Góc nhìn văn hóa: Đừng để 'giấy phép con' làm tổn thương niềm tin thương hiệu nông sản Việt

Việc Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an ngày 28/7/2026 khởi tố, bắt tạm giam Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Hoàng Trung cùng một số cán bộ thuộc Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật về các hành vi nhận hối lộ và giả mạo trong công tác vì thế không chỉ là một vụ án tham nhũng, mà còn là hồi chuông cảnh báo về sự xói mòn văn hóa công vụ, văn hóa liêm chính và trách nhiệm đối với lợi ích quốc gia.

Trong bất kỳ xã hội nào, pháp luật là nền tảng để duy trì trật tự, còn văn hóa là sức mạnh tạo nên niềm tin. Khi người thực thi công vụ đánh mất chuẩn mực đạo đức, biến quyền lực được nhân dân giao phó thành phương tiện phục vụ lợi ích cá nhân thì tổn thất không chỉ dừng lại ở những khoản tiền thất thoát, mà còn làm suy giảm niềm tin xã hội - nguồn lực vô hình nhưng vô cùng quý giá đối với sự phát triển của đất nước.

Các bị can: Nguyễn Thị Hà, Hoàng Trung, Bế Thị Thu Hiền, Nguyễn Quang Hiếu. Ảnh: Bộ Công an

Tha hóa quyền lực và sự băng hoại văn hóa công vụ

Điều khiến dư luận đặc biệt quan tâm trong vụ án này không chỉ là hành vi nhận hối lộ, mà còn là dấu hiệu lợi dụng chức vụ để thiết kế hoặc duy trì những "giấy phép con", tạo ra các rào cản hành chính không cần thiết nhằm phục vụ lợi ích nhóm.

Khái niệm "giấy phép con" vốn từ lâu đã trở thành nỗi ám ảnh của cộng đồng doanh nghiệp. Đó là những điều kiện, thủ tục được đặt ra vượt quá yêu cầu quản lý cần thiết, khiến doanh nghiệp phải tốn thêm thời gian, chi phí và không ít trường hợp buộc phải tìm đến cơ chế "xin - cho". Khi những thủ tục ấy bị biến thành công cụ kiếm lợi, quyền lực công không còn phục vụ xã hội mà trở thành một loại "đặc quyền" có thể mặc cả.

Theo kết quả điều tra ban đầu, các bị can bị cáo buộc đã can thiệp vào việc cấp giấy kiểm nghiệm, mã số vùng trồng, mã cơ sở đóng gói, thậm chí cấp khống hoặc mua bán trái phép các loại mã số phục vụ xuất khẩu sầu riêng. Điều đó đồng nghĩa với việc những doanh nghiệp đầu tư bài bản, sản xuất đúng quy trình vẫn có thể bị ách lại bởi các thủ tục hành chính, trong khi những đối tượng làm ăn chụp giật lại tìm được "lối đi riêng" bằng những giấy tờ không hợp pháp.

Đây là sự đảo lộn các giá trị văn hóa trong hoạt động kinh doanh. Đáng lẽ sự trung thực, chất lượng và năng lực phải quyết định cơ hội tiếp cận thị trường thì lại bị thay thế bằng quan hệ, tiền bạc và sự móc nối. Người làm ăn chân chính trở thành người chịu thiệt, còn những kẻ gian dối lại có cơ hội hưởng lợi. Khi chuẩn mực đúng - sai bị đảo ngược, văn hóa kinh doanh cũng bị bào mòn từ gốc rễ.

Ở góc độ văn hóa công vụ, điều đáng lo hơn cả là sự tha hóa quyền lực. Quyền lực nhà nước vốn được trao để phục vụ nhân dân, bảo vệ lợi ích công cộng và tạo môi trường phát triển bình đẳng. Nhưng khi quyền lực bị sử dụng để dựng lên các rào cản nhằm thu lợi bất chính thì đó không chỉ là vi phạm pháp luật, mà còn là sự phản bội những giá trị đạo đức mà người cán bộ phải gìn giữ.

Hậu quả của hành vi ấy không chỉ là hàng trăm, hàng nghìn container sầu riêng ùn ứ tại cửa khẩu, không chỉ là những khoản thất thu ngân sách hay thiệt hại của doanh nghiệp. Điều đáng ngại hơn là uy tín của nông sản Việt Nam bị ảnh hưởng. Thị trường quốc tế không chỉ đánh giá chất lượng của trái sầu riêng, mà còn đánh giá mức độ minh bạch của cả hệ thống quản lý chất lượng phía sau nó. Chỉ cần một vài vụ gian lận cũng có thể khiến đối tác nghi ngờ toàn bộ chuỗi sản xuất và kiểm soát của Việt Nam.

Uy tín quốc gia là một giá trị văn hóa được xây dựng bằng thời gian, bằng sự trung thực và bằng trách nhiệm. Một khi niềm tin ấy bị tổn hại, cái giá phải trả sẽ lớn hơn rất nhiều so với giá trị vật chất của một vài vụ việc tham nhũng.

