Góc nhìn chiến sự Trung Đông: Phong tỏa eo biển Hormuz, phép thử sức bền giữa Mỹ - Iran

Ngày 13-4, Bộ tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết, quân đội Mỹ sẽ thực thi lệnh phong tỏa đối với toàn bộ tàu thuyền, bất kể treo cờ quốc gia nào, hoạt động tại khu vực Vịnh Oman và vùng biển Arab nằm phía đông eo biển Hormuz. Tuy nhiên, các tàu không phải của Iran đi qua eo biển Hormuz để đến và rời các cảng không thuộc Iran sẽ không bị cản trở.

Đây không chỉ là lực lượng phòng ngự, mà là công cụ áp đặt một trật tự kiểm soát mới trên tuyến hàng hải chiến lược. Đồng thời, Tổng thống Donald Trump tuyên bố cứng rắn: “Mọi tàu Iran vi phạm lệnh phong tỏa sẽ bị tiêu diệt nhanh chóng và không khoan nhượng.” Tuyên bố này cho thấy răn đe đã chuyển từ tín hiệu chính trị sang cam kết hành động quân sự trực tiếp.

Khu vực eo biển Hormuz tiếp tục là điểm nóng cạnh tranh giữa Mỹ và Iran. Ảnh: KNN

Thực tế cho thấy, hiệu ứng đã xuất hiện gần như ngay lập tức.

Hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz bị gián đoạn rõ rệt, nhiều tàu dầu và tàu hàng tạm dừng hành trình hoặc quay đầu do rủi ro an ninh gia tăng. Giới vận tải biển ghi nhận tâm lý thận trọng lan rộng trong bối cảnh các quy tắc kiểm soát chưa rõ ràng.

Ông Tim Huxley, Chủ tịch Tập đoàn Mandarin Shipping, nhận định: “Ngay cả khi không tính đến giá trị tàu hay hàng hóa, bạn vẫn có hàng chục thủy thủ trên tàu. Không ai sẵn sàng đánh cược khi có thể bị cả hai phía nhắm vào.” Điều đó cho thấy một thực tế, không cần nổ súng, chỉ riêng rủi ro bị nhận diện là mục tiêu cũng đủ khiến dòng chảy thương mại chững lại.

Đáng chú ý, theo các quan chức Mỹ, lệnh phong tỏa lần này đánh dấu một bước chuyển quan trọng trong cách tiếp cận của Washington. Thay vì tiếp tục các đòn tấn công quân sự trực diện vào căn cứ hay hạ tầng quốc phòng của Iran, chính quyền Tổng thống Donald Trump chuyển sang đánh vào “huyết mạch kinh tế” của Tehran - ngành dầu mỏ - lĩnh vực chiếm hơn 50% kim ngạch xuất khẩu và gần như toàn bộ nguồn thu ngân sách của quốc gia này.

Mục tiêu chiến lược của Washington là tạo ra sức ép đủ lớn để buộc Iran chấp nhận các điều khoản mà Phó tổng thống JD Vance đã đưa ra trong cuộc đàm phán tại Islamabad. Điều đó cho thấy, phong tỏa Hormuz không chỉ là biện pháp quân sự, mà là một công cụ cưỡng chế kinh tế, chính trị nhằm tái định hình kết quả trên bàn đàm phán.

Tuy nhiên, cục diện không vận hành theo logic một chiều. Ở phía đối diện, Iran không lựa chọn đối đầu trực diện, mà triển khai chiến lược quen thuộc - phi đối xứng và chuyển dịch chi phí xung đột. Tehran tuyên bố sẽ duy trì kiểm soát và bảo đảm an ninh tại eo biển Hormuz, đồng thời cảnh báo không một cảng nào ở Vịnh Persian và Biển Oman có thể an toàn nếu các cảng của nước này bị đe dọa. Thông điệp này hàm ý rõ ràng, nếu bị dồn vào thế bí, Iran sẵn sàng gây ảnh hưởng trực tiếp tới lợi ích của Mỹ và các đối tác của Washington.

Áp lực đã nhanh chóng lan sang lĩnh vực kinh tế. Giá dầu thế giới tăng mạnh, với nhiều kịch bản dự báo có thể đạt 150 - 175 USD/thùng nếu tình trạng gián đoạn kéo dài. Trong khi đó, Iran vẫn duy trì xuất khẩu khoảng 1,85 triệu thùng/ngày, cho thấy khả năng thích ứng đáng kể trước các biện pháp siết chặt. Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf cảnh báo: “Chẳng bao lâu nữa, các người sẽ phải luyến tiếc thời giá xăng còn ở mức 4-5 USD.” Đây là cách Tehran chuyển áp lực chiến lược trực tiếp vào nội bộ đối thủ.

Mỹ cũng không nằm ngoài vòng xoáy tác động. Việc siết eo Hormuz diễn ra trong bối cảnh chính trị đặc biệt nhạy cảm, khi cuộc bầu cử giữa kỳ đang đến gần. Ngày 12-4, Tổng thống Trump thừa nhận rằng giá cả sẽ duy trì ở mức hiện tại cho đến kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ, hoặc có thể nhỉnh hơn một chút. Đây có thể là kịch bản thảm họa với nhiều ứng viên Cộng hòa, bởi họ vận động tranh cử với cam kết sẽ kéo giảm giá xăng và sinh hoạt phí cho cử tri.

Không chỉ dừng ở yếu tố nội bộ, Mỹ còn đối mặt với áp lực quốc tế ngày càng gia tăng. Hormuz là tuyến vận tải sống còn của nhiều nền kinh tế lớn, đặc biệt tại châu Á. Việc phong tỏa hoặc gián đoạn kéo dài buộc các đối tác và đồng minh của Mỹ phải cân nhắc giữa lợi ích năng lượng và lập trường chính trị. Điều đó đồng nghĩa, chi phí của xung đột đang bị quốc tế hóa và trở thành áp lực tác động ngược trở lại chính Washington.

Như vậy, cuộc đối đầu tại Hormuz không còn là một phép thử đơn thuần về quân sự, mà đã trở thành phép thử tổng hợp về sức bền kinh tế, chính trị và khả năng chịu áp lực quốc tế. Đây là một “cuộc thi gan” chiến lược, nơi mỗi bên đều đặt cược vào giới hạn chịu đựng của đối phương. Mỹ kỳ vọng sức ép kinh tế sẽ buộc Iran nhượng bộ; trong khi Iran tin rằng chi phí năng lượng và áp lực chính trị sẽ khiến Mỹ không thể duy trì phong tỏa lâu dài.

Tuy nhiên, càng kéo dài, rủi ro càng tích tụ. Trong không gian chật hẹp và nhạy cảm như Hormuz, nơi lực lượng quân sự và tàu thương mại hoạt động với mật độ cao, chỉ cần một va chạm nhỏ cũng có thể kích hoạt phản ứng dây chuyền.

Cục diện Trung Đông hiện nay, vì thế, không chỉ là câu chuyện của sức mạnh, mà là bài toán về khả năng kiểm soát trong điều kiện áp lực leo thang liên tục. Và chính trong cuộc đấu sức đó, nghịch lý dần lộ rõ, càng kéo dài để giành lợi thế, chi phí phải trả càng lớn; càng gia tăng răn đe, dư địa kiểm soát càng bị thu hẹp, nguy cơ vượt ngưỡng kiểm soát trở thành biến số của toàn bộ cục diện.