Góc khuất 'thuốc sinh lý nam': Bài 2: 'Công nghệ' cắt ghép và đường dây phủ sóng toàn quốc

Khi được mời xác minh, đại diện Hợp tác xã Dược liệu Nam dược Mạc Minh (Hà Giang) - đơn vị sản xuất sản phẩm chính hãng - xác nhận số thuốc trên là hàng giả. Ba gói thuốc tưởng chừng chỉ là một vụ vận chuyển nhỏ lẻ ấy lại trở thành đầu mối quan trọng. Từ dấu vết của số hàng giả bị phát hiện trên đường giao, cơ quan điều tra từng bước lần theo nguồn cung, phương thức tiêu thụ và những người đứng phía sau. Càng mở rộng điều tra, quy mô đường dây càng lộ rõ, với mạng lưới tiêu thụ trải rộng trên nhiều địa bàn, gần như phủ kín bản đồ hành chính Việt Nam.

Làm giả sản phẩm bán chạy

Kết quả điều tra xác định, đầu năm 2024, Chu Văn Diễn, sinh năm 1996, trú tại quận Thanh Xuân, Hà Nội, nhận thấy mặt hàng thuốc nam hỗ trợ sinh lý Kháu Vài Lèng của Hợp tác xã Dược liệu Nam dược Mạc Minh bán chạy trên mạng xã hội Facebook nên nảy sinh ý định làm hàng giả để kiếm lời. Sản phẩm chính hãng của hợp tác xã này mang tên đầy đủ là "Tráng dương - Tăng cường sinh lý nam Kháu Vài Lèng".

Phùng Hồng Huệ bị Công an tỉnh Cao Bằng khởi tố về tội sản xuất, buôn bán thuốc thảo mộc sinh lý nam giả danh lương y Triệu Sỹ Điền

Theo hồ sơ vụ án, Chu Văn Diễn, đối tượng được xác định cầm đầu, tốt nghiệp đại học dược. Đây là điểm khác biệt so với nhiều vụ án thuốc giả khác, khi những đối tượng cầm đầu thường không có kiến thức chuyên môn về dược. Diễn bàn với vợ là Trần Thị Phương Thảo, sau đó liên hệ Nguyễn Đắc Dũng ở huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình, để đặt sản xuất.

Thuốc Kháu Vài Lèng giả mạo tem, nhãn của Hợp tác xã Dược liệu Nam dược Mạc Minh do Dũng sản xuất thực chất chỉ là cây cỏ máu, nguyên liệu không đúng với thành phần của sản phẩm thật. Giá bán lại cho Diễn chỉ vài chục nghìn đồng mỗi gói, nhưng khi đưa ra thị trường, số thuốc giả này đã mang lại nguồn lợi rất lớn cho đường dây.

Điểm tinh vi nhất của đường dây nằm ở khâu tiếp thị. Thay vì tự xây dựng nội dung quảng cáo, Diễn thuê người tải các đường link video trên Facebook có nội dung quảng cáo thuốc nam Kháu Vài Lèng từ chính trang mạng xã hội của Hợp tác xã Dược liệu Nam dược Mạc Minh, rồi chỉ đạo nhân viên cắt ghép, chỉnh sửa video, thay đổi số điện thoại liên hệ bằng các số do Diễn cung cấp.

Để hoàn tất lớp ngụy trang, nhóm này lập hàng loạt trang Facebook giả mạo với những tên gọi được thiết kế nhằm trùng khớp với các từ khóa mà người có nhu cầu thường tìm kiếm, gồm "Kháu Vài Lèng", "Kháu Vài Lèng - Bài thuốc người ngủ củ thức", "Kháu Vài Lèng - Đặc trị sinh lý nam giới", "Điều trị sinh lý - Kháu Vài Lèng", "Kháu Vài Lèng chính hãng" và cả trang mạo danh trực tiếp "Hợp tác xã Dược liệu Nam dược Mạc Minh".

