GS Ngô Bảo Châu nói lý do gia nhập Đại học Hong Kong

GS Ngô Bảo Châu. Ảnh: SCMP.

GS Ngô Bảo Châu vừa quyết định rời Mỹ, gia nhập Đại học Hong Kong (Trung Quốc) từ tháng 6/2026.

"Tôi muốn châu Á trở thành một nước Mỹ hay một châu Âu tiếp theo - nơi khoa học và toán học vươn mình mạnh mẽ", GS Ngô Bảo Châu chia sẻ trong một cuộc phỏng vấn với tờ South China Morning Post. "Tôi tin rằng châu Á và Trung Quốc đang đứng trước cơ hội độc nhất để trở thành một trong những trung tâm hàng đầu về khoa học và toán học. Tôi thực sự khao khát được tham gia vào tiến trình đó".

Tầm nhìn xây dựng trung tâm toán học mới tại châu Á

Từ năm 2010, GS Ngô Bảo Châu làm việc tại Đại học Chicago (Mỹ). Ông thừa nhận “có nhiều điều tôi không thích đang xảy ra ở Mỹ”.

"Các đại học Mỹ từng là những định chế tuyệt vời, nơi tri thức, khám phá và học thuật được trân trọng suốt 400 năm qua", ông nói. "Mọi người đáng lẽ phải được đối xử công bằng bất kể sắc tộc, miễn là họ theo đuổi lý tưởng về học thuật và tri thức. Nhưng những điều đáng buồn đang xảy ra với vấn đề thị thực và sinh viên".

GS Ngô Bảo Châu cho biết ông mong muốn thúc đẩy sự kết nối giữa các nhà toán học trong khu vực châu Á.

"Các nhà toán học làm việc tốt hơn nhiều khi có những mối liên kết. Mọi hoạt động của con người đều có hợp tác và cạnh tranh, nhưng trong toán học, sự hợp tác lớn hơn nhiều so với cạnh tranh", ông nói. "Tôi thực sự muốn là một phần trong bước phát triển mới của toán học và khoa học tại châu Á, và tôi muốn Hong Kong trở thành điểm kết nối của toán học châu Á - từ Trung Quốc, Ấn Độ, Đài Loan, Nhật Bản đến Việt Nam, Singapore...".

Ông mô tả Hong Kong là một "nơi tuyệt vời cho mục tiêu đó", đồng thời cho rằng đây cũng là nơi thuận tiện cho các đồng nghiệp từ châu Âu và Mỹ.

"Điều còn thiếu (ở châu Á - PV) chỉ là một đội ngũ đủ lớn các nhà toán học kỳ cựu có thể dành thời gian đào tạo sinh viên", ông nhận định. “Nhưng Trung Quốc và châu Á có tiềm năng rất lớn, bởi ở nhiều trường đại học trên thế giới, nhiều sinh viên giỏi nhất đến từ Trung Quốc".

GS Ngô Bảo Châu sẽ gia nhập Đại học Hong Kong từ tháng 6. Ảnh: SCMP.

AI khó thay thế các nhà toán học

Sau khi dành phần lớn sự nghiệp học thuật ở phương Tây, GS Ngô Bảo Châu cho biết đây là thời điểm thích hợp để trở lại châu Á - vừa để gần gia đình, vừa vì ông nhớ “không khí châu Á” mà ông cảm nhận được ở Hong Kong.

“Hong Kong từ lâu là nơi giao thoa Đông - Tây và có cơ hội rất lớn để tiếp tục đóng vai trò đó”, ông nói. “Ở Hong Kong và Trung Quốc nói chung, có một khát vọng thực sự trong việc phát triển toán học và khoa học". Các sinh viên Trung Quốc được ông hướng dẫn cũng "rất sẵn sàng học tập chăm chỉ".

Trong giai đoạn mới của sự nghiệp, GS Ngô Bảo Châu dự định tiếp tục nghiên cứu toán học thuần túy và làm việc với sinh viên, các nhà nghiên cứu trẻ để tìm cách kết nối lý thuyết biểu diễn với lý thuyết số.

“Lý do tôi say mê toán học đến vậy vì cảm thấy rất may mắn khi được thừa hưởng di sản trí tuệ kéo dài từ thời cổ đại. Là những nhà toán học, chúng ta có vinh dự và nghĩa vụ đặt những viên đá cổ vào khu vườn tri thức tuyệt đẹp đó, giữ gìn, bảo tồn và truyền lại cho thế hệ trẻ”, ông nói.

Ông cũng cho rằng khó có thể hình dung trí tuệ nhân tạo có thể thay thế các nhà toán học, bởi công việc này đòi hỏi tư duy sâu và nhiều tầng logic mà công nghệ hiện nay chưa thể đạt tới. Giáo sư cũng bày tỏ lo ngại về việc “triển khai AI một cách vội vàng” trong trường học.

“Tôi thực sự không muốn những ‘người’ đầu tiên mà trẻ em tương tác lại là AI, nếu xét đến những hệ quả đối với sự phát triển của chúng. Việc này cần được suy tính kỹ lưỡng và thận trọng, chứ không phải những thử nghiệm quy mô lớn có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng", ông nói.

GS Ngô Bảo Châu là người Việt Nam duy nhất đến nay đoạt giải thưởng Fields (năm 2010), được ví như "Nobel Toán học". Ông được cộng đồng toán học thế giới biết đến nhờ chứng minh “bổ đề cơ bản” trong Chương trình Langlands, một bài toán lớn tồn tại suốt hơn 30 năm.

Đại học Hong Kong, nơi đang tích cực thu hút nhân tài quốc tế hàng đầu, cho biết quyết định gia nhập khoa Toán với vị trí giáo sư chủ nhiệm của ông là “một dấu mốc quan trọng”.

Tại Việt Nam, GS Ngô Bảo Châu là Giám đốc Khoa học Viện Nghiên cứu cao cấp về Toán (VIASM). Mới đây, ông cùng VIASM triển khai một số chương trình nhằm đào tạo đội ngũ tiến sĩ Toán học ngay trong nước, có trình độ nghiên cứu đỉnh cao, cạnh tranh với quốc tế.

Trước GS Ngô Bảo Châu, Đại học Hong Kong cho biết cũng đã mời GS Vũ Hà Văn - nhà toán học Việt Nam nổi tiếng thế giới - gia nhập.

Ngọc Bích