GS.TS Nguyễn Xuân Thắng: Đưa thể chế trở thành lợi thế phát triển

Diễn đàn quốc tế thường niên về Quản trị công năm 2026 với sự tham dự gần 300 đại biểu quốc tế và hơn 300 đại biểu trong nước. Ảnh: BTC

Nâng cao năng lực quản trị quốc gia

Diễn đàn diễn ra từ ngày 5 đến 7-10, với chủ đề “Quản trị bao trùm trong kỷ nguyên phát triển mới: Chuyển đổi hệ thống, đổi mới sáng tạo và chính phủ sẵn sàng trước tương lai”. Học viện Hành chính và Quản trị công, trực thuộc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, phối hợp với Tổ chức Hành chính miền Đông thế giới (EROPA), Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) và các đối tác tổ chức Diễn đàn. Sự kiện còn có sự tham gia của Văn phòng Điều phối viên thường trú Liên hợp quốc tại Việt Nam, Văn phòng Dự án Liên hợp quốc về Quản trị (UNPOG) thuộc Ban Kinh tế và Xã hội Liên hợp quốc (UN DESA), cùng các cơ sở đào tạo, nghiên cứu quốc tế.

Diễn đàn quy tụ gần 300 đại biểu quốc tế và hơn 300 đại biểu trong nước, gần 150 bài viết, hơn 100 tham luận được trình bày trong 20 phiên làm việc; gần 40 nhà lãnh đạo, nhà hoạch định chính sách, chuyên gia và học giả trực tiếp tham gia các phiên toàn thể, đối thoại chính sách.

GS.TS Nguyễn Xuân Thắng, Ủy viên Bộ Chính trị khóa XIII, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương phát biểu tham luận tại Diễn đàn. Ảnh: BTC

Phát biểu tại Diễn đàn, GS.TS Nguyễn Xuân Thắng, Ủy viên Bộ Chính trị khóa XIII, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương nhấn mạnh yêu cầu xây dựng thể chế có chất lượng cao, nâng cao năng lực thực thi, đưa các định hướng chiến lược thành kết quả phát triển cụ thể.

Trong tham luận “Đổi mới quản trị quốc gia trong kỷ nguyên phát triển mới: Những định hướng chiến lược đối với Việt Nam”, GS.TS Nguyễn Xuân Thắng cho rằng, mục tiêu trở thành nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045 đặt ra yêu cầu chuyển đổi mô hình phát triển, dựa ngày càng nhiều vào năng suất, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chất lượng nguồn nhân lực. Quá trình này đòi hỏi năng lực quản trị quốc gia phải được nâng cao tương ứng.

Trước những biến động của môi trường quốc tế, lợi thế của một quốc gia ngày càng phụ thuộc vào khả năng nhận biết sớm thay đổi, lựa chọn đúng ưu tiên và tổ chức hiệu quả các nguồn lực. Những lựa chọn chiến lược cần được cụ thể hóa thành chính sách khả thi và kết quả thực tế.

Từ đó, GS.TS Nguyễn Xuân Thắng nhấn mạnh bốn định hướng đổi mới quản trị quốc gia: Nâng cao năng lực của Nhà nước trong tổ chức và kiến tạo phát triển; xây dựng thể chế có chất lượng cao; nâng cao năng lực chiến lược, khả năng học hỏi và tự chủ của quốc gia; phát triển con người và năng lực xã hội.

GS.TS Nguyễn Xuân Thắng cũng nhấn mạnh, nguồn lực chỉ trở thành sức mạnh phát triển khi được tổ chức và kết hợp hiệu quả. Vốn đầu tư cần gắn với công nghệ và nhân lực; nghiên cứu cần kết nối với doanh nghiệp có khả năng ứng dụng, đưa kết quả nghiên cứu vào sản xuất, kinh doanh; hạ tầng số và dữ liệu cần phục vụ quản trị, sản xuất và đổi mới sáng tạo.

Thể chế cần đi trước một bước

Để phát huy các nguồn lực, thể chế cần đi trước một bước, tạo điều kiện cho những động lực phát triển mới hình thành. Trước sự phát triển nhanh của trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ xanh, kinh tế số và các mô hình kinh doanh mới. Thể chế phải bảo đảm ổn định, minh bạch, giúp người dân và doanh nghiệp dự liệu được chính sách. Đồng thời, cần đủ linh hoạt để thử nghiệm, đánh giá và điều chỉnh khi xuất hiện vấn đề mới.

