Sửa Luật Điện lực: Cần cơ chế đột phá cho LNG, điện gió ngoài khơi

Toàn cảnh hội thảo lấy ý kiến hoàn thiện dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực.

Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải phát biểu khai mạc.

Phát biểu khai mạc, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải cho rằng, việc sửa đổi Luật Điện lực là yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh nhu cầu điện phục vụ tăng trưởng kinh tế, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh ngày càng lớn. Theo bà, dự thảo luật hướng tới thể chế hóa chủ trương phân cấp, phân quyền, đơn giản hóa thủ tục hành chính, đồng thời tháo gỡ các vướng mắc phát sinh trong quá trình triển khai Luật Điện lực hiện hành.

Tại hội thảo, nhiều nội dung trọng tâm của dự thảo được các đại biểu tập trung góp ý, như quy hoạch và đầu tư phát triển điện lực, cơ chế dành cho các dự án nguồn điện đầu tư độc lập (IPP), chính sách phát triển các dự án điện khí LNG, vận hành thị trường điện cạnh tranh và cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA).

Nhiều ý kiến đánh giá cao việc dự thảo bổ sung quy định về giá đấu thầu nhằm hạn chế tình trạng kéo dài đàm phán hợp đồng, ảnh hưởng tiến độ các dự án điện. Dự thảo cũng đề xuất luật hóa việc chuyển từ hợp đồng mua bán điện truyền thống (PPA) sang hợp đồng tài chính dạng kỳ (CfD), được kỳ vọng góp phần hoàn thiện cơ chế vận hành thị trường điện cạnh tranh.

Dự thảo còn bổ sung các quy định về quản lý chứng chỉ năng lượng tái tạo (REC), chuyển đổi số và hệ thống thông tin chuyên ngành điện lực, tạo nền tảng cho quá trình hiện đại hóa ngành điện.

Từ thực tiễn triển khai các dự án năng lượng, nhiều chuyên gia đề nghị tiếp tục hoàn thiện dự thảo theo hướng tháo gỡ các điểm nghẽn đối với điện khí LNG và điện gió ngoài khơi; bổ sung cơ chế phát triển nguồn điện phân tán, nhiệt điện tận dụng khí dư, nhiệt dư và mở rộng đối tượng được tham gia cơ chế mua bán điện trực tiếp đối với các nguồn điện tận dụng năng lượng dư thừa trong sản xuất công nghiệp.

TS Nguyễn Quốc Thập - Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam: Dự thảo cần có những cơ chế mạnh mẽ và thực chất hơn đối với điện gió ngoài khơi và điện khí LNG.

Phát biểu thảo luận tại hội thảo, TS Nguyễn Quốc Thập - Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam đánh giá cao nỗ lực của cơ quan soạn thảo trong việc tiếp thu nhiều ý kiến để tháo gỡ các vướng mắc cho lĩnh vực năng lượng. Tuy nhiên, để đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới, đặc biệt là thực hiện Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, dự thảo cần có những cơ chế mạnh mẽ và thực chất hơn đối với điện gió ngoài khơi và điện khí LNG.

Đối với điện gió ngoài khơi, TS Nguyễn Quốc Thập đề xuất xây dựng cơ chế đặc thù, mang tính thí điểm đối với các dự án điện gió ngoài khơi tiên phong, cho phép nhà đầu tư thực hiện đồng bộ các bước khảo sát, nghiên cứu và chuẩn bị đầu tư, thay vì quy trình tuần tự như hiện nay. Nên cho phép nhà đầu tư được triển khai đồng thời công tác khảo sát, nghiên cứu tiền khả thi và nghiên cứu khả thi. Sau khi kết quả được cơ quan có thẩm quyền thẩm định, nghiệm thu mới chuyển sang các bước đầu tư tiếp theo. Cơ chế này sẽ giảm đáng kể thời gian chuẩn bị dự án, đồng thời tạo động lực thu hút các nhà đầu tư có năng lực.

Bên cạnh đó cần quy định rõ vai trò của Petrovietnam và EVN trong triển khai các dự án điện gió ngoài khơi, đồng thời cho phép tận dụng hạ tầng dầu khí hiện hữu để phát triển loại hình năng lượng này.

