GS Phan Văn Trường: Doanh nghiệp phải tạo giá trị trước khi kiếm tiền

Kiếm tiền hay tạo ra giá trị?

Trong khuôn khổ talkshow “Giáo dục và tinh thần phụng sự trong thời đại mới” diễn ra tại Trường Đại học Quang Trung (Gia Lai), những trao đổi giữa diễn giả với sinh viên và đại diện doanh nghiệp không dừng lại ở câu chuyện học tập.

Talkshow “Giáo dục và tinh thần phụng sự trong thời đại mới” thu hút đông đảo giảng viên, sinh viên và doanh nghiệp tham dự.

Từ những câu hỏi rất cụ thể về khởi nghiệp, tuyển dụng hay quản trị trong giai đoạn nhiều biến động, GS Phan Văn Trường đã gợi mở cách doanh nghiệp tự nhìn nhận lại vai trò của mình trong nền kinh tế.

Ông cho rằng doanh nghiệp trước hết phải là nơi tạo ra giá trị cho xã hội. Lợi nhuận là hệ quả của quá trình đó chứ không phải là mục tiêu duy nhất. Khi cách nhìn này được xác lập, mọi quyết định về chiến lược, sản phẩm hay thị trường sẽ thay đổi theo hướng dài hạn hơn.

Thực tế cho thấy, không ít doanh nghiệp vẫn đang bị cuốn vào vòng xoáy tăng trưởng ngắn hạn. Khi doanh thu và lợi nhuận trở thành thước đo duy nhất, doanh nghiệp dễ rơi vào trạng thái chạy theo con số. Ngược lại, khi đặt trọng tâm vào giá trị, doanh nghiệp buộc phải suy nghĩ sâu hơn về những gì mình mang lại cho thị trường và cộng đồng.

Từ góc nhìn đó, câu chuyện của doanh nhân trẻ Trương Thị Xuân Hòa - đồng sáng lập thương hiệu Belifoods, trở thành một minh chứng sinh động. Sau nhiều năm làm việc trong môi trường doanh nghiệp, chị lựa chọn bắt đầu lại từ con số 0, nhưng không đi theo những lĩnh vực đang “nóng”. Thay vào đó, chị quay về với nông sản, một lĩnh vực quen thuộc nhưng vẫn còn nhiều dư địa để tạo giá trị mới.

Sản phẩm đầu tiên là rượu nếp ngọt, một công thức dân gian dành cho phụ nữ sau sinh, được cải tiến bằng công nghệ để nâng cao chất lượng và ổn định sản xuất. Từ nền tảng này, doanh nghiệp tiếp tục phát triển các dòng sản phẩm khác như vang khoai lang tím, bún, bánh, bột dinh dưỡng, từng bước mở rộng chuỗi giá trị từ nông sản bản địa.

Doanh nhân trẻ Trương Thị Xuân Hòa và câu chuyện khởi nghiệp mang tinh thần phụng sự của mình.

Điều đáng chú ý nằm ở cách doanh nghiệp tiếp cận bài toán thị trường. Trong bối cảnh nông nghiệp vẫn đối mặt với tình trạng “được mùa mất giá”, việc gia tăng giá trị chế biến không chỉ mang lại lợi ích kinh tế, mà còn góp phần ổn định đầu ra cho người nông dân. Một mô hình nhỏ nhưng phản ánh rõ cách một doanh nghiệp có thể tham gia vào bài toán lớn hơn của nền kinh tế.

Từ thực tiễn này, khái niệm “phụng sự” trong kinh doanh không còn mang tính trừu tượng. Khi doanh nghiệp gắn mình với lợi ích của cộng đồng sản xuất và thị trường, quá trình phát triển không chỉ xoay quanh lợi nhuận, mà trở thành hành trình tạo dựng giá trị bền vững. Khởi nghiệp vì thế không còn là câu chuyện cá nhân, mà là sự tham gia vào một chuỗi liên kết rộng hơn.

Quản trị bằng văn hóa

Nếu khởi nghiệp đặt nền tảng cho cách doanh nghiệp hình thành, thì quản trị lại quyết định cách doanh nghiệp vận hành trong thực tế. Từ những trao đổi tại chương trình, GS Phan Văn Trường cho rằng một trong những hạn chế lớn của doanh nghiệp Việt nằm ở cách hiểu về quyền lực trong tổ chức.

Theo GS Phan Văn Trường, doanh nghiệp phải là chủ thể tạo ra giá trị cho xã hội.

