Gốc rễ của sự an toàn cảm xúc ở trẻ

Trong đời sống gia đình, những rạn nứt hiếm khi bắt đầu từ những biến cố lớn. Chúng thường xuất hiện từ các tình huống rất nhỏ: cha mẹ lỡ quát con vì làm đổ nước, buông một câu nặng lời trong lúc mệt mỏi, hay tỏ ra thiếu kiên nhẫn khi đứa trẻ hỏi đi hỏi lại cùng một câu hỏi.

Với người lớn, những khoảnh khắc ấy thường nhanh chóng trôi qua. Nhưng với trẻ em, điều đọng lại không phải là lời nói hay hành vi tại thời điểm đó, mà là cảm giác sau đó: không có lời giải thích, không có sự quay lại, và mọi thứ tiếp tục như thể chưa từng có chuyện gì xảy ra. Chính “khoảng trống sau xung đột” này mới là thứ tạo ra sự xa cách giữa cha mẹ và con cái.

Trong cuốn sách Con cái chúng ta đều tốt, Becky Kennedy đã nhấn mạnh: Vấn đề không nằm ở việc cha mẹ có từng mất bình tĩnh hay không, mà nằm ở việc sau đó họ có quay lại để kết nối với con hay không. Theo bà, sai lầm là điều vốn không thể tránh khỏi trong nuôi dạy con. Nhưng điều quyết định chất lượng mối quan hệ lại nằm ở cách người lớn xử lý sau sai lầm đó.

Sách Con cái chúng ta đều tốt của tác giả Becky Kennedy.

Thay vì cố gắng “giả vờ như không có gì xảy ra”, điều quan trọng là cha mẹ phải quay lại và nói rõ điều đã xảy ra theo cách đơn giản và trung thực.

Ví dụ: “Lúc nãy mẹ đã quát con”, “Điều đó không đúng”, “Không phải lỗi của con”, và “Mẹ sẽ cố gắng làm tốt hơn”,... Điều quan trọng không nằm ở cách nói trau chuốt, mà ở việc cha mẹ thừa nhận rõ điều mình vừa làm và sẵn sàng chịu trách nhiệm về nó.

Với trẻ em, hành động quay lại này mang ý nghĩa rất lớn. Nó giúp trẻ hiểu rằng mối quan hệ với cha mẹ không bị phá vỡ chỉ vì một khoảnh khắc căng thẳng. Quan trọng hơn, nó tạo ra một trải nghiệm cảm xúc an toàn: dù có xung đột, vẫn luôn có sự kết nối lại.

Việc cha mẹ thừa nhận rõ điều mình vừa làm và sẵn sàng chịu trách nhiệm về nó giúp tạo ra một trải nghiệm cảm xúc an toàn cho trẻ. Ảnh: Magnific.

Nếu bỏ qua bước này, trẻ thường rơi vào trạng thái tự diễn giải những gì đã xảy ra. Nhiều em có xu hướng nghĩ rằng mình là nguyên nhân của sự nóng giận, hoặc rằng mình không đủ tốt để được đối xử nhẹ nhàng hơn. Về lâu dài, điều này ảnh hưởng đến cảm giác tự tin và an toàn tâm lý của trẻ.

Quan điểm này cũng xuất hiện trong nhiều chia sẻ của các nhân vật công chúng. Trong cuốn hồi ký Chất - Michelle, Michelle Obama từng đề cập đến việc nuôi dạy hai cô con gái trong Nhà Trắng, trong đó bà thừa nhận rằng bản thân không tránh khỏi những lúc phản ứng cảm tính hoặc đặt kỳ vọng quá cao.

Bà nhấn mạnh rằng làm cha mẹ không phải là duy trì hình ảnh hoàn hảo, mà là liên tục học cách điều chỉnh, lắng nghe và thừa nhận khi mình chưa làm tốt. Chính việc sẵn sàng nhìn lại sai sót của bản thân giúp bà duy trì sự kết nối gần gũi với con cái trong một môi trường nhiều áp lực như chính trường Mỹ.

Bộ sách của Michelle Obama

Nuôi dạy con, suy cho cùng, không phải là hành trình loại bỏ hoàn toàn sai sót. Đó là hành trình học cách không để sai sót làm đứt gãy mối quan hệ. Khi cha mẹ biết quay lại, đứa trẻ không chỉ học cách tha thứ, mà còn học được một kỹ năng quan trọng hơn: hiểu rằng kết nối giữa con người có thể được hàn gắn, ngay cả sau những bất đồng. Và chính điều đó mới là nền tảng của một mối quan hệ an toàn, bền vững trong gia đình.