Gỡ vướng tuyển sinh, mở lối cho mô hình 9+

Học sinh lớp 9 Trường THCS Dịch Vọng (Hà Nội) tham khảo thông tin về mô hình 9+ tại Trường Cao đẳng Cộng đồng Hà Nội. Ảnh: NTCC.

Cần hành lang pháp lý rõ ràng

Trong bối cảnh nhu cầu nhân lực kỹ năng, kể cả lao động phổ thông, hiện rất lớn, trong khi chi phí học tập ngày càng cao khiến người học có nhiều lựa chọn khác nhau, Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo (GDĐT) Lê Quân nhấn mạnh, mô hình 9+ và định hướng trung học nghề là hướng đi rất quan trọng để mở thêm lối vào học nghề cho học sinh sau THCS, giảm áp lực cạnh tranh với giáo dục đại học cũng như thị trường lao động phổ thông, đồng thời tạo cơ hội cho các em vừa học văn hóa nền tảng, vừa học kĩ năng nghề để sớm tham gia thị trường lao động hoặc tiếp tục học lên khi có nhu cầu.

Tuy nhiên, trong quá trình triển khai, mô hình đào tạo 9+ vẫn đang đối mặt với không ít vướng mắc. Các cơ sở đào tạo chưa có đủ căn cứ pháp lý rõ ràng để xây dựng kế hoạch tuyển sinh dài hạn, đặc biệt đối với các chương trình kéo dài từ 3 – 4 năm.

Một ví dụ điển hình có thể thấy ở Trường Cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội, nơi đang triển khai tuyển sinh học sinh tốt nghiệp THCS theo lộ trình 4 năm. Trong 3 năm đầu, học sinh được học song song chương trình giáo dục thường xuyên cấp THPT và Trung cấp; sau đó, ở năm cuối, tiếp tục học lên trình độ cao đẳng. Với lộ trình này, người học có thể nhận đồng thời bằng tốt nghiệp THPT, bằng trung cấp và bằng cao đẳng, kèm theo danh hiệu kỹ sư hoặc cử nhân thực hành. Đây là mô hình đào tạo linh hoạt, giúp rút ngắn thời gian, tiết kiệm chi phí và sớm đưa người học tham gia thị trường lao động.

Tuy nhiên, để duy trì và mở rộng những mô hình như vậy, các cơ sở đào tạo cần một hành lang pháp lý rõ ràng, ổn định. Khi quy định tuyển sinh chưa cụ thể, không chỉ nhà trường mà cả học sinh và phụ huynh cũng gặp khó khăn trong việc đưa ra lựa chọn. Sự thiếu minh bạch có thể làm giảm niềm tin vào mô hình 9+, trong khi đây đáng lẽ phải là một hướng đi hấp dẫn đối với nhiều học sinh không theo đuổi con đường học thuật truyền thống.

Bên cạnh đó, chính sách hỗ trợ người học tuy đã có nhưng vẫn cần được truyền thông và triển khai hiệu quả hơn. Hiện nay, học sinh theo học trình độ trung cấp trong mô hình 9+ được miễn 100% học phí, trong khi học phí bậc cao đẳng ở mức tương đối thấp. Tuy nhiên, nếu thiếu thông tin rõ ràng, nhiều phụ huynh vẫn e ngại về chi phí cũng như giá trị bằng cấp và cơ hội việc làm sau tốt nghiệp.

Tăng cường trải nghiệm thực tế

Song song với việc hoàn thiện chính sách, một yếu tố quan trọng không kém để thúc đẩy mô hình 9+ chính là nâng cao chất lượng công tác hướng nghiệp, đặc biệt thông qua các hoạt động trải nghiệm thực tế. Thực tế cho thấy, khi học sinh được trực tiếp “chạm” vào môi trường nghề nghiệp, các em sẽ có cái nhìn rõ ràng và thực tế hơn về lựa chọn tương lai.

Nhiều trường học đã chủ động đổi mới phương thức hướng nghiệp theo hướng này. Chẳng hạn, học sinh Trường THCS Hùng Vương (xã Long Hải, TPHCM) đã có chuyến trải nghiệm tại Trường Cao đẳng FPT Polytechnic, nơi các em được tham gia hoạt động “Một ngày là sinh viên”, trực tiếp trải nghiệm các ngành nghề như công nghệ thông tin, thiết kế đồ họa, Digital Marketing… Không chỉ quan sát, các em còn được thực hành dưới sự hướng dẫn của giảng viên, từ đó hiểu rõ hơn về yêu cầu nghề nghiệp và môi trường làm việc thực tế.

Tương tự, trong tháng 4 này, Trường Cao đẳng Cộng đồng Hà Nội đã phối hợp tổ chức chuỗi tư vấn hướng nghiệp cho học sinh lớp 9 tại các trường ở Hà Nội như Trường THCS Dịch Vọng, THCS Trương Công Giai, THCS Yên Hòa… Tại đây, nhiều băn khoăn của học sinh đã được giải đáp, từ lộ trình học tập sau lớp 9 đến cơ hội việc làm, xu hướng ngành nghề. Những thông tin này giúp học sinh có cơ sở để lựa chọn hướng đi phù hợp với năng lực và sở thích.

Điểm chung của các hoạt động này là chuyển từ tư vấn lý thuyết sang trải nghiệm thực tiễn. Khi học sinh được tiếp cận trực tiếp với môi trường học tập, được giao lưu với giảng viên và sinh viên, các em không chỉ hiểu “học gì” mà còn hình dung rõ “làm gì” trong tương lai. Đây chính là yếu tố then chốt giúp nâng cao hiệu quả phân luồng và tăng sức hút của mô hình 9+.

Từ những hiệu quả bước đầu trong thực tiễn, có thể thấy mô hình 9+ đang đáp ứng ngày càng rõ nhu cầu của thị trường lao động. Dù vậy, mô hình 9+ chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được triển khai đồng bộ từ chính sách đến thực tiễn. Việc tháo gỡ các vướng mắc để phát triển mô hình 9+ không chỉ là yêu cầu trước mắt, mà còn là giải pháp lâu dài nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và cân bằng hệ thống giáo dục.