Toàn bộ uy tín, hình ảnh và những lời chứng thực mà một hợp tác xã dược liệu miền núi phải mất nhiều năm gây dựng đã bị chiếm đoạt chỉ bằng vài thao tác chỉnh sửa video. Người tiêu dùng xem đúng đoạn phim quảng cáo của hàng thật, nghe đúng những lời giới thiệu về hàng thật, nhưng khi bấm vào số điện thoại hiển thị trên màn hình lại rơi vào tay đường dây bán hàng giả.

Chỉ trong khoảng nửa năm, từ tháng 01/2024 đến khi bị bắt giữ ngày 04/7/2024, Chu Văn Diễn và đồng phạm đã tiêu thụ số lượng lớn thuốc Kháu Vài Lèng giả đến khách hàng tại 245 quận, huyện, thị xã, thành phố thuộc 58 tỉnh, thành phố theo đơn vị hành chính cũ. Tổng trị giá số thuốc giả bán ra thị trường ước tính hơn 20 tỷ đồng.

Con số 58 tỉnh, thành phố cho thấy sức lan tỏa của một đường dây chỉ vận hành bằng vài trang Facebook và một mạng lưới chuyển phát.

Tài liệu tố tụng xác định, số tiền thu lợi bất chính của vợ chồng Chu Văn Diễn gần 2 tỷ đồng. Vụ án khép lại phần điều tra ban đầu với việc khởi tố 9 bị can. Chu Văn Diễn, Trần Thị Phương Thảo và Nguyễn Đắc Dũng bị khởi tố về hành vi sản xuất, buôn bán thuốc chữa bệnh giả; Trần Ích Nam, Hà Quang Đạt, Nguyễn Mạnh Dũng, Nguyễn Kim Chung, Vũ Đức Yên và Lò Ngọc Minh Quang bị khởi tố về hành vi đồng phạm giúp sức.

Vì sao người bị lừa không tố cáo?

Điểm đáng suy nghĩ nhất của vụ án này không nằm ở tang vật hay số bị can, mà ở khoảng trống phía người mua. Sau khi khởi tố vụ án, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP.Hà Nội đã phải ra thông báo công khai, đề nghị những người từng mua thuốc sinh lý Kháu Vài Lèng giả của Chu Văn Diễn liên hệ với điều tra viên để cung cấp thông tin và được giải quyết quyền lợi theo quy định.

Nhóm Chu Văn Diễn sản xuất thuốc nam hỗ trợ sinh lý Kháu Vài Lèng giả

Tuy nhiên, rất ít người mua chủ động lên tiếng, bởi loại hàng hóa đặc biệt này gắn với một vấn đề nhạy cảm, thầm kín của nam giới. Sự e ngại, tâm lý xấu hổ khiến nhiều người tiêu dùng chấp nhận mất tiền thay vì trình báo. Các đường dây sản xuất, buôn bán thuốc cường dương giả cũng khai thác triệt để tâm lý này như một "vùng an toàn" để ẩn náu: họ có thể bán hàng giả mà ít lo bị khách hàng tố cáo.

Đây không phải đặc thù riêng của Việt Nam. Cơ quan Quản lý Dược phẩm và Sản phẩm y tế Anh (MHRA) từng cảnh báo rằng sự kỳ thị xung quanh vấn đề rối loạn cương dương là một trong những nguyên nhân khiến nam giới tại nước này tìm đến các nguồn bán thuốc bất hợp pháp. Riêng năm 2025, cơ quan này thu giữ hơn 4,4 triệu liều thuốc điều trị rối loạn cương dương không phép.

Dữ liệu MHRA cung cấp theo yêu cầu tiếp cận thông tin cũng cho thấy, từ năm 2023 đến nay, thuốc giả chứa hoạt chất sildenafil - trong đó phổ biến nhất là các sản phẩm giả Viagra - là nhóm thuốc bị thu giữ nhiều nhất tại biên giới Anh, với 7,5 triệu liều.