Đối với điện khí LNG, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là cơ chế chia sẻ rủi ro chưa đủ rõ ràng, khiến nhiều dự án chưa thể đạt quyết định đầu tư cuối cùng (FID). Vì vậy, Luật cần tạo hành lang pháp lý ổn định hơn, hoàn thiện cơ chế hợp đồng mua bán điện và phân bổ rủi ro hợp lý giữa Nhà nước và nhà đầu tư để các dự án có thể huy động vốn, triển khai đúng tiến độ, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia và thực hiện mục tiêu chuyển dịch năng lượng của Việt Nam.

TS Phan Ngọc Trung cho rằng, để đáp ứng yêu cầu chyển dịch năng lượng, dự thảo cần tiếp tục bổ sung các quy định mang tính nền tảng cho những lĩnh vực mới.

TS Phan Ngọc Trung, nguyên Thành viên Hội đồng thành viên Petrovietnam, Trưởng ban tư vấn phản biện Hội Dầu khí Việt Nam cho rằng, để đáp ứng yêu cầu chuyển dịch năng lượng, dự thảo cần tiếp tục bổ sung các quy định mang tính nền tảng cho những lĩnh vực mới.

Đối với điện khí LNG, theo ông đây sẽ là một trong những nguồn điện quan trọng trong giai đoạn tới khi tiềm năng thủy điện lớn đã cơ bản được khai thác, trong khi điện than gặp nhiều thách thức. Vì vậy, cần có cơ chế rõ ràng hơn cho toàn bộ chuỗi giá trị LNG, từ nhập khẩu, kho cảng, hạ tầng vận chuyển đến nhà máy điện, đồng thời bảo đảm cơ chế đầu tư dài hạn để thu hút doanh nghiệp tham gia.

Với điện gió ngoài khơi, TS Phan Ngọc Trung đề nghị bổ sung chính sách khuyến khích phát triển, tạo hành lang pháp lý cho các dự án tiên phong, đồng thời tận dụng hạ tầng, năng lực kỹ thuật của các ngành công nghiệp trong nước, đặc biệt là dầu khí, nhằm nâng cao tỷ lệ nội địa hóa.

Ông cũng nhấn mạnh, cần coi lưới điện và hệ thống lưu trữ năng lượng là một phần quan trọng của quá trình chuyển dịch năng lượng. Luật cần có cơ chế huy động nguồn lực xã hội đầu tư phát triển lưới điện theo quy hoạch, đồng thời khuyến khích các giải pháp lưu trữ và nguồn điện có khả năng điều chỉnh công suất nhanh để bảo đảm vận hành hệ thống điện an toàn, ổn định khi tỷ trọng năng lượng tái tạo ngày càng tăng.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên nhấn mạnh, điện không chỉ là hạ tầng kỹ thuật mà còn là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Phát biểu chỉ đạo tại hội thảo, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên nhấn mạnh, điện không chỉ là hạ tầng kỹ thuật mà còn là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Trong bối cảnh mới, nguồn điện sạch với giá thành hợp lý sẽ góp phần thu hút dòng vốn đầu tư nước ngoài và nâng cao khả năng tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu của doanh nghiệp Việt Nam.

Theo Phó Chủ tịch Quốc hội, việc sửa đổi Luật Điện lực lần này nhằm thể chế hóa đầy đủ các chủ trương của Đảng về bảo đảm an ninh năng lượng, đồng thời tạo hành lang pháp lý cho sự phát triển của các loại hình năng lượng mới và năng lượng tái tạo.

Ông đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát kỹ phạm vi sửa đổi, chỉ đưa vào luật những chính sách đã được đánh giá tác động đầy đủ và có cơ sở thực tiễn. Đối với những cơ chế mới đã có tiền lệ quốc tế nhưng chưa được áp dụng trong nước, cần nghiên cứu báo cáo cấp có thẩm quyền để xem xét áp dụng theo cơ chế thử nghiệm có kiểm soát.

Phó Chủ tịch Quốc hội cũng yêu cầu quá trình hoàn thiện dự thảo phải bảo đảm tuân thủ chặt chẽ các quy định về kiểm soát quyền lực trong công tác xây dựng pháp luật; đồng thời tham khảo kinh nghiệm quốc tế về phát triển điện gió, điện gió ngoài khơi, điện mặt trời và các nguồn năng lượng mới để xây dựng các quy định ổn định, minh bạch và tiệm cận thông lệ quốc tế.

Từng chính sách trong dự thảo cần được đánh giá tác động toàn diện nhằm vừa tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp, vừa tạo môi trường pháp lý đủ sức huy động hiệu quả nguồn lực từ khu vực nhà nước và tư nhân cho phát triển điện lực, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng, bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia và thực hiện mục tiêu trung hòa carbon.