Run tay là dấu hiệu của bệnh gì?

Bàn tay bỗng rung lên khi cầm cốc nước, viết chữ hoặc run rẩy ngay cả khi đang nghỉ ngơi có thể khiến nhiều người lo lắng. Tuy nhiên, run tay không phải lúc nào cũng là dấu hiệu của bệnh lý nghiêm trọng. Đây là một triệu chứng rối loạn vận động khá phổ biến, đặc biệt ở người lớn tuổi, và có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau.

Run là tình trạng một bộ phận cơ thể có những cử động dao động, có nhịp và không chủ ý. Một số trường hợp chỉ run nhẹ, thoáng qua rồi tự hết, nhưng cũng có người bị run kéo dài, tăng dần và ảnh hưởng đến các hoạt động hằng ngày.

Việc xác định nguyên nhân gây run chủ yếu dựa vào khai thác bệnh sử, đánh giá đặc điểm cơn run và thăm khám thần kinh. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định thêm xét nghiệm hoặc chẩn đoán hình ảnh để tìm nguyên nhân.

Run tay có thể do những bệnh gì?

Nhiều người cho rằng run tay chỉ liên quan đến cơ bắp hoặc xương khớp. Trên thực tế, hoạt động vận động của bàn tay được kiểm soát bởi não bộ và hệ thần kinh. Khi cơ chế điều khiển vận động bị rối loạn, các cơ có thể co duỗi ngoài ý muốn và gây ra run.

Run tay có thể xuất hiện ở mọi lứa tuổi nhưng phổ biến hơn ở người trung niên và cao tuổi. Mức độ run cũng rất khác nhau, từ những cơn run nhẹ không ảnh hưởng đến sinh hoạt đến tình trạng run khiến người bệnh khó cầm đũa, viết chữ, uống nước hoặc thực hiện các thao tác tinh tế.

Run sinh lý: không đáng lo

Mỗi người đều có thể xuất hiện một mức độ run rất nhẹ khi duy trì tư thế hoặc thực hiện một động tác. Đây được gọi là run sinh lý và thường không phải là biểu hiện của bệnh lý.

Tuy nhiên, một số yếu tố có thể khiến tình trạng run trở nên rõ rệt hơn như căng thẳng, lo âu, thiếu ngủ, mệt mỏi, sử dụng nhiều caffeine hoặc hạ đường huyết. Chẳng hạn, một người có thể bị run tay khi quá đói, uống nhiều cà phê hoặc đang căng thẳng.

Khi loại bỏ các yếu tố kích thích, tình trạng run thường giảm hoặc biến mất.

Run vô căn: Nguyên nhân thường gặp

Run vô căn là một rối loạn vận động thường gây run ở tay, đặc biệt khi người bệnh thực hiện động tác hoặc duy trì một tư thế. Người bệnh có thể run khi cầm cốc, sử dụng thìa, viết chữ hoặc đưa tay ra phía trước.

Run vô căn thường xuất hiện ở cả hai tay, mặc dù mức độ run có thể không hoàn toàn giống nhau. Tình trạng này có thể tiến triển theo thời gian và ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt hằng ngày.

Một số trường hợp có yếu tố gia đình. Vì vậy, nếu nhiều người thân cùng có biểu hiện run tay, người bệnh cần thông báo với bác sĩ khi đi khám.

Run tay có thể chỉ là phản ứng tạm thời của cơ thể nhưng cũng có thể là biểu hiện đầu tiên của một bệnh lý thần kinh hoặc toàn thân. Ảnh Minh Hiếu

Run do Parkinson: Thường xuất hiện khi nghỉ

Run trong bệnh Parkinson có đặc điểm khá khác biệt so với run vô căn. Cơn run thường xuất hiện khi tay đang ở trạng thái nghỉ và có thể giảm khi người bệnh chủ động vận động.

Run do Parkinson thường bắt đầu ở một bên cơ thể, sau đó có thể lan sang bên còn lại. Tuy nhiên, không phải tất cả người mắc Parkinson đều bị run và cũng không phải mọi trường hợp run khi nghỉ đều là dấu hiệu của Parkinson.