Nhiều doanh nghiệp vẫn vận hành theo tư duy chức vị, nơi quyền lực được sử dụng để kiểm soát và duy trì trật tự cấp bậc. Trong khi đó, theo ông, lãnh đạo trước hết là một chức năng - chức năng điều hành, nắm phân bổ nguồn lực, giải quyết vấn đề và tạo điều kiện để hệ thống hoạt động hiệu quả.

Khi chuyển từ chức vị sang chức năng, môi trường làm việc sẽ dần thay đổi. Nhân sự không còn bị ràng buộc bởi tâm lý e ngại hay sợ sai, mà có thể chủ động đề xuất, thử nghiệm và đóng góp. Sự thay đổi này không đến từ quy định, mà từ cách doanh nghiệp nhìn nhận con người trong tổ chức.

Từ đó, một cách tiếp cận quản trị khác được hình thành. Thay vì dựa vào mệnh lệnh, doanh nghiệp cần xây dựng văn hóa dựa trên sự thấu hiểu và chia sẻ lợi ích. Khi người lao động nhận thấy vai trò của mình gắn liền với sự phát triển chung, hệ thống sẽ vận hành một cách tự nhiên và hiệu quả hơn.

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, lợi thế của doanh nghiệp không còn nằm chủ yếu ở tài sản hữu hình. Vốn, nhà xưởng hay công nghệ có thể được bổ sung, nhưng chất lượng tư duy của đội ngũ mới là yếu tố quyết định. Đây cũng là lý do GS Phan Văn Trường nhấn mạnh đến khái niệm “siêu nhận thức” - khi người lãnh đạo có tư duy và tầm nhìn xa rộng.

Theo ông, sự khác biệt giữa một người chỉ làm đúng kế hoạch và một người có tầm nhìn chiến lược nằm ở khả năng nhìn xa. Nếu chỉ bám vào nhu cầu hiện tại, doanh nghiệp rất dễ tụt lại phía sau. Nhưng nếu biết đặt câu hỏi về nhu cầu của thị trường trong 20 - 30 năm tới, doanh nghiệp sẽ có cơ hội thiết kế lại sản phẩm, mô hình quản trị và chiến lược phát triển phù hợp hơn.

“Trong một nền kinh tế đang chuyển dịch nhanh, sự thay đổi không chỉ đến từ thị trường mà còn từ công nghệ, tiêu chuẩn tiêu dùng và yêu cầu phát triển bền vững. Những yếu tố này đang buộc doanh nghiệp phải liên tục thích ứng. Nếu thiếu tầm nhìn, rủi ro không nằm ở việc chậm phát triển, mà ở khả năng bị loại khỏi cuộc chơi”, GS Phan Văn Trường nhấn mạnh.

Từ câu chuyện quản trị, vấn đề quay trở lại với nguồn nhân lực - yếu tố quyết định sự phát triển của doanh nghiệp trong dài hạn. Theo GS Phan Văn Trường, điều quan trọng không phải là đào tạo ra những người chỉ giỏi kỹ năng, mà là hình thành những con người có nhận thức đúng. Khi có nhận thức đúng, họ sẽ biết quan sát, lắng nghe, phân tích và đặt câu hỏi “tại sao”, từ đó tự tìm ra giải pháp và tạo ra giá trị.

Giải đáp cho một bạn sinh viên vẫn đang loay hoay tìm câu trả lời cho câu hỏi “tôi là ai?”, GS Phan Văn Trường cho rằng nó không nằm ở chức danh hay vị trí, mà ở giá trị mỗi người tạo ra cho tổ chức và xã hội.

Một doanh nghiệp đặt câu hỏi với GS Phan Văn Trường.

Khi cá nhân trở nên “hấp dẫn” - tức là có khả năng đóng góp tích cực cho tổ chức và xã hội, họ sẽ “lọt vào mắt xanh” của nhà tuyển dụng, sẽ được doanh nghiệp trọng dụng để xây dựng một hệ sinh thái tự vận hành, nơi mọi đóng góp được lan tỏa một cách tự nhiên. Đây cũng là nền tảng của hệ sinh thái “Cấy nền” do GS Phan Văn Trường sáng lập, nơi các cá nhân kết nối với nhau trên tinh thần bình đẳng, thẳng thắn và tích cực.

“Điều quyết định không nằm ở khẩu hiệu mà ở cách doanh nghiệp tạo ra giá trị thực. Học thật, làm thật và tạo ra giá trị thật. Đó không chỉ là lựa chọn, mà là con đường để doanh nghiệp Việt đứng vững và phát triển dài hạn”, GS Phan Văn Trường nhấn mạnh.