'Gót chân Achilles' của hệ thống phòng thủ Mỹ-Israel bộc lộ trước tên lửa siêu vượt âm của Iran

Ngày 1/3/2026, truyền thông nhà nước Iran đưa tin nước này đã tiến hành các cuộc tấn công mới bằng tên lửa và thiết bị bay không người lái nhằm vào Israel và các căn cứ quân sự của Mỹ trong khu vực. (Trong ảnh: Hệ thống phòng không Israel đánh chặn tên lửa Iran trên bầu trời Tel Aviv. Ảnh: THX/TTXVN)

Theo trang tin Interesting Engineering, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố vào ngày 5/3, một số tên lửa và máy bay không người lái “siêu vượt âm” của họ đã có thể xuyên thủng hệ thống phòng thủ tầm cao giai đoạn cuối ( (THAAD) do Mỹ triển khai tại Israel.

Các báo cáo cho hay loạt tấn công này đã xuyên qua hệ thống phòng không của Israel và bay tới khu vực Tel Aviv, tấn công các mục tiêu quân sự có giá trị cao với tốc độ rất lớn. Các mục tiêu được cho là bao gồm trụ sở Bộ Quốc phòng Israel và Sân bay Quốc tế Ben Gurion.

Theo báo Bưu điện Hoa Nam buổi sáng (SCMP) có trụ sở ở Hongkong (Trung Quốc), diễn biến này dường như xác nhận các cảnh báo trước đó của các nhà nghiên cứu Trung Quốc rằng các hệ thống phòng thủ hiện nay có thể bị vượt qua bởi thế hệ tên lửa mới này.

Trưởng nhóm nghiên cứu Liao Longwen và các đồng nghiệp viết trong một bài nghiên cứu rằng:
“Các hệ thống phòng thủ tên lửa hiện có của Mỹ về mặt lý thuyết có thể đánh chặn một số vũ khí siêu vượt âm ở giai đoạn cuối, nhưng tốc độ cao, khả năng cơ động và tính tàng hình khiến việc này trở nên cực kỳ khó khăn”.

Tuy nhiên, những tuyên bố như vậy cần được xem xét thận trọng. Israel thực tế sử dụng nhiều lớp phòng thủ khác nhau để chống lại các cuộc tấn công tên lửa.

Các hệ thống này bao gồm: Iron Dome; David’s Sling; Arrow missile system; Patriot missile system cùng với hệ thống THAAD do Mỹ triển khai.

Tên lửa siêu vượt âm - “gót chân Achilles” của phòng thủ Mỹ?

Dù rất tiên tiến, không có hệ thống phòng không nào đạt hiệu quả 100%. Ví dụ: Iron Dome có tỷ lệ đánh chặn khoảng 85-90% trong điều kiện lý tưởng còn hệ thống Patriot dù vẫn hiệu quả nhưng chỉ đạt 40-70%.

Vì vậy, việc một số tên lửa lọt qua không nhất thiết chứng minh ưu thế tuyệt đối của vũ khí siêu vượt âm. Tuy nhiên, điều quan trọng là hầu hết các hệ thống phòng thủ hiện nay được thiết kế trong thời kỳ trước khi tên lửa siêu vượt âm xuất hiện.

Để làm rõ, tên lửa siêu vượt âm có thể bay với tốc độ trên Mach 5 (gấp 5 lần tốc độ âm thanh). Không chỉ vậy, chúng còn có khả năng cơ động rất cao và có thể thay đổi quỹ đạo bay bất ngờ, khiến việc đánh chặn trở nên đặc biệt khó khăn.

Ngược lại, tên lửa đạn đạo truyền thống thường bay theo quỹ đạo hình cung khá dễ dự đoán, giống như một hòn đá bị ném đi. Trong khi đó, phương tiện lướt siêu vượt âm hoạt động giống một máy bay có điều khiển lao xuống với tốc độ cực cao.

Cách hệ thống phòng thủ tên lửa hoạt động

Các hệ thống phòng thủ tên lửa thường đánh chặn mục tiêu ở hai giai đoạn chính.

Giai đoạn đầu gọi là đánh chặn giữa hành trình (mid-course), diễn ra ngoài khí quyển. Những hệ thống như: Ground-Based Midcourse Defense và Aegis SM-3 sẽ theo dõi tên lửa trong không gian, phóng tên lửa đánh chặn và va chạm trực tiếp để phá hủy mục tiêu.

Tuy nhiên, tên lửa siêu vượt âm được thiết kế để bay phần lớn hành trình trong khí quyển, điều này khiến các hệ thống đánh chặn ngoài khí quyển gần như không phát huy hiệu quả.

Đánh trúng chưa chắc đã phá hủy được

Các hệ thống khác như: THAAD, Patriot và Aegis SM-6 thường đánh chặn ở giai đoạn cuối khi tên lửa tiếp cận mục tiêu. Chúng được thiết kế để phá hủy tên lửa trong những giây cuối của hành trình bay.

Nhưng khi mục tiêu bay với tốc độ hàng trăm dặm mỗi giờ, thời gian phản ứng cực kỳ ngắn. Nếu tên lửa còn có khả năng đổi hướng giữa chừng, nhiệm vụ vốn đã khó lại càng phức tạp hơn.

Nghiên cứu cho biết: “Khi một phương tiện lướt siêu vượt âm hình nêm tiến gần mục tiêu, nó có thể lật và dùng lực nâng để lao xuống mặt đất với góc rất dốc.”

Để đánh chặn, tên lửa PAC-3 MSE phải tấn công bằng động năng cực lớn. Theo lý thuyết dẫn đường, tên lửa đánh chặn cần gia tốc ngang gấp hai đến ba lần mục tiêu, tốc độ cao hơn và lực nâng mạnh để điều chỉnh vào giây cuối cùng.

Nhóm nghiên cứu cũng lưu ý rằng ngay cả khi tên lửa đánh chặn bắn trúng mục tiêu, điều đó vẫn có thể không đủ để phá hủy hoàn toàn vũ khí.

“Ngay cả khi có thể bắn trúng, vũ khí đó vẫn có thể không bị phá hủy. Tên lửa đánh chặn có thể không đánh vào điểm quan trọng, hoặc không gây đủ thiệt hại để dừng tên lửa. Vũ khí siêu vượt âm được thiết kế với khả năng chịu hư hại và hệ thống năng lượng dự phòng, vì vậy một cú đánh trúng một phần vẫn có thể không ngăn chúng hoàn thành nhiệm vụ”, nhóm nghiên cứu kết luận.

Thành Nam/Báo Tin tức và Dân tộc