Góc nhìn văn hóa: Tạo nguồn xung lực mới để chính quyền các cấp thực sự kiến tạo phát triển

Ẩn sau hệ thống các con số, nhiệm vụ và giải pháp là thông điệp mang tính định hướng về xây dựng một nền văn hóa quản trị hiện đại, nơi bộ máy không còn là mục tiêu tự thân mà trở thành công cụ phục vụ phát triển và phục vụ Nhân dân.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm dự và phát biểu chỉ đạo Hội nghị toàn quốc sơ kết 1 năm vận hành mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị và mô hình chính quyền 3 cấp do Bộ Chính trị tổ chức sáng 1/7/2026 - Ảnh: VGP.

Từ cải cách bộ máy đến kiến tạo văn hóa quản trị mới

Điểm nổi bật trong phát biểu là sự chuyển dịch tư duy rất rõ: Từ "sắp xếp tổ chức" sang "nâng cao chất lượng vận hành". Điều đó cho thấy cải cách bộ máy đã bước sang một giai đoạn mới. Nếu năm đầu tiên chủ yếu giải quyết bài toán "gọn", thì giai đoạn tiếp theo phải chứng minh được yếu tố "mạnh". Một bộ máy tinh gọn nhưng không hiệu quả sẽ không tạo ra giá trị. Ngược lại, chỉ khi năng lực thực thi được nâng lên, cải cách mới thực sự chạm tới kỳ vọng của xã hội.

Ở góc độ văn hóa, đây là sự thay đổi quan trọng về triết lý quản trị. Văn hóa tổ chức không được quyết định bởi số lượng đầu mối hay tầng nấc hành chính mà được hình thành từ cách vận hành, tinh thần trách nhiệm và khả năng giải quyết công việc. Vì vậy, khi Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhiều lần nhấn mạnh các yêu cầu "rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thời hạn, rõ nguồn lực, rõ chỉ số đánh giá", đó cũng là quá trình hình thành một văn hóa công vụ đề cao tính minh bạch, kỷ luật và hiệu quả.

Bài phát biểu cũng cho thấy cách tiếp cận rất thực tiễn khi không né tránh những hạn chế sau một năm triển khai. Từ sự thiếu đồng bộ của thể chế, khoảng cách giữa phân cấp và nguồn lực, chất lượng đội ngũ cán bộ cơ sở, cho đến những "điểm nghẽn" về dữ liệu số, hạ tầng công nghệ hay xử lý tài sản công đều được chỉ ra cụ thể bằng những con số biết nói. Chỉ có khoảng 53% cán bộ cấp tỉnh và 30% cán bộ cấp xã đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ; mới có 5/12 cơ sở dữ liệu chiến lược được kết nối; hơn 106 triệu thửa đất nhưng chỉ khoảng 23,5 triệu thửa đạt tiêu chí "đúng, đủ, sạch, sống". Những số liệu ấy không nhằm phản ánh khó khăn đơn thuần mà còn thể hiện một văn hóa quản trị mới: nhìn thẳng vào thực tế để tìm giải pháp, thay vì bằng lòng với những kết quả bước đầu.

Đáng chú ý, trong suốt bài phát biểu, người dân và doanh nghiệp được đặt ở vị trí trung tâm của quá trình cải cách. Từ yêu cầu giảm tối đa việc kê khai lặp lại thông tin, nâng cao chất lượng dịch vụ công, đến việc lấy mức độ hài lòng của người dân làm một chỉ số đánh giá hiệu quả vận hành, tất cả đều phản ánh tư duy chuyển từ "quản lý" sang "phục vụ". Đó cũng là sự chuyển biến về văn hóa quyền lực. Quyền lực không chỉ được thể hiện ở khả năng ban hành quyết định mà còn ở năng lực tạo điều kiện thuận lợi nhất cho người dân, doanh nghiệp phát triển.

Kiến tạo phát triển bằng văn hóa trách nhiệm và tinh thần phục vụ

Nếu nhìn sâu hơn, mười nhóm nhiệm vụ trọng tâm được nêu trong bài phát biểu đều hướng tới việc xây dựng một hệ giá trị mới cho bộ máy hành chính.

