Gỡ vướng về đấu thầu trong lĩnh vực y tế

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn. Ảnh: QUANG PHÚC

Siết chỉ định thầu

ĐB Lê Hoàng Anh (Gia Lai) đưa ra số liệu trong năm 2025, giữa gần 300.000 gói thầu trên cả nước có tới gần 4/5 (chiếm 78,35%) áp dụng chỉ định thầu, với tổng giá trị tương đương 4,2% GDP; trong khi đấu thầu rộng rãi chỉ chiếm 12,25%.

ĐB cảnh báo các quy định hiện hành khá "mở", dễ tạo ra cơ chế xin - cho và lợi ích nhóm khi hạn mức chỉ định thầu liên tục tăng từ 1 tỷ đồng lên 20 tỷ và 30 tỷ đồng. ĐB kiến nghị nêu rõ "đấu thầu rộng rãi là chủ yếu", đưa hạn mức trần vào luật do Quốc hội quyết định và bắt buộc công khai kết quả lựa chọn nhà thầu trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia.

ĐB Nguyễn Ngọc Sơn (Hải Phòng). Ảnh: QUANG PHÚC

Đồng tình với định hướng siết chặt chỉ định thầu, ĐB Nguyễn Ngọc Sơn (Hải Phòng) đề nghị thay quy định mở tại điểm y khoản 6, Điều 19 bằng nguyên tắc chỉ áp dụng chỉ định thầu cho các trường hợp được liệt kê cụ thể trong luật; đồng thời bổ sung chế tài với chủ đầu tư chậm thanh toán, chậm bàn giao mặt bằng và nhà thầu chậm tiến độ do lỗi chủ quan.

Liên quan chính sách chỉ định nhà đầu tư dự án đất hoặc lấn biển, ĐB đề xuất chỉ áp dụng khi công bố công khai mà chỉ có duy nhất một nhà đầu tư quan tâm.

ĐB Trần Anh Tuấn (TPHCM). Ảnh: QUANG PHÚC

Phân tích ở góc độ quy trình, ĐB Trần Anh Tuấn (TPHCM) cho rằng, việc chậm chuẩn bị dự án tuyệt đối không được xem là lý do để chỉ định thầu. Ông đề xuất bổ sung cơ chế độc lập tiếp nhận và xử lý các tiêu chí có dấu hiệu hạn chế cạnh tranh trong hồ sơ mời thầu trước thời điểm đóng thầu.

ĐB Nguyễn Trung Kiên (Đồng Nai) cũng chỉ ra các hành vi gian lận tinh vi, tình trạng thông đồng giữa chủ đầu tư, bên mời thầu, đơn vị tư vấn và nhà thầu để nâng khống giá, cài cắm tiêu chí kỹ thuật riêng biệt, cũng như dàn xếp vai trò "quân xanh, quân đỏ". ĐB kiến nghị bổ sung vào dự thảo các hành vi bị cấm: cấm sử dụng các doanh nghiệp có cùng quan hệ sở hữu, quản lý hoặc chủ hưởng lợi thực tế cùng tham gia một gói thầu; cấm che giấu lợi ích tài chính và làm sai lệch dữ liệu điện tử.

Tháo gỡ nút thắt đấu thầu y tế

Nhóm vấn đề lớn thứ hai được nhiều ĐB quan tâm là các giải pháp tháo gỡ khó khăn đặc thù cho ngành y tế, đổi mới phương pháp đánh giá thầu và phân định trách nhiệm cá nhân.

ĐB Phạm Thu Xanh (Hải Phòng) đề nghị luật phân định rõ sai sót khách quan do biến động thị trường với hành vi cố ý làm trái hay thông đồng.

ĐB đề nghị phân tầng kiểm soát mua sắm y tế theo rủi ro, áp dụng đàm phán giá có kiểm soát và đánh giá tổng chi phí sở hữu đối với thiết bị độc quyền và miễn trừ trách nhiệm cho cá nhân đã có ý kiến bảo lưu bằng văn bản.

ĐB Nguyễn Vũ Trung (TPHCM). Ảnh: QUANG PHÚC

ĐB Nguyễn Vũ Trung (TPHCM) cho rằng việc nêu nhãn hiệu, xuất xứ theo nhóm trong dự thảo có thể tạo đặc quyền cho một số thương hiệu. ĐB đề xuất ưu tiên mô tả theo công năng, hiệu năng và bắt buộc chấp nhận sản phẩm tương đương.

Trả lời ý kiến của các ĐB về chỉ định thầu và phạm vi điều chỉnh, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn giải thích, việc dự thảo luật mở rộng các hình thức chỉ định thầu, lựa chọn trong trường hợp đặc biệt, đặt hàng và đàm phán cạnh tranh là nhằm tháo gỡ vướng mắc, đẩy nhanh tiến độ dự án phục vụ phát triển.

Trước ý kiến về nguy cơ lạm dụng, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn khẳng định, Bộ Tài chính sẽ báo cáo Chính phủ quy định cụ thể điều kiện, tiêu chí, quy trình, thủ tục và cơ chế giám sát tại nghị định; đồng thời rà soát, phân định rõ phạm vi điều chỉnh giữa Luật Đấu thầu và các luật liên quan.

Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cũng chia sẻ lo ngại về tình trạng bỏ giá thấp trúng thầu làm giảm chất lượng thầu và đấu thầu y tế. Do đó, dự thảo đưa ra giải pháp tăng cường đánh giá theo tiêu chí kỹ thuật hoặc kết hợp kỹ thuật - giá thay vì chỉ chọn giá thấp nhất. Nhà nước sẽ xây dựng cơ sở dữ liệu giá kết nối dữ liệu thuế, hải quan, y tế để xác định giá gói thầu sát thị trường.

Về quản lý và bảo vệ cán bộ, Bộ trưởng Bộ Tài chính thống nhất quan điểm phân cấp, mở rộng tự chủ cho chủ đầu tư không đồng nghĩa với buông lỏng quản lý mà phải đi đôi với trách nhiệm giải trình và kiểm soát quyền lực. Tiếp thu góp ý của ĐB, dự thảo luật sẽ có các quy định chuyển mạnh từ kiểm soát quy trình sang quản lý theo mục tiêu, chất lượng kết quả; làm rõ các hành vi bị cấm và tăng cường giám sát, phân tích dữ liệu trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia để cảnh báo sớm rủi ro.