Ở quy mô toàn cầu, Tổ chức Cảnh sát Hình sự Quốc tế (Interpol) nhiều năm liền ghi nhận thuốc điều trị rối loạn cương dương nằm trong nhóm dược phẩm bị thu giữ nhiều nhất. Trong chiến dịch Pangea năm 2022, nhóm này chiếm khoảng 40% tổng số sản phẩm bị tịch thu. Sang đợt Pangea năm 2023, được triển khai tại 89 quốc gia, tỷ lệ này là 22%. Đợt Pangea XVIII kết thúc vào tháng 3/2026 với 269 người bị bắt và 66 nhóm tội phạm bị triệt phá; thuốc điều trị rối loạn cương dương vẫn nằm trong nhóm sản phẩm bị thu giữ nhiều nhất.

Các khảo sát quốc tế cũng cho thấy mức độ e ngại của nam giới đối với vấn đề này không hề nhỏ. Một khảo sát trên 1.000 nam giới do Quỹ Tiết niệu Anh (The Urology Foundation) thực hiện cho thấy 53% không đi điều trị y tế vì lo lắng, e ngại; gần 38% không biết rối loạn cương dương có thể là dấu hiệu cảnh báo của bệnh lý nào, trong khi 20% cho biết họ ngại gặp nhân viên y tế để trao đổi về vấn đề này.

Một nghiên cứu trên 384 nam giới được công bố năm 2025 cũng ghi nhận 53,1% chưa từng đến phòng khám chuyên khoa. Nguyên nhân chủ yếu được xác định là kỳ thị xã hội và tâm lý muốn tự điều trị. Nhóm tác giả đồng thời chỉ ra rằng thông tin sai lệch từ những nguồn trực tuyến không đáng tin cậy góp phần khiến người bệnh chậm tiếp cận các phương pháp điều trị phù hợp.

Một vòng luẩn quẩn vì thế được hình thành: người có nhu cầu ngại đi khám nên tìm mua sản phẩm trên mạng. Mua trên mạng thì không có hóa đơn, không có tư vấn chuyên môn và rất khó biết chính xác mình đang mua sản phẩm gì. Đến khi sản phẩm không có tác dụng, chính tâm lý e ngại ban đầu lại khiến họ tiếp tục không muốn đi khám và càng không muốn trình báo.

Mỗi lần im lặng là một lần đường dây bán hàng giả có thêm cơ hội hoạt động an toàn. Đồng thời, đó cũng là một lần dữ liệu về số lượng người bị hại và quy mô thiệt hại thực tế bị thiếu hụt trong hồ sơ vụ án.

Với đặc thù văn hóa Á Đông, rào cản này ở Việt Nam có thể còn nặng nề hơn. Người mua không chỉ ngại thừa nhận mình gặp vấn đề về sinh lý, mà còn ngại thừa nhận mình đã bị lừa. Trong khi đó, thiệt hại của mỗi cá nhân thường chỉ vài trăm nghìn đồng, chưa đủ lớn để họ đánh đổi bằng việc phải khai báo một vấn đề riêng tư với cơ quan chức năng.

Chính khoảng cách giữa thiệt hại nhỏ của từng người và tổng số tiền hàng chục tỷ đồng của cả đường dây là điều khiến loại tội phạm này trở nên đặc biệt. Nó tồn tại bằng cách chia nhỏ thiệt hại đến mức mỗi nạn nhân đều có thể tự thuyết phục mình rằng "mất tiền thì thôi", để rồi sự im lặng của hàng nghìn người biến những khoản tiền nhỏ thành nguồn lợi khổng lồ cho kẻ phạm tội.

Ở phía người bán, đó là lợi nhuận. Ở phía người mua, đó có thể chỉ là vài trăm nghìn đồng bị mất. Nhưng cộng lại, sự im lặng ấy có thể trở thành "lá chắn" vô hình giúp cả một thị trường hàng giả tiếp tục tồn tại.