Hà Nội chăm lo toàn diện cho người cao tuổi: Chuyển áp lực già hóa dân số thành động lực phát triển

Người cao tuổi được chăm sóc sức khỏe tại khu chăm sóc sức khỏe ban ngày trên địa bàn phường Việt Hưng. Ảnh: Hoa Thành

Từ định hướng Đại hội XIV đến cơ sở pháp lý vượt trội

Những năm qua, Đảng và Nhà nước luôn dành sự quan tâm đặc biệt đến việc chăm lo và tạo điều kiện thuận lợi nhất cho người cao tuổi. Nâng tầm công tác người cao tuổi không chỉ dừng lại ở y tế hay an sinh xã hội, mà đã trở thành vấn đề kinh tế, văn hóa, xã hội và con người.

Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đã xác định rõ các mục tiêu, chỉ tiêu phát triển chủ yếu giai đoạn 2026-2030, trong đó về mặt xã hội: Phấn đấu Chỉ số phát triển con người (HDI) đạt khoảng 0,8; tuổi thọ trung bình tính từ lúc sinh đạt khoảng 75,5 tuổi, trong đó thời gian sống khỏe mạnh đạt tối thiểu 68 năm; phấn đấu thuộc nhóm 40 quốc gia có chỉ số hạnh phúc cao nhất.

Đồng thời, Đại hội XIV cũng đặt ra định hướng đổi mới mạnh mẽ tư duy, hoàn thiện mô hình, cơ chế, chính sách quản lý phát triển xã hội hiện đại, toàn diện, bao trùm, bền vững; khuyến khích các mô hình, cách làm sáng tạo trong quản lý phát triển cộng đồng bền vững và xác định nhiệm vụ trọng tâm là phát triển nguồn lực con người, bảo đảm tiến bộ và công bằng xã hội.

Thích ứng với xu hướng già hóa dân số nhanh chóng, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 9-9-2025 về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân.

Nghị quyết xác định rõ việc phát triển “kinh tế bạc” là yêu cầu khách quan, thực hiện “mục tiêu kép”: Vừa nâng cao chất lượng cuộc sống cho người cao tuổi; biến thách thức già hóa dân số thành động lực phát triển kinh tế - xã hội, không coi người cao tuổi là “gánh nặng an sinh”, mà nhìn nhận đây là một “nguồn lực phát triển” khi thu hút các nguồn lực xã hội đầu tư vào ngành công nghiệp dịch vụ - dưỡng lão.

Quán triệt sâu sắc tinh thần đó, Thành ủy Hà Nội đã ban hành Chương trình hành động số 06-CTr/TU ngày 12-1-2026, chỉ đạo chủ động nghiên cứu, đề xuất ban hành các cơ chế, chính sách đặc thù vượt trội nhằm tạo đột phá cho Thủ đô.

Nền tảng pháp lý vững chắc cho bước chuyển mình này chính là Luật Thủ đô số 02/2026/QH16. Tại Điểm a, Khoản 2, Điều 27, Quốc hội đã trao thẩm quyền đặc thù cho HĐND thành phố Hà Nội quy định các chính sách phát triển sản phẩm, dịch vụ phục vụ nhu cầu của người cao tuổi và khuyến khích sử dụng lao động là người cao tuổi, gắn với phát triển đô thị bền vững, an sinh xã hội và đổi mới sáng tạo.

Để cụ thể hóa các chỉ tiêu, nhiệm vụ nêu trên, HĐND thành phố Hà Nội đã ban hành Nghị quyết số 80/2026/NQ-HĐND ngày 15-7-2026 quy định các chính sách đặc thù nhằm phát triển sản phẩm, dịch vụ chăm sóc và phát huy vai trò của người cao tuổi trên địa bàn Thủ đô. Đây được coi là “chìa khóa vàng” giúp Hà Nội đổi mới tư duy, chuyển hóa áp lực già hóa dân số thành động lực phát triển kinh tế - xã hội.

