, quy định mới vừa bảo đảm tính thống nhất với luật mới, vừa tạo cơ sở pháp lý đầy đủ cho hoạt động xét xử trong thực tiễn.

Đồng bộ pháp luật và nâng cao tính ổn định của hệ thống quy phạm

Bên cạnh việc bổ sung thẩm quyền đối với vụ việc phục hồi, hồ sơ dự án nghị quyết còn xử lý một vấn đề phát sinh từ sự thay đổi địa giới hành chính.

Theo Nghị quyết số 30/2026/QH16 của Quốc hội, tỉnh Đồng Nai đã được thành lập thành thành phố Đồng Nai trực thuộc Trung ương. Điều này khiến một số quy định trong Nghị quyết số 81 không còn phù hợp với thực tiễn.

Vì vậy, dự thảo nghị quyết sửa đổi đã thay thế các quy định liên quan đến "tỉnh Đồng Nai" bằng "thành phố Đồng Nai" trong các nội dung xác định phạm vi thẩm quyền của tòa án.

Tuy nhiên, điểm đáng chú ý không nằm ở việc thay đổi tên gọi hành chính.

Trong quá trình thẩm tra, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đã đề nghị cơ quan soạn thảo điều chỉnh kỹ thuật lập pháp theo hướng không tiếp tục liệt kê riêng từng tỉnh và từng thành phố như trước đây, mà sử dụng cách diễn đạt chung là "các tỉnh, thành phố".

Đây được xem là một bước hoàn thiện đáng chú ý về kỹ thuật xây dựng pháp luật.

Theo cơ quan thẩm tra, cách quy định mới sẽ giúp văn bản có tính ổn định cao hơn, tránh phải sửa đổi mỗi khi Quốc hội quyết định thành lập thêm một đơn vị hành chính cấp thành phố trực thuộc Trung ương trong tương lai.

Không chỉ xử lý các vấn đề phát sinh trước mắt, cách tiếp cận này còn thể hiện tư duy xây dựng pháp luật theo hướng dự báo và thích ứng với những thay đổi dài hạn của hệ thống hành chính.

Đánh giá tổng thể hồ sơ dự án, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp khẳng định nội dung sửa đổi bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, thống nhất với hệ thống pháp luật hiện hành; không làm phát sinh thủ tục hành chính mới đối với người dân và doanh nghiệp; đồng thời đáp ứng yêu cầu về phân cấp, phân quyền và tổ chức bộ máy tư pháp.

Tuy nhiên, cùng với việc mở rộng thẩm quyền giải quyết các vụ việc phục hồi, yêu cầu đặt ra đối với ngành Tòa án cũng lớn hơn.

Cơ quan thẩm tra đề nghị Tòa án nhân dân tối cao tiếp tục xây dựng kế hoạch đào tạo, tập huấn và bồi dưỡng chuyên môn cho đội ngũ thẩm phán, cán bộ tòa án nhằm đáp ứng yêu cầu mới trong việc giải quyết các vụ việc phục hồi, phá sản doanh nghiệp và hợp tác xã.

Việc Ủy ban Thường vụ Quốc hội khẩn trương xem xét và thông qua nghị quyết sửa đổi cho thấy khả năng phản ứng chính sách ngày càng linh hoạt trước những thay đổi của thực tiễn. Quan trọng hơn, những điều chỉnh lần này góp phần bảo đảm Luật Phục hồi, phá sản năm 2025 có thể vận hành hiệu quả ngay từ đầu, đồng thời củng cố tính đồng bộ, ổn định và dự báo của hệ thống pháp luật trong bối cảnh nền kinh tế đang đặt ra ngày càng nhiều yêu cầu mới đối với hoạt động tư pháp và xử lý khó khăn của doanh nghiệp.