Theo GS.TS Nguyễn Xuân Thắng, một môi trường thể chế có chất lượng phải bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, bảo đảm cạnh tranh bình đẳng, giảm chi phí và sự bất định. Qua đó khuyến khích đầu tư dài hạn và đổi mới sáng tạo.

Chất lượng thể chế cuối cùng phải được kiểm chứng bằng thực thi. Chủ trương cần được cụ thể hóa thành chính sách; chính sách phải có nguồn lực và trách nhiệm thực hiện rõ ràng; vướng mắc phát sinh phải được nhận diện, xử lý kịp thời.

Cùng với hoàn thiện thể chế, nâng cao năng lực chiến lược đòi hỏi khả năng nhận biết sớm những thay đổi, chuẩn bị nhiều phương án và sử dụng dữ liệu, bằng chứng để ra quyết định. Chính sách cần được kiểm nghiệm bằng kết quả thực tế. Kinh nghiệm của địa phương, doanh nghiệp và người dân cần được đưa trở lại quá trình hoạch định để điều chỉnh chính sách; những thử nghiệm hiệu quả cần được nhận diện, nhân rộng.

GS.TS Nguyễn Xuân Thắng cũng nhấn mạnh phát triển con người là nền tảng lâu dài của năng lực quốc gia. Đối với khu vực công, cán bộ, công chức, viên chức cần nâng cao khả năng phân tích, tham mưu chính sách, sử dụng dữ liệu và công nghệ, phối hợp giữa các lĩnh vực và xử lý vấn đề phức tạp.

Đối với người dân, chính sách phát triển cần hỗ trợ nâng cao khả năng thích ứng, tiếp cận cơ hội mới và tham gia nhiều hơn vào các hoạt động tạo ra giá trị cao, nhất là trước những thay đổi về công nghệ và việc làm.

Diễn đàn quốc tế thường niên về quản trị công năm 2026 hướng tới xác định các giải pháp đổi mới thể chế, tổ chức bộ máy và ứng dụng công nghệ. Ảnh: BTC

Diễn đàn quốc tế thường niên về quản trị công năm 2026 hướng tới xác định các giải pháp đổi mới thể chế, tổ chức bộ máy và ứng dụng công nghệ nhằm nâng cao năng lực thực thi, cải thiện chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp. Các nội dung trao đổi tập trung vào nâng cao hiệu quả phân cấp, phân quyền và quản trị địa phương; ứng dụng dữ liệu, trí tuệ nhân tạo; tăng cường khả năng dự báo và thích ứng trước những biến động.

Thông qua chia sẻ kinh nghiệm trong nước và quốc tế, Diễn đàn thúc đẩy hợp tác nghiên cứu, tư vấn chính sách và đưa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn, hướng tới nền quản trị minh bạch, có trách nhiệm giải trình, lấy người dân làm trung tâm.

Tại phiên toàn thể thứ nhất, sáng 5-10, tập trung vào những xu hướng lớn và yêu cầu chuyển đổi hệ thống trong khu vực công. Các diễn giả đề xuất phát triển hạ tầng công cộng số dùng chung; đo lường thời gian, chi phí thực hiện dịch vụ công; gắn ứng dụng AI với kiểm soát rủi ro; đưa dự báo chiến lược vào hoạch định chính sách, phân bổ nguồn lực; đồng thời cập nhật chương trình đào tạo để đáp ứng những thay đổi nhanh chóng của công nghệ và thị trường việc làm.

Tại phiên toàn thể thứ 2, chiều 5-10, các đại biểu đã làm rõ các điều kiện để cụ thể hóa chính sách, chủ trương và cải cách thể chế thành kết quả phát triển; chia sẻ kinh nghiệm quốc tế về phát triển năng lực lãnh đạo, quản trị và thực thi ở địa phương; thảo luận các giải pháp nâng cao năng lực kiến tạo phát triển của chính quyền địa phương trong bối cảnh chuyển đổi hệ thống và tổ chức mô hình chính quyền địa phương hai cấp ở Việt Nam.