Khơi thông dòng vốn xã hội cho “kinh tế bạc”

Nghị quyết số 80/2026/NQ-HĐND của HĐND thành phố Hà Nội có nhiều cơ chế ưu đãi toàn diện, đồng bộ nhằm thu hút tối đa các nguồn lực đầu tư từ khu vực tư nhân, các tổ chức xã hội vào lĩnh vực cung cấp dịch vụ và chăm sóc người cao tuổi.

Cụ thể, thành phố Hà Nội ưu tiên rà soát, bổ sung quy hoạch quỹ đất sạch dành riêng cho việc xây dựng các cơ sở chăm sóc, dưỡng lão, trung tâm dịch vụ người cao tuổi; ưu tiên giao hoặc cho thuê các trụ sở cơ quan, công trình thuộc sở hữu nhà nước dôi dư sau khi sắp xếp lại bộ máy hành chính để chuyển đổi năng lực sử dụng sang làm cơ sở chăm sóc người cao tuổi.

Đáng chú ý, các cơ sở ngoài công lập đầu tư vào lĩnh vực này được miễn 100% tiền thuê đất, thuê mặt nước trong 10 năm đầu tiên và giảm 50% tiền thuê đất cho toàn bộ thời gian còn lại của dự án.

Bên cạnh đó, thành phố cũng có nhiều chính sách hỗ trợ tài chính, tín dụng và cải cách thủ tục hành chính như: Các tổ chức, doanh nghiệp đầu tư dự án dịch vụ chăm sóc người cao tuổi được vay vốn từ Quỹ Đầu tư phát triển thành phố với lãi suất ưu đãi bằng lãi suất tối thiểu do UBND thành phố ban hành; hỗ trợ 100% phí, lệ phí khi thực hiện các thủ tục đăng ký thành lập, cấp phép hoạt động.

Thành phố áp dụng cơ chế “triển khai ngay” và quy trình lựa chọn nhà đầu tư trong trường hợp đặc biệt đối với các dự án hạ tầng xã hội cấp bách nhằm rút ngắn tối đa thời gian chuẩn bị đầu tư.

Nhằm thúc đẩy việc áp dụng mô hình chăm sóc thông minh, thành phố hỗ trợ tối đa 50% kinh phí đầu tư ban đầu cho các dự án ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI), internet kết nối vạn vật (IoT) trong quản lý hồ sơ sức khỏe và giám sát an toàn cho người cao tuổi; hỗ trợ tối đa 50% kinh phí đào tạo, bồi dưỡng nâng cao tay nghề cho lực lượng lao động làm công tác điều dưỡng lão khoa, kỹ thuật viên phục hồi chức năng và cộng tác viên chăm sóc cộng đồng.

Đặc biệt, thành phố có chính sách khuyến khích sử dụng lao động là người cao tuổi. Nghị quyết số 80/2026/NQ-HĐND quy định các cơ sở sản xuất, kinh doanh sử dụng từ 30% lao động là người cao tuổi còn đủ sức khỏe sẽ được hưởng các chính sách ưu đãi về thuế, hỗ trợ vay vốn mở rộng sản xuất và được thành phố hỗ trợ 50% chi phí mua bảo hiểm tai nạn tự nguyện cho người lao động cao tuổi. Chính sách này giúp người già vừa có thêm nguồn thu nhập, vừa phát huy kinh nghiệm lao động và tiếp tục đóng góp cho xã hội.

Bên cạnh chính sách ưu đãi khung, HĐND thành phố đã nhanh chóng cụ thể hóa bằng hành động thông qua Nghị quyết số 52/NQ-HĐND ngày 10-8-2026, phê duyệt chủ trương đầu tư Dự án Khu phức hợp y tế - Chăm sóc sức khỏe người cao tuổi - Đại học Y Hà Nội theo phương thức đối tác công tư (PPP), hợp đồng BT. Dự án được thực hiện tại địa bàn phường Hoàng Mai với tổng diện tích quy hoạch 9,26ha. Đây được đánh giá là mô hình phức hợp y tế - dưỡng lão hiện đại bậc nhất cả nước với quy mô 1.600 giường bệnh đạt cấp kỹ thuật chuyên sâu; khu căn hộ dịch vụ dưỡng lão cao cấp kết hợp y tế chuyên nghiệp 24/7 với quy mô 720 căn hộ...

