Góc nhìn pháp lý vụ bị phạt vì dừng xe để ngủ trên cao tốc

Như PLO đã đưa tin mới đây Đội Cảnh sát giao thông đường bộ cao tốc số 6 (Đội CSGT số 6, Phòng 6, Cục CSGT, Bộ Công an) đã phát hiện hơn 60 trường hợp ô tô dừng, đỗ sai quy định trên các tuyến cao tốc đi từ TP.HCM đến Nha Trang và tiến hành thông báo phạt nguội theo quy định.

Đáng chú ý trong số đó là có nhiều trường hợp chủ phương tiện bị lập biên bản khi cho xe dừng, đỗ trên làn đường khẩn cấp để ngủ. Trong quá trình dừng xe trên cao tốc để ngủ, các tài xế đã không bật đèn cảnh báo nguy hiểm hoặc đặt vật cảnh báo phía sau xe theo đúng khoảng cách an toàn (tối thiểu 150m).

Nhu cầu chính đáng, nhưng...

Hành vi dừng, đỗ xe trên cao tốc mà không bật đèn cảnh báo hoặc vật cảnh báo là rất nguy hiểm và việc CSGT lập biên bản để xử lý hành vi trên là đúng quy định và cần lên tiếng để cảnh báo cho các trường hợp tương tự.

Tài xế dừng xe tại dải dừng khẩn cấp trên cao tốc Phan Thiết - Vĩnh Hảo không đúng quy định để ngủ bị CSGT phát hiện, lập biên bản ngày 12-3. Ảnh:CA

Tuy nhiên, một vấn đề dư luận và giới tài xế quan tâm đó là một cơn buồn ngủ, vốn là một phản ứng sinh lý thông thường khiến cơ thể rơi vào tình trạng không tỉnh táo, không thể tập trung lái xe thì việc dừng, đỗ để để giải quyết tình huống khẩn cấp này có được xem là sự kiện bất khả kháng hay không.

Anh Phạm Ngọc Thịnh (phường Hiệp Bình, TP.HCM) cho biết trên các chặng đường dài, đặc biệt là trên cao tốc việc giữ tỉnh táo để điều khiển phương tiện là rất quan trọng. Một khi buồn ngủ rũ rượi, việc tìm kiếm một nơi dừng, đậu xe để chợp mắt dù chỉ 5-10 phút cũng đủ giúp cơ thể tỉnh táo phần nào, còn hơn là cố gắng ráng gượng tiếp tục điều khiển xe.

Trong bối cảnh hiện nay, các tuyến cao tốc đang được hoàn thiện và tiếp tục mở rộng nhưng song song với đó là vấn đề thiếu đồng bộ xây dựng hạ tầng kỹ thuật phục vụ kèm theo (chưa xây dựng trạm dừng nghỉ chân) là nguyên nhân khiến nhiều tài xế phải tấp xe vào làn dừng khẩn cấp để nghỉ ngơi tạm thời.

"Thông thường, trên các tuyến cao tốc cứ mỗi 50 đến 60 km sẽ có bố trí một trạm dừng nghỉ tiêu chuẩn để đáp ứng nhu cầu đổ nhiên liệu, giải quyết vệ sinh, và quan trọng nhất là phục hồi thể lực thần kinh cho người cầm lái.

Việc vận hành một cung đường dài hơn 100 km mà không có bất kỳ lối thoát nào để nghỉ ngơi đã tạo ra áp lực tâm lý và sinh lý nặng nề lên hệ thần kinh của tài xế. Từ đó dẫn đến việc nhiều bác tài buộc phải dừng trên làn khẩn cấp để nghỉ ngơi.

Trong vụ việc này, nhu cầu được nghỉ ngơi của tài xế là chính đáng, nhưng tài xế dừng, đậu xe không bật đèn, vật cảnh báo là đã sai quy định"- anh Thịnh chia sẻ.

Tương tự, anh Trần Văn Bốn (tài xế chạy xe khách) cho biết về nguyên tắc trên đường cao tốc, làn đường khẩn cấp dùng trong các trường hợp cấp thiết và khẩn cấp khi điều khiển phương tiện.

Bất kể ai đã từng điều khiển ô tô khi giam gia giao thông, đặc biệt là điều khiển phương tiện trên cao tốc khi gặp cơn buồn ngủ, phản xạ đầu tiên là phải dừng, nghỉ và đây là một nhu cầu cấp thiết và chính đáng.

Đặt trong môi trường cao tốc, khi phương tiện di chuyển ở tốc độ 100 km/h, một chiếc xe sẽ di chuyển được xấp xỉ 28m mỗi giây. Ví dụ trường hợp người điều khiển phương tiện mất tỉnh táo, ngủ trong khoảng 4s đồng nghĩa với việc chiếc xe tự do trên quãng đường dài hơn 110 mét. Đây là một trong những nguyên nhân dẫn đến rất nhiều vụ tai nạn thảm khốc trên cao tốc.

Do đó, mỗi tài xế khi điều khiển phương tiện cần tính toán lộ trình dừng, nghỉ phù hợp để đảm bảo sức khỏe tốt nhất khi tham gia giao thông.

Không phải trường hợp bất khả kháng, vậy phải làm sao?

Dưới góc độ pháp lý, Luật sư Nguyễn Trọng Nghĩa, Đoàn Luật sư TP.HCM, cho biết tại Điều 25 của Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024 đã quy định rất rõ các nguyên tắc khi điều khiển phương tiện trên đường cao tốc.

Theo đó, người điều khiển phương tiện không được phép cho xe chạy ở làn dừng xe khẩn cấp và phần lề đường trong điều kiện lưu thông bình thường.

Tiếp đến là người điều khiển phương tiện chỉ được dừng xe, đỗ xe ở nơi quy định. Trường hợp gặp sự cố kỹ thuật hoặc bất khả kháng khác buộc phải dừng xe, đỗ xe thì được dừng xe, đỗ xe ở làn dừng khẩn cấp cùng chiều xe chạy và phải có báo hiệu bằng đèn khẩn cấp; trường hợp xe không thể di chuyển được vào làn dừng khẩn cấp, phải có báo hiệu bằng đèn khẩn cấp và đặt biển hoặc đèn cảnh báo về phía sau xe khoảng cách tối thiểu 150 mét.

Còn theo khoản 1, Điều 156 của Bộ luật Dân sự 2015 thì sự kiện bất khả kháng là sự kiện xảy ra một cách khách quan không thể lường trước được và không thể khắc phục được mặc dù đã áp dụng mọi biện pháp cần thiết và khả năng cho phép.

Khi đối chiếu với trạng thái buồn ngủ khi lái xe trên cao tốc có thể thấy: Thứ nhất, xét về tính khách quan và không thể lường trước, chu kỳ thức - ngủ của con người tuân theo những quy luật sinh học rõ ràng. Cơn buồn ngủ xuất hiện kèm theo hàng loạt các tín hiệu cảnh báo từ cơ thể như: ngáp liên tục, mí mắt sụp xuống, cay mắt... Người lái xe, là người kiểm soát nguồn nguy hiểm cao độ (xe ô tô), hoàn toàn có đủ năng lực lý trí để nhận biết các dấu hiệu này từ sớm.

Thứ hai, về tính không thể khắc phục, sự mệt mỏi và buồn ngủ là yếu tố hoàn toàn có thể kiểm soát, dự phòng và khắc phục ngay từ thời điểm bắt đầu hành trình. Người điều khiển phương tiện hoàn toàn có thể chuẩn bị sức khỏe tốt nhất trước khi lái xe.

Do vậy trạng thái buồn ngủ khi lái xe rất khó để được xem xét là trường hợp bất khả kháng để miễn trừ trách nhiệm cho người điều khiển phương tiện.

Cũng theo LS Nghĩa, pháp luật về giao thông đường bộ hoàn toàn cho phép tài xế được dừng, đỗ xe trên làn đường khẩn cấp. Tuy nhiên, để dừng, đỗ trên làn đường này phải tuân theo quy định như đã nêu ở trên.

"Cần lưu ý rằng trong vụ việc này, các tài xế dừng xe để ngủ trên cao tốc bị lập biên bản xử phạt về hành vi dừng, đỗ mà không bật đèn cảnh báo hoặc vật cảnh báo. Do đó để tránh các trường hợp bị phạt tương tự, người điều khiển phương tiện cần tuân thủ đúng các nguyên tắc dừng, đậu xe trên cao tốc, việc này cũng để đảm bảo an toàn cho các phương tiện khác khi tham gia giao thông"- LS Nghĩa chia sẻ.

ĐẶNG LÊ