Trước hết là văn hóa trách nhiệm. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhiều lần nhấn mạnh nguyên tắc "một việc phải có một cơ quan chủ trì, một đầu mối chịu trách nhiệm". Đây không chỉ là giải pháp kỹ thuật trong quản lý mà còn là cách khắc phục căn bệnh đùn đẩy, né tránh trách nhiệm vốn từng tồn tại ở không ít nơi. Khi trách nhiệm được xác định rõ ràng thì hiệu quả công việc cũng có cơ sở để đo lường, còn người dân biết phải tìm đến đúng cơ quan để được giải quyết.

Cùng với đó là văn hóa phân quyền đi đôi với trách nhiệm giải trình. Một trong những thông điệp đáng chú ý của bài phát biểu là phân cấp không đồng nghĩa với chuyển gánh nặng xuống cơ sở. Muốn cấp dưới làm được việc phải trao đầy đủ thẩm quyền, nguồn lực, nhân lực, dữ liệu và công cụ quản lý. Đây là tư duy quản trị hiện đại bởi quyền hạn luôn phải song hành với điều kiện thực thi. Nếu chỉ giao việc mà không giao nguồn lực thì cải cách rất dễ trở thành áp lực đối với cán bộ cơ sở.

Một điểm nhấn khác là yêu cầu coi dữ liệu là tài sản, là nguồn lực và là nền tảng của quản trị hiện đại. Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, văn hóa quản trị không còn chỉ dựa vào kinh nghiệm hay hồ sơ giấy mà phải dựa trên dữ liệu chính xác, minh bạch và được chia sẻ liên thông. Đây cũng là cơ sở để xây dựng nền hành chính số, giảm tiếp xúc trung gian, giảm chi phí xã hội và tăng tính công khai.

Đặc biệt, bài phát biểu dành dung lượng đáng kể cho đội ngũ cán bộ cấp xã. Quan điểm "coi năng lực thực thi của cấp xã là thước đo kiểm định thành công của mô hình mới" phản ánh nhận thức sâu sắc rằng mọi chủ trương, chính sách cuối cùng đều được kiểm nghiệm ở cơ sở. Chính quyền gần dân nhất cũng là nơi người dân cảm nhận rõ nhất chất lượng phục vụ của Nhà nước. Vì thế, xây dựng đội ngũ cán bộ đủ năng lực, đủ chuyên môn, đủ bản lĩnh và có cơ chế bảo vệ người dám nghĩ, dám làm chính là đầu tư cho chất lượng của nền quản trị quốc gia.

Ở góc nhìn văn hóa, điều đáng chú ý là bài phát biểu không chỉ nói về quản trị mà còn nói đến niềm tin. Niềm tin được xây dựng bằng sự đồng thuận xã hội, bằng vai trò giám sát của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội, bằng cơ chế tiếp nhận phản hồi thường xuyên của người dân và doanh nghiệp. Một nền quản trị hiện đại không thể vận hành hiệu quả nếu thiếu sự tham gia và giám sát của xã hội.

Có thể thấy, xuyên suốt bài phát biểu là tinh thần cải cách không dừng lại ở việc thay đổi mô hình tổ chức mà hướng tới thay đổi phương thức quản trị và văn hóa công vụ. Đó là văn hóa của sự chủ động thay vì chờ chỉ đạo; của trách nhiệm thay vì né tránh; của dữ liệu thay vì cảm tính; của phục vụ thay vì hành chính hóa; của hiệu quả thay vì hình thức.

"Tạo nguồn xung lực mới để chính quyền các cấp thực sự kiến tạo phát triển" vì thế không chỉ là chủ đề của hội nghị mà còn là thông điệp mang tính chiến lược cho chặng đường cải cách tiếp theo. Khi tổ chức mới tạo ra năng lực mới, phân cấp đi đôi với trách nhiệm mới, dữ liệu tạo ra phương thức quản trị mới và bộ máy mang lại chất lượng phục vụ mới, đó cũng là lúc cải cách hành chính vượt ra ngoài phạm vi tổ chức để trở thành động lực của phát triển văn hóa quản trị quốc gia. Thành công của cuộc cải cách sẽ không chỉ được đo bằng số lượng đầu mối được tinh giản hay văn bản được sửa đổi, mà còn được đo bằng niềm tin của người dân, bằng mức độ hài lòng của doanh nghiệp và bằng khả năng kiến tạo những không gian phát triển mới cho đất nước trong giai đoạn mới.

V.X.B