Chính sách an sinh dần chạm tới đời sống người dân

Sức sống của các quyết sách lớn được đo lường bằng sự chuyển biến tích cực tại cấp xã, phường. Nghị quyết số 80/2026/NQ-HĐND phân cấp nhiệm vụ và gắn trách nhiệm tài chính trực tiếp: Hằng năm, ngân sách cấp xã bố trí hỗ trợ tối thiểu 50 triệu đồng/cơ sở, điểm chăm sóc người cao tuổi ban ngày tại cộng đồng; tối thiểu 20 triệu đồng/câu lạc bộ chăm sóc người cao tuổi tại cộng đồng do Hội Người cao tuổi cấp xã thành lập. Căn cứ vào quy định đó, chính quyền cơ sở đã có nguồn kinh phí vững chắc để triển khai hàng loạt mô hình chăm sóc người cao tuổi sinh động, hiệu quả.

Tại phường Đống Đa, mô hình bán trú không lưu trú qua đêm được thí điểm từ tháng 7-2026 và chính thức đón người cao tuổi từ ngày 1-8-2026. Nội dung sinh hoạt được thiết kế bài bản: Buổi sáng theo dõi chỉ số sức khỏe định kỳ và tập vận động; buổi chiều nghỉ ngơi, ngâm chân, xoa bóp, ngắm cảnh, tham gia đánh cờ, hát karaoke, giao lưu văn nghệ và quản lý bệnh mạn tính ngay tại cộng đồng.

Trong khi đó, phường Tây Hồ ra mắt mô hình trên vào ngày 12-8-2026. Mô hình đánh dấu bước chuyển mạnh mẽ từ chăm sóc thụ động sang chủ động, dự phòng từ sớm. Địa phương đầu tư đồng bộ các khu chức năng chuyên biệt: Từ sinh hoạt cộng đồng, phục hồi chức năng, rèn luyện thể chất, tư vấn dinh dưỡng đến phòng đọc sách, nghỉ ngơi và ăn uống.

Tại phường Việt Hưng, khu chăm sóc ban ngày chú trọng tính kết nối liên thế hệ và đa dạng hóa hình thức sinh hoạt. Bên cạnh hoạt động kiểm tra y tế thường quy, phường tổ chức các câu lạc bộ dưỡng sinh, thơ ca, cùng các chương trình chia sẻ kinh nghiệm sống giữa các thế hệ, tạo môi trường ấm cúng, gần gũi cho người cao tuổi.

Những mô hình tiên phong tại các xã, phường không chỉ giải quyết bài toán chăm sóc sức khỏe thể chất và tinh thần cho người cao tuổi trước áp lực già hóa dân số, mà còn là minh chứng rõ nét cho tư duy quản trị xã hội hiện đại: Lấy người dân làm trung tâm, đưa chính sách an sinh tiệm cận từng mái nhà. Đây chính là tiền đề quan trọng để xây dựng một cộng đồng an toàn, nhân văn và nâng tầm chất lượng sống toàn diện cho thế hệ người cao tuổi trong giai đoạn mới.

Có thể khẳng định, từ chủ trương đúng đắn của Đảng tại Đại hội XIV và Nghị quyết số 72-NQ/TW, thông qua khung pháp lý vượt trội của Luật Thủ đô năm 2026, cùng các quyết sách mạnh mẽ của HĐND thành phố, Hà Nội đang tiên phong xây dựng một mạng lưới an sinh xã hội toàn diện, bao trùm và nhân văn. Đây chính là nền tảng vững chắc để Hà Nội bứt phá, khẳng định vị thế một Thủ đô Văn hiến - Văn minh - Hiện đại, nơi mọi thế hệ người dân đều được thụ hưởng trọn vẹn thành quả của sự phát triển.