Giữ gìn thương hiệu nông sản Việt từ văn hóa liêm chính

Nhìn rộng hơn, vụ án xuất khẩu sầu riêng diễn ra đúng vào thời điểm Đảng và Nhà nước đang đẩy mạnh cải cách thể chế, cắt giảm điều kiện kinh doanh và xây dựng nền hành chính phục vụ. Điều đó càng cho thấy quyết tâm rất rõ: phát triển đất nước không chỉ bằng nguồn lực kinh tế mà còn bằng chất lượng thể chế và văn hóa quản trị.

Một nền kinh tế hiện đại không thể vận hành trên cơ chế xin - cho. Càng không thể phát triển bền vững nếu doanh nghiệp phải dành nhiều thời gian để vượt qua những rào cản hành chính hơn là đầu tư cho đổi mới sáng tạo và nâng cao chất lượng sản phẩm. Bởi vậy, việc loại bỏ "giấy phép con" không đơn thuần là cải cách thủ tục hành chính mà còn là xây dựng một nền văn hóa quản trị minh bạch, trong đó mọi doanh nghiệp đều được cạnh tranh bình đẳng.

Đặc biệt, Quy định số 207-QĐ/TW về những điều đảng viên không được làm đã bổ sung nội dung mới, nghiêm cấm việc thiết kế tiêu chí, điều kiện mang tính riêng biệt nhằm tạo lợi thế cho một hoặc một số tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân. Quy định này thể hiện tư duy quản trị hiện đại: quyền lực phải được kiểm soát để không trở thành công cụ tạo ra đặc quyền và lợi ích nhóm.

Việc Ban Bí thư quyết định khai trừ khỏi Đảng đối với ông Hoàng Trung, cùng với quá trình điều tra, xử lý nghiêm của cơ quan bảo vệ pháp luật, không chỉ nhằm xử lý một cá nhân vi phạm mà còn phát đi thông điệp mạnh mẽ về xây dựng văn hóa liêm chính trong bộ máy công quyền. Không có vùng cấm, không có ngoại lệ đối với những hành vi lợi dụng chức vụ để trục lợi.

Dưới góc nhìn văn hóa, đó là quá trình khôi phục niềm tin xã hội. Niềm tin được hình thành khi người dân thấy rằng những người làm đúng được bảo vệ, người vi phạm bị xử lý và mọi cơ hội phát triển đều dựa trên sự công bằng. Một môi trường kinh doanh lành mạnh không chỉ hấp dẫn nhà đầu tư mà còn khuyến khích người dân yên tâm sản xuất, doanh nghiệp mạnh dạn mở rộng quy mô và nông dân tin tưởng đầu tư dài hạn.

Sầu riêng hôm nay là câu chuyện của một ngành hàng tỷ đô, nhưng cũng là phép thử đối với năng lực quản trị quốc gia. Nếu bộ máy quản lý trong sạch, minh bạch, doanh nghiệp sẽ không phải "chạy giấy tờ", người nông dân không phải lo mất đầu ra vì những rào cản vô lý, còn đối tác quốc tế sẽ thêm tin tưởng vào thương hiệu nông sản Việt Nam.

Xử lý nghiêm vụ nhận hối lộ và giả mạo trong công tác xuất khẩu sầu riêng vì thế mang ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi một vụ án kinh tế. Đó là yêu cầu của pháp luật, đồng thời cũng là đòi hỏi của văn hóa phát triển. Muốn khơi thông dòng chảy sản xuất, kinh doanh, muốn xây dựng một nền nông nghiệp hiện đại và một quốc gia có năng lực cạnh tranh cao, trước hết phải làm trong sạch bộ máy, loại bỏ mọi biểu hiện nhũng nhiễu, lợi ích nhóm và cơ chế xin - cho.

Chỉ khi văn hóa liêm chính trở thành chuẩn mực trong thực thi công vụ, quyền lực được đặt dưới sự kiểm soát của pháp luật và mọi doanh nghiệp được đối xử bình đẳng, thì thương hiệu nông sản Việt Nam mới thực sự có nền tảng vững chắc để vươn xa. Đó cũng chính là con đường để củng cố niềm tin xã hội, nâng cao sức mạnh nội sinh của đất nước và hiện thực hóa mục tiêu phát triển nhanh, bền vững trong giai đoạn mới.

Tối 28/7, Bộ Công an cho biết Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu (C03) đã bắt tạm giam ông Hoàng Trung, Thứ trưởng Nông nghiệp và Môi trường về tội Nhận hối lộ.

Cùng tội danh, ông Nguyễn Quang Hiếu, Phó cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, cũng bị khởi tố, bắt tạm giam.

Hai bị can Nguyễn Thị Hà, Chi cục trưởng Chi cục Kiểm dịch vùng 7 thuộc Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, và Bế Thị Thu Hiền, Trạm trưởng Trạm Kiểm dịch Hữu Nghị - Lạng Sơn, bị bắt về tội Giả mạo trong công tác, theo Điều 359 Bộ luật Hình sự.

Động thái này được C03 đưa ra khi mở rộng điều tra vụ án liên quan hoạt động xuất khẩu sầu riêng sang Trung Quốc.

Vụ án xảy ra tại Trung tâm Kiểm nghiệm kiểm chứng và Dịch vụ chất lượng, Công ty TNHH Công nghệ NhoNho, Công ty TNHH MTV Trái cây Thủy cùng các đơn vị, cá nhân liên quan.

V.X.B