Greenland giữa tâm điểm cạnh tranh

Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen (ngoài cùng bên phải) thăm Greenland. (Nguồn: DW)

Từ đoàn kết chính trị đến hợp tác cụ thể

Tại thủ phủ Nuuk, bà Ursula von der Leyen, Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen và Thủ hiến Greenland Jens-Frederik Nielsen đã ký Tuyên bố chung, công bố gói đầu tư trị giá 200 triệu Euro, được triển khai trong năm 2026 và 2027. Theo Reuters, khoản đầu tư tập trung vào kết nối số, khai khoáng bền vững, năng lượng, du lịch, giáo dục, thủy sản và nhà ở. Với dân số chỉ khoảng 57.000 người, khoản đầu tư này tương đương 7-8% GDP hằng năm của Greenland. Bà von der Leyen khẳng định EU sẽ duy trì sự hiện diện “mạnh mẽ và chủ động” tại Greenland và Bắc Cực, đồng thời gọi Greenland là “đối tác chiến lược và người bạn đáng tin cậy”.

EU hiện có khoản phân bổ 225 triệu Euro cho Greenland trong giai đoạn 2021-2027 và đã đề xuất nâng mức này lên 530 triệu Euro cho giai đoạn 2028-2034. Từ những con số biết nói đó, có thể thấy quan hệ EU - Greenland đang được mở rộng từ hợp tác phát triển truyền thống sang một khuôn khổ bao quát hơn, kết hợp giữa đầu tư, kết nối, năng lượng, tài nguyên và bao hàm lợi ích chiến lược.

Chuyến thăm diễn ra trong bối cảnh Tổng thống Mỹ Donald Trump không ngừng thúc đẩy quan điểm Washington cần kiểm soát Greenland, gây ra một cuộc khủng hoảng ngoại giao với Đan Mạch và làm gia tăng căng thẳng trong NATO. Cho đến nay, các cuộc trao đổi giữa Mỹ, Đan Mạch và Greenland vẫn tiếp diễn nhưng chưa tạo ra một thỏa thuận về tương lai hợp tác.

Trong bối cảnh đó, thông điệp của EU mang cả ý nghĩa kinh tế lẫn chính trị. Theo AP, trong chuyến thăm, bà von der Leyen nhấn mạnh "tương lai của Greenland là do người dân Greenland và Đan Mạch quyết định, không phải ai khác”.

Các nỗ lực của EU không chỉ nhằm đối trọng với Washington mà còn hướng tới bảo đảm những lợi ích của châu Âu tại Greenland vốn đã tồn tại từ trước. Khi môi trường Bắc Cực thay đổi, các lợi ích ấy càng trở nên rõ nét.

Trao đổi với AFP, ông Marc Jacobsen, nhà nghiên cứu tại Học viện Quốc phòng Hoàng gia Đan Mạch, nhận định Greenland ngày càng quan trọng với EU vì đây là “cửa ngõ vào Bắc Cực”, có vị trí địa chính trị - an ninh, nguồn nguyên liệu thô quan trọng. Theo ông, lợi ích của Greenland và châu Âu “bổ trợ cao” cho nhau khi Greenland cần đầu tư, cơ sở hạ tầng và thị trường để hiện thực hóa tham vọng khai khoáng, trong khi EU muốn có nguồn tiếp cận nguyên liệu thô an toàn và đa dạng hơn.

Thêm nữa, theo ông Marc Jacobsen, EU không thể cung cấp cho Greenland bảo đảm an ninh quân sự theo phương cách của NATO nhưng có thể mang lại một tín hiệu chính trị quan trọng rằng Greenland “không một mình”.

Greenland đang trong 'tầm ngắm' chiến lược của Mỹ. (Ảnh tạo bằng AI)

Vị thế mới trong cạnh tranh chiến lược

Sự quan tâm ngày càng lớn đối với Greenland của các chủ thể quốc tế quan trọng cần được đặt trong bức tranh rộng hơn về sự thay đổi của Bắc Cực. Băng tan đang tạo ra những khả năng mới về hàng hải và tiếp cận tài nguyên, đồng thời làm gia tăng sự quan tâm của Mỹ, Nga, Trung Quốc và châu Âu đối với khu vực. Reuters nhận định tầm quan trọng chiến lược của Bắc Cực đang gia tăng khi các cường quốc tìm kiếm lợi thế về tài nguyên, giao thông và an ninh.

Một nghiên cứu năm 2026 của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) đánh giá Bắc Cực đang trải qua “sự chuyển đổi căn bản”, từ một khu vực từng được xem là ngoại vi trở thành không gian ngày càng quan trọng đối với tương lai chiến lược của châu Âu.

Trong bức tranh đó, Greenland có vị trí đặc biệt. Hòn đảo nằm giữa Bắc Đại Tây Dương và Bắc Cực, đồng thời sở hữu nguồn tài nguyên được đánh giá có ý nghĩa đối với quá trình chuyển đổi số - xanh của châu Âu. Ủy ban châu Âu cho biết Greenland có 25 trong số 34 loại nguyên liệu thô quan trọng mà EU xác định là cần thiết cho quá trình chuyển đổi số - xanh.

Chuyến thăm của bà von der Leyen cũng diễn ra cùng thời điểm NATO tiến hành cuộc tập trận Arctic Shield tại Greenland. AP đưa tin 11 quốc gia NATO tham gia cuộc tập trận, cho thấy vấn đề Greenland ngày càng gắn với một bức tranh an ninh Bắc Cực rộng lớn hơn.

Trao đổi với AFP, ông Mikaa Blugeon-Mered, nhà nghiên cứu địa chính trị tại Đại học Quebec (Canada), cho rằng chuyến thăm của bà von der Leyen diễn ra đồng thời với cuộc tập trận Arctic Shield là điểm đáng lưu tâm. Theo ông, chuyến thăm thứ hai của Chủ tịch Ủy ban châu Âu tới Greenland trong vòng hai năm là tín hiệu rõ ràng cho thấy cam kết đầu tư của châu Âu mang tính dài hạn.

Có thể thấy, Greenland đang nằm tại giao điểm của ba lớp lợi ích: phát triển kinh tế và quyền tự chủ của chính Greenland; lợi ích tài nguyên và kết nối của châu Âu; cấu trúc an ninh ngày càng cạnh tranh tại Bắc Cực.

Do đó, phép thử thực sự không phải là liệu EU có thể cạnh tranh với Washington để giành ảnh hưởng tại Greenland hay không. Vấn đề quan trọng hơn là liệu Brussels có thể đem đến cho Nuuk một lựa chọn bền vững: Đầu tư mà không tạo ra sự phụ thuộc về chính trị; can dự chiến lược mà không làm suy giảm quyền chủ động của Greenland; và một sự hiện diện của châu Âu có thể bổ trợ, thay vì làm phân mảnh khuôn khổ an ninh xuyên Đại Tây Dương.

Nếu làm được điều đó, gói đầu tư 200 triệu Euro sẽ không chỉ là một khoản hỗ trợ kinh tế mà có thể trở thành bước khởi đầu cho một vai trò dài hạn hơn của châu Âu tại Bắc Cực. Càng nhiều nước muốn có chỗ đứng tại Greenland, Nuuk càng có cơ hội mặc cả tốt hơn. Nhưng lợi thế ấy chỉ bền vững nếu Greenland dùng dòng vốn bên ngoài để làm nền kinh tế của mình mạnh hơn, thay vì hình thành một sự phụ thuộc mới, bên cạnh sự phụ thuộc cũ.