Điểm quan trọng là run do Parkinson thường đi kèm các triệu chứng vận động khác như chậm vận động, cứng cơ, thay đổi dáng đi, giảm khả năng giữ thăng bằng hoặc chữ viết ngày càng nhỏ.

Vì vậy, nếu xuất hiện tình trạng run tay kéo dài, đặc biệt là run khi nghỉ kèm theo các biểu hiện trên, người bệnh nên đi khám chuyên khoa thần kinh.

Run do bệnh lý khác hoặc tác dụng phụ của thuốc

Một số bệnh lý toàn thân cũng có thể gây run tay. Cường giáp có thể khiến người bệnh run tay kèm theo tim đập nhanh, hồi hộp, ra nhiều mồ hôi, sụt cân và bồn chồn.

Hạ đường huyết cũng có thể gây run tay, thường đi kèm cảm giác đói, vã mồ hôi, tim đập nhanh, chóng mặt hoặc lú lẫn. Đây là tình trạng cần được xử trí kịp thời, đặc biệt ở người đang sử dụng thuốc điều trị đái tháo đường.

Ngoài ra, một số loại thuốc có thể gây run như một tác dụng phụ, trong đó có một số thuốc điều trị hen, corticosteroid và thuốc tác động lên hệ thần kinh. Người bệnh không nên tự ý ngừng thuốc mà cần trao đổi với bác sĩ để được đánh giá và điều chỉnh phù hợp.

Làm sao phân biệt các dạng run tay?

Một số đặc điểm có thể giúp định hướng nguyên nhân gây run, nhưng không thể thay thế việc thăm khám và chẩn đoán của bác sĩ.

Run khi cầm cốc, viết chữ hoặc đưa tay ra trước: Thường gặp trong run vô căn hoặc run sinh lý tăng cường.
Run khi tay hoàn toàn nghỉ ngơi: Có thể gặp trong bệnh Parkinson, nhưng cần đánh giá thêm các triệu chứng đi kèm.
Run ở cả hai tay: Thường gặp trong run vô căn.
Run bắt đầu ở một bên tay: Có thể gặp trong bệnh Parkinson.
Run kèm tim đập nhanh, sụt cân, ra nhiều mồ hôi: Cần nghĩ đến khả năng cường giáp.
Run kèm chậm vận động, cứng cơ, thay đổi dáng đi: Cần đi khám để loại trừ bệnh Parkinson.

Nếu trong gia đình có người từng bị run tay, đặc biệt là run xuất hiện khi thực hiện động tác, người bệnh nên thông báo với bác sĩ vì một số trường hợp run vô căn có tính chất gia đình.

Một số người bị run vô căn nhận thấy triệu chứng giảm tạm thời sau khi uống rượu. Tuy nhiên, không nên sử dụng rượu như một cách kiểm soát tình trạng run vì nguy cơ lệ thuộc rượu và những tác hại khác đối với sức khỏe lớn hơn lợi ích tạm thời.

Khi nào cần đi khám?

Run tay kéo dài, ngày càng tăng hoặc bắt đầu ảnh hưởng đến việc ăn uống, viết chữ, mặc quần áo và các hoạt động hằng ngày là những dấu hiệu người bệnh nên đi khám.

Đặc biệt, cần đi khám sớm nếu tình trạng run xuất hiện đột ngột hoặc đi kèm yếu, liệt tay chân, nói khó, méo miệng, rối loạn ý thức, mất thăng bằng hoặc các triệu chứng thần kinh bất thường khác.

Run tay có thể chỉ là phản ứng tạm thời của cơ thể nhưng cũng có thể là biểu hiện đầu tiên của một bệnh lý thần kinh hoặc toàn thân. Vì vậy, thay vì tự chẩn đoán hoặc tự dùng thuốc, người bệnh nên được bác sĩ đánh giá dựa trên đặc điểm cơn run, tiền sử bệnh, các loại thuốc đang sử dụng và những triệu chứng đi kèm để xác định nguyên nhân và có hướng điều trị phù hợp.