Góc nhìn pháp lý vụ xử phạt và tịch thu 42 cây mai vàng ở Côn Đảo

Theo ông Nguyễn Thái Hậu, Phó Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm rừng đặc dụng Vườn quốc gia Côn Đảo, địa điểm kiểm tra và lập biên bản không phải là vườn nhà dân mà là sân trụ sở cũ của một đơn vị trên địa bàn.

Mai vàng phân bố nhiều trong rừng đặc dụng Vườn quốc gia Côn Đảo, có hoa và dáng đẹp nên được nhiều người ưa chuộng, tìm kiếm để làm cảnh. Đây chính là nguy cơ dẫn đến việc khai thác trái phép loài này trong tự nhiên.

Cũng theo ông Hậu, trước đó, ngày 19-6-2025, tại cùng địa điểm, Hạt Kiểm lâm Côn Đảo thuộc Chi cục Kiểm lâm tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu (cũ) phối hợp với Phòng NN&MT huyện Côn Đảo (cũ) đã phát hiện và lập biên bản vi phạm hành chính về lĩnh vực lâm nghiệp đối với ông NVY (SN 1993, cư trú tại Khu dân cư số 3) vì đã có hành vi tàng trữ 23 gốc cây mai có tổng trọng lượng 180 kg.

Đến ngày 27-6-2025, Hạt Kiểm lâm Côn Đảo cũng đã ra quyết định xử phạt hành chính ông Y số tiền 3 triệu đồng và tịch thu toàn bộ 23 gốc cây mai để xử lý theo quy định. Ông Y đã chấp hành quy định nộp phạt.

Hạt Kiểm lâm rừng đặc dụng Vườn quốc gia Côn Đảo khẳng định việc kiểm tra, xử lý các vụ việc được thực hiện theo đúng quy định.

Phải chứng minh được nguồn gốc từ rừng mới có thể xử phạt

Căn cứ định nghĩa về lâm sản theo khoản 16 Điều 2 Luật Lâm nghiệp năm 2017, có thể thấy rằng yếu tố nguồn gốc từ rừng là điều kiện tiên quyết để xác định một sản phẩm có phải là lâm sản hay không. Do đó, về mặt pháp lý và logic áp dụng pháp luật, cơ quan quản lý trước hết phải chứng minh được rằng số cây mai vàng nói trên có nguồn gốc khai thác từ rừng, từ đó mới có thể xác định đây là đối tượng thuộc phạm vi quản lý của pháp luật về lâm nghiệp và tiến hành kiểm tra, xử lý theo quy định.

Trong trường hợp cơ quan có thẩm quyền - ở đây là Hạt Kiểm lâm - không xác định hoặc không có căn cứ chứng minh nguồn gốc từ rừng của số cây mai vàng, thì rõ ràng đối tượng này không thuộc phạm vi điều chỉnh của Nghị định 35/2019 (sửa đổi, bổ sung tại Nghị định 07/2022) về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lâm nghiệp. Khi đó, việc yêu cầu người dân phải cung cấp hoặc chứng minh hồ sơ lâm sản đối với các cây mai nói trên là không có cơ sở pháp lý, và việc ban hành Quyết định xử phạt theo Nghị định này cũng cần được xem xét lại về tính hợp pháp và căn cứ pháp lý.

Bên cạnh đó, biện pháp tịch thu đối với số cây mai vàng cũng đặt ra vấn đề cần được xem xét thận trọng. Theo quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính, biện pháp tịch thu chỉ được áp dụng đối với tang vật vi phạm hoặc công cụ được sử dụng để thực hiện hành vi vi phạm hành chính. Vì vậy, trong trường hợp Hạt Kiểm lâm chưa có cơ sở pháp lý rõ ràng để xác định số cây mai vàng này là lâm sản - chẳng hạn thông qua các hoạt động xác minh nguồn gốc, giám định hoặc các biện pháp nghiệp vụ khác - thì việc áp dụng biện pháp tịch thu là chưa bảo đảm đầy đủ căn cứ pháp lý.

Để bảo đảm tính hợp pháp, khách quan và đúng quy định của pháp luật, cơ quan có thẩm quyền cần xem xét lại toàn bộ căn cứ pháp lý của Quyết định xử phạt, đồng thời cân nhắc việc thu hồi hoặc hủy bỏ quyết định đã ban hành và trả lại số cây mai cho người dân, trong trường hợp không chứng minh được đây là lâm sản theo quy định của pháp luật hiện hành.

Trong thực tế xã hội và tập quán sinh hoạt, việc chặt hoặc đào một số cây (mai, đào, quất …) để đem về chưng bày trong dịp Tết là hoạt động diễn ra khá phổ biến ở nhiều địa phương. Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp đều mặc nhiên bị xem là hành vi vi phạm pháp luật về lâm nghiệp, nhất là khi không có yếu tố “nguồn gốc từ rừng”.

Luật sư LÊ NGÔ TRUNG, Đoàn Luật